انتظار اقتصادی از یک توافق حقوقی!

احیا برجام یا آن طور که تیم هسته‌ای دولت جدید اصرار دارد آن را« توافق هسته‌ای برای رفع تحریم ها» بخواند، بدون انتظار برای گشایش اقتصادی به خط پایان می‌رسد؟ این واژه «عدم انتظار» را از لابه لای گفته‌های اصولگرایان می‌توان دریافت. برخی از کارشناسان اقتصادی هم پیشتر هشدار داده بودند که انتظار گشایش اقتصادی بدون درج بسته‌های مشخص منتج به حل گره‌های اقتصادی درمتن توافق،انتظاری عبث است.

انتظار ایران از توافق هسته‌ای شامل دو چیز است. یکی پایداری و دوم حل بن بست‌های اقتصادی. یعنی آمریکا بگوید از توافق خارج نمی‌شود و تضمین دهد شرکت‌های اروپایی وآسیایی را بابت همکای با ایران جریمه نمی‌کند. اما آیا مساله فقط تحریم‌های هسته‌ای است؟ تکلیف تحریم‌های ثانویه و حقوق بشری، مباحث پولشویی و معلق ماندن وضعیت ایران در پیوستن به FATF چه می‌شود؟ بدون حل اینها آیا توافق صرف؛ مساله اقتصاد ایران را حل می‌کند؟ در شرایطی که گفته شده ایران از خواسته خود مبنی بر خروج سپاه از فهرست گروههای تروریستی عدول کرده در این صورت تکلیف نهادها و شرکت‌های اقتصادی زیرمجموعه سپاه در فردای احیا توافق چه خواهد شد؟

توافق اقتصادی به جای حقوقی

پویا ناظران کارشناس اقتصادی پیشتر در یک فایل صوتی هشدار داده بود که احیا برجام یا رسیدن به یک توافق جدید در صورتی که ماهیت صرفا حقوقی و غیر اقتصادی داشته باشد انتظارات ایران به ویژه گشایش اقتصادی را براورده نخواهد کرد. او معقتد است:«برجام به علت طراحی حقوقی‌اش ماهیتا یک سند امنیتی بود و به دستاوردهای اقتصادی پایدار نمی‌رسید. یک توافق حقوقی لزوما به منافع اقتصادی منجر نمی‌شود. برای رسیدن به منافع اقتصادی باید یک توافق اقتصادی کرد. لازمه آن هم یک توافق بلند مدت اقتصادی است. یعنی توافقی که به جای امتیاز حقوقی یعنی لغو فلان تحریم، به دنبال یک هدف یا امتیاز اقتصادی بلند مدت است. یعنی صادرات ایکس میلیون بشکه نفت یا حق باز کردن ایکس میلیارد دلارال سی از سوی فلان بانک در ماه.» ناظران معتقد است که توافقی منجر به گشایش اقتصادی می‌شود که در کنار آن روی FATF هم مذاکره و پرونده‌اش مختومه شود. او می‌گوید که برجام چنین چارچوبی نداشت حالاما با احیا آن می‌خواهیم به توافق پایدار با امتیازات اقتصادی برسیم. درحالی که روی فونداسیون حقوقی لزوما نمی‌توان به امتیازات اقتصادی رسید.

فریدون عباسی عضو کمیسیون انرژی مجلس و رئیس اسبق سازمان انرژی اتمی دولت احمدی نژاد گفته که در صورت خروج مجدد آمریکا از برجام قرار است به شرکت‌هایی که آمدند در ایران سرمایه گذاری کردند فرصت دو سال نیمه داده شود. به گفته او اما اقتصاد دنیا اجازه نمی‌دهد که شرکت‌ها به ایران بیایند. او گفته «اینکه مراودات بانکی راحت شود و هر فردی بتواند پولی را جابجا کند به احتمال زیاد در متن توافق نخواهد آمد یا اگر هم بنویسند محدود خواهد بود. پس ما نباید فکر کنیم که دیگر فشار تمام شد و تمام پول‌های ما بازخواهد گشت و به احتمال زیاد قید می‌گذارند که ما این پول‌ها را در چه حوزه‌هایی هزینه کنیم.»جلال رشیدی کوچی عضو کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها هم گفته است:« بنده با نگاه علمی معتقدم که برجام جوری نوشته نشده که به طور تمام و کمال منافع اقتصادی ما را تامین کند.»

اثرات کوتاه مدت آری، بلند مدت نه!

یوسفیان ملا، اصولگرا و نماینده سابق مجلس هم معتقد است که احیا برجام شاید در کوتاه مدت آثار اقتصادی در حد کاهش قیمت ارز و افزایش فروش نفت داشته باشد اما تحقق گشایش‌های برجامی بستگی به مدیریت دولت دارد:« به عنوان مثال اگر مدیریت درستی اتفاق نیفتد، احتمال دارد تحریم‌ها لغو شود اما ما نتوانیم تولید نفت‌مان را به میزان قبل تحریم برسانیم.» او به عنوان نمونه هم گفته است:«اگر تحریم‌ها همین امروز برداشته شوند، آیا وضعیت چاه‌های نفت ما به گونه‌ای است که سریع ظرفیت تولید را به سطح قبل خروج آمریکا از برجام برسانیم؟ آیا آمادگی وجود دارد که سریع نیازهای تکنولوژی و مواد اولیه کارخانجات تأمین شوند؟ چقدر دولت برای جذب سرمایه گذاری خارجی طرح و برنامه دارد؟ امروز حتی آمریکا و چین به عنوان قدرت اول و دوم اقتصادی دنیا برای جذب سرمایه گذار خارجی بسترسازی می‌کنند چون این اتفاق عامل رونق اقتصادی و افزایش اطمینان و اعتماد به امنیت سرمایه در آن کشور می‌شود. در مجموع نفس برداشتن تحریم موجب نمی‌شود که همه چیز اتوماتیک به حالت قبل برگردد بلکه باید دولت هنر مدیریت و برنامه‌ریزی خود را نشان دهد.»