۱۰ روز سرنوشت ساز برای احیای برجام

به گزارش فراز ابراهیم رئیسی صبح امروز تهران را برای شرکت در در هفتاد و هفتمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک ترک می‌کند. در این سفر حسین‌امیرعبدالهیان وزیرخارجه، علی باقری معاون سیاسی وزارت خارجه و مذاکره‌کننده ارشد تیم ایران، محمد جمشیدی معاون امور سیاسی دفتر رئیس جمهور و وحید جلال‌زاده رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، رئیس دولت سیزدهم را همراهی خواهند کرد.

اگرچه به نظر نمی‌رسد با وجود حضور علی باقری در جمع اعضای هیأت ایرانی شرکت‌کننده در نشست آتی سازمان ملل، مذاکرات رسمی میان تیم‌های ایران با آمریکا و دیگر اعضای گروه ۱+۴ حاضر در این نشست برگزار شود اما با این وجود پیش‌بینی می‌شود حضور علی باقری، رابرت مالی و انریکه مورا در نیویورک، به مذاکراتی به صورت یکجانبه و با واسطه‌گری نماینده اتحادیه اروپا منجر شود. مذاکراتی از جنس آنچه در قطر صورت گرفت که طرفین برای طرح برخی از اختلافات فی مابین اقدام کردند هر چند که در نهایت به نتیجه‌ای دست نیافتند.

در همین رابطه محمد مرندی، مشاور تیم مذاکره‌کننده ایران با اشاره به امکان برگزاری مذاکراتی برجامی در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در صفحه توییترخود نوشت: «با توجه به این که دکتر علی باقری، مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران قرار است همراه رئیس جمهور باشد، فرصت خوبی برای تروئیکای اروپا -اتحادیه اروپا- خواهد بود تا آمریکا را ترغیب کنند به گونه‌ای هدفمند، معدود مسائل باقی‌مانده را حل‌وفصل کند؛ آمریکا با طفره‌روی و وقت‌کشی، بیهوده موجب رنج‌بارتر شدن زمستان خواهد شد.» مشاور تیم مذاکره‌کننده کشورمان پیش از این به اسپوتنیک نیز گفته بود: «آمریکا و اروپا به خاطر بحران انرژی، نیاز مبرمی به توافق با ایران دارند. » یا در توئیت دیگری آورده بود که «ایران صبور خواهد بود... زمستان نزدیک است و اتحادیه اروپا با بحران انرژی فلج‌کننده مواجه است.» اگرچه با توجه به قطع صادرات گاز روسیه به اتحادیه اروپا، این اتحادیه نیاز مبرمی به واردات گاز دارد اما باید دید که آیا این نیاز به پذیرش خواسته‌ها و تضمین‌های ایران از سوی طرف غربی منجر و به برگزاری نشستی برجامی میانجامد یا خیر؟ خواسته‌هایی که گفته می‌شود بخشی از آن‌ها پادمانی و تعدادی از آن‌ها نیز تضمین‌هایی در رابطه با وضعیت برجام با احتمال خروج مجدد آمریکا از این توافق است. علاوه براین این موضوع را نیز باید درنظر گرفت که ایران به واسطه سال‌ها تحریم، از تجهیزات مناسبی برای بهره‌برداری از میادین گازی خود برخودار نیست و در جایگاه صادرکننده نیز، توانایی لازم برای صارات گاز به اتحادیه اروپا را ندارد. نه در بعد میزان ذخایر موجود و نه از جهت تجهیزات موردنیاز.

غربی‌ها چه می‌گویند؟

اما بشنوید از موضع طرف آمریکایی. جان کربی، هماهنگ‌کننده ارتباطات شورای امنیت ملی کاخ سفید می‌گوید: «دولت آمریکا از تلاش برای حصول توافق دست نکشیده است. رئیس جمهور (جو بایدن) همچنین گفته است که "بهترین راه برای دستیابی به این نتیجه از طریق یک فرآیند دیپلماتیک است" و به همین دلیل ۱۶ ماه است که در مذاکرات (احیای برجام) حضور داریم و برای اجرای مجدد این توافق و بازگرداندن تمام طرف‌ها به آن تلاش می‌کنیم. » توافقی که هماهنگ‌کننده ارتباطات شورای امنیت ملی کاخ سفید به آن اشاره می‌کند هنوز درگیرو دار نامه‌نگاری تهران و واشنگتن است. نامه‌نگاری‌هایی که به نظر می‌برد در آخرین دور خود با ابراز نارضایتی طرف آمریکایی از فرآیند مذاکرات حذف شد. در همین رابطه آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا، با بیان اینکه آنچه در مدت اخیر در پاسخ ایران به پیشنهاد ارائه‌شده از سوی اتحادیه اروپا شاهد بوده‌ایم، به وضوح پس‌رفت است، تصریح می‌کند: « ( این رویه) چشم‌انداز توافق در بازه‌ای کوتاه‌مدت را غیرمحتمل می‌کند و به نظر می‌رسد ایران یا نمی‌خواهد یا نمی‌تواند کاری را که برای رسیدن به یک توافق لازم است، انجام دهد و آن‌ها همچنان به مطرح‌کردن مسائل خارج از چارچوب ادامه می‌دهند که انجام‌شدن توافق را غیرمحتمل‌تر می‌کند». به غیر محتمل بودن توافق طی هفته‌ها و ماه‌های آینده باید، تلاش برخی از اعضای مجلس نمایندگان آمریکا نسبت به ارائه لایحه‌ای برای دائمی‌شدن تحریم‌های این کشور علیه ایران را هم اضافه کنیم. آنطور که فاکس‌نیوز خبر داده است شماری از قانون‌گذاران آمریکایی از هر دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه طرحی با "نام قانون تثبیت تحریم‌های ایران" را تهیه کرده‌اند که بازدارندگی علیه ایران از طریق هدف قرار‌دادن بخش نفتی و سخت‌ترکردن اختصاص‌یافتن بودجه به برخی فعالیت‌ها از‌جمله توسعه برنامه موشکی را افزایش خواهد داد. » طرحی که با توجه به اتفاق نظر اعضای هر دو حزب بزرگ آمریکا در تصویب آن، امکان قانونی شدنش دور از ذهن نیست. اما با این حال به نظر می‌رسد با توجه به نزدیک شدن به انتخابات میاندوره‌ای مجلس سنای آمریکا در ۸ نوامبر( ۱۷ آبان ماه) باید منتظر تصویب این طرح در روز‌های پس از برگزاری انتخابات مجلس سنا باشیم. انتخاباتی که در زمانی بسیار نزدیک با زمان برگزاری نشست فصلی شورای حکام در ۱۸ نوامبر( ۲۷ آبان ماه) انجام می‌شود و با توجه به امکان طرح مجدد پرونده برنامه هسته‌ای ایران در این نشست و صدور قطعنامه شدیدالحن علیه کشورمان تنها فرصت ۱۰ روزه‌ای برای احیای برجام در دسترس خواهد بود. البته اگرهمچنان  تمایلی برای احیای توافق جامع هسته‌ای ایران میان تیم‌های مذاکره‌کننده وجود داشته باشد و اروپا نیز همچنان در تب و تاب ورود نفت ایران به بازار‌های جهانی، از جهت کاهش قیمت طلای سیاه باشد.

مبادله زندانیان ایرانی و آمریکایی چه شد؟

اما در رابطه با طرح مبادله زندانیان ایران و آمریکایی که قرار بود در سال گذشته و در خلال مذاکرات برجامی، با نتایجی همراه باشد نیز به نظر می رسد خبرهایی در راه است؛ در سال ۱۴۰۰ و در زمان برگزاری ادوار هفتم و هشتم مذاکرات، طرحی که به گفته مقامات دو کشور مراحل نهایی خود را، برای مبادله زندانیان ایرانی و آمریکایی طی می‌کرد به یکباره متوقف و از دستور کار نهایی تیم‌های مذاکره‌کننده خارج شد. طرحی که حالا با گذشت یکسال، بحث آن از سوی ایران مجددا مطرح شده و مقامات کشورمان اعلام کرده اند که آماده ورود به طرح مبادله زندانیان ایرانی و آمریکایی هستند. ناصر کنعانی سخنگوی وزارت امور خارجه با بیان اینکه با برجام یا بدون برجام آماده مبادله زندانیان بین ایران و آمریکا هستیم، به ایسنا گفته است: « در ارتباط با این موضوع، مذاکرات به طرق مختلف صورت گرفته و طرفین توافقهای لازم را انجام داده‌اند و اکنون تصمیم دولت آمریکا است که این توافق را انجام دهد یا نه. » باقر و سیامک نمازی، مراد طاهباز و عماد شرقی، چهار زندانی ایرانی-آمریکایی (دوتابعیتی) هستند که گفته می‌شود قرار است در قبال دریافت ۷میلیارد دلار از پولهای بلوکه شده ایران و تعدادی از شهروندان کشورمان که عمدتاً به دلیل دور زدن تحریم‌های آمریکا در این کشور زندانی هستند، مورد مبادله قرار گیرند. مبادله ای که شاید تا حصول به سرمنزل نهایی راهی دراز در پیش رو داشته باشد.