دولت و رسانه های حامی آن تفاهمنامه ایران با شرکت گازپروم روسیه را یک دستاورد بزرگ اقتصادی-سیاسی عنوان کرده اند که بدون حل مساله FATF و احیاء برجام حاصل شده. منتقدان اما می گویند ارزش حقوقی این تفاهمنامه بسیار کمتر از چیزی است که دولت می گوید. 

در همین رابطه یوسف مولایی، استاد حقوق بین الملل در گفت و گو با «فراز» گفت: در حقوق بین الملل تفاوت بین یک تفاهم نامه، توافقنامه و قرارداد بسیار زیاد است و در واقع هر کدام ارزش متفاوتی دارند. 

او توضیح داد: اینکه مقامات و رسانه‌های دولتی امضای یک تفاهمنامه را به معنای قطعی شدن سرمایه گذاری ۴۰ میلیارد دلاری روسیه در ایران عنوان کرده اند یک مغالطه حقوقی جدی است. 

این استاد دانشگاه افزود: انعقاد یک تفاهمنامه یعنی اینکه دو طرف بررسی روی موضوع را شروع می کنند تا ببینید اصلا حوزه مد نظر شرایط لازم را دارد که بتوانند با هم وارد قرارداد شوند یا خیر. 

مولایی گفت: بحث تعیین عدد و رقم هم در سطح تفاهمنامه بسیار اشتباه است. در واقع در تفاهمنامه یکی از چیزهایی که مورد مطالعه قرار می گیرد همین بحث اعداد و ارقام است که بعد از انجام مطالعات اعلام کنند با چه ارقامی می توانند همکاری داشته باشند. حالا قبل از انجام این مطالعات چطور عدد ۴۰ میلیارد دلار اعلام شده جای سوال است. 

این حقوقدان بین الملل توضیح داد: در همین ماجرای تفاهمنامه امضا شده بین ایران و گازپروم روسیه اگر واقعا حتی درصدی از بحث سرمایه گذاری ۴۰ میلیارد دلاری قطعیت داشت باید یکی از مقامات شرکت روسی راهی تهران می شدند، اما دیدیم تفاهمنامه به صورت ویدئوکنفرانس امضا شد. یعنی یکی از مقامات گازپروم نمی توانست همراه آقای پوتین برای امضا سند چنین سرمایه گذاری با ارزشی به تهران بیاید؟ نه تنها مقامات شرکت حضور نداشتند بلکه حتی یک کارمند ساده را هم نفرستاده بودند. 

او با بیان اینکه عدد ۴۰ میلیارد دلار عدد بسیار بزرگی برای یک قرارداد است، افزود: اینکه طرف روسی با سردی نسبت به آن برخورد کرد نشان می دهد که ماجرا از چه قرار است. مهمتر از همه اینکه قراردادی در کار نیست و آنچه که هست فعلا یک تفاهمنامه اولیه است که مطلقا هیچگونه ارزش مالی ندارد. یعنی فقط تفاهم بر سر آغاز مطالعه یک روندی است که معلوم نیست در نهایت منجر به قرارداد نهایی می شود یا خیر؟ 

دولت به دنبال دستاوردسازی است

مولایی در بخش دیگری از سخنانش گفت: الان هم تا جایی که من مطلع هستم طرف روسی یعنی شرکت گازپروم هیچ عددی برای تفاهمنامه اعلام نکرده است و در گزارشی که این شرکت منتشر کرده گفته که این فقط یک سند همکاری اولیه است. درست هم البته همین است و سند امضا شده چیزی بیشتر از این نیست. مشکل اینجاست که ما در ایران آن را زیادی بزرگ کردیم. 

او افزود: از نظر سیاسی من گمان می کنم که دولت سیزدهم در حال دستاوردسازی برای خودش خصوصا در حوزه سیاست خارجی و اقتصادی است. چون آنها قول داده بودند بدون برجام مسایل این بخش ها را حل کنند و الان بعد از یک سال باید چیزی برای عرضه داشته باشند که در عالم واقع وجود ندارد. بنابراین به کارهایی مثل بزرگنمایی غیرواقعی درباره سند تفاهمنامه گازی ایران و روسیه رو آورده‌اند. 

راستی آزمایی ادعای افزایش فروش و وصل درآمدهای نفتی

این حقوقدان تاکید کرد: مشکل اما این است که در آینده چه خواهند گفت؟ بالاخره بعد از یک یا دو سال خیلی ها می پرسند تکلیف این سند و اجرای آن چه شد؟ به نظر می رسد دولت فکر کافی نکرده که آنجا چه جوابی خواهد داد. 

بدون FATF و رفع تحریم نمی شود

مولایی در پاسخ به سوالی درباره اینکه به فرض قطعی بودن این تفاهمنامه، آیا بدون حل مشکلاتی چون FATF و تحریم می توان به سرمایه گذاری روس ها خوش بین بود گفت: بدون اینها خیلی بعید است که روس ها بتوانند حجم بالایی سرمایه گذاری به ایران بیاورند و اگر هم سرمایه گذاری انجام شود پای ما بسیار گران تر از حالت عادی تمام خواهد شد. 

او ادامه داد: روس ها فقط قرار نیست با ایران کار کنند، آنها در همین شرایط هنوز شرکای بسیار بزرگتر و البته با قراردادهای دو طرفه محکمتری نظیر چین، هند، کشورهای آسیای میانه و یا برزیل و جاهای دیگر را دارند. درست است که خود روسیه هم اکنون مستقیما در معرض برخی تحریم های بین المللی قرار گرفته اما به دلایل مختلف و از جمله جایگاه آنها، حجم و نوع تحریم های آنها با تحریم های ایران بسیار متفاوت است. 

این حقوقدان بین الملل افزود: ورود شرکت های بزرگ روسی برای سرمایه گذاری های کلان به ایران یعنی گیر افتادن آنها در دام ضوابط حقوقی چون FATF و یا برخی تحریم های اختصاصی ایران. شرکت های روسی نتیجه این را در سرمایه گذاری های دیگر خود مثلا در چین یا هند خواهند دید. چون آن طرف هم کشورهای دیگر تمایل ندارند به واسطه تسری شرایط تحریمی ایران به مشکل بر بخورند. 

او تاکید کرد: بنابراین بسیار بعید است که روس ها راضی شوند منافع به مراتب بزرگتر خود در دیگر کشورها را بابت برخی سرمایه گذاری ها در ایران به خطر بیاندازند.

تفاهمنامه مشابهی که به جایی نرسید

مولایی در پایان گفت: روس ها در سال ۱۳۹۵ هم یک تفاهمنامه کاملا مشابه با ایران منعقد کردند که اتفاقا باز هم شرکت گازپروم طرف این تفاهم بود. در آن زمان این تفاهمنامه در حضور وزرای نفت دو کشور امضا شد، یعنی سطح تفاهم اولیه بسیار بالاتر از امروز بود که حتی یک کارمند ساده گازپروم هم در مراسم امضا حضور نداشت. اما آن تفاهمنامه نیز به هیچ جایی نرسید و یکی از دلایل اصلی اش همان بحث FATF و بعد از آن خروج آمریکا از برجام بود.