رکوردزنی سقوط آزاد بورس؛ خروج ۲۴۰ میلیارد تومان پول حقیقی

بورس ایران اولین روز کاری پاییز ۱۴۰۱ را سراسر قرمز آغاز کرد. شنبه دوم مهرماه رکوردی برای خروج پول حقیقی در بورس رقم خورد تا جایی که حدود ۲۸ درصد ارزش معاملات به این خروج مربوط بود. روند نزولی و افت شاخص کل و هم‌وزن از هفته‌ی پیش شدت بیشتری گرفته بود و شنبه بیشترین کاهش امسال را تجربه کرد. در کنار اتفاقات جهانی و به نتیجه نرسیدن مذاکرات برجام، شرایط سیاسی کشور در هفته‌ی گذشته نیز روند نزولی شاخص‌ها را سرعت و افزایش دادند. در ادامه گزارشی از افت و خیزهای بورس در نیمه‌ی اول سال و به‌ویژه تابستان می‌خوانید که تحت‌تاثیر ابهام‌های برجام، به نتیجه نرسیدن مذاکرات و نیز تحولات جهانی به شرایط فعلی و رکورد خروج حقیقی‌ها رسیده است.

پیش‌بینی‌های ابتدای ۱۴۰۱ مثبت بود

بورس در حالی تابستان سردی پشت سر گذاشت و پاییز بدتری را آغاز کرد که پیش‌بینی‌های ابتدای سال و حتی آغاز تابستان گونه‌ی دیگری بود و کارشناسان شرایط خوبی برای سرمایه‌گذاران می‌دیدند. اردیبهشت‌ماه در پی افزایش قیمت دلار، نظام یارانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای جدید و افزایش قیمت بعضی کالاهای اساسی رشد شاخص‌ها که با امیدها درمورد برجام آغاز شده بود، ادامه پیدا کرد و این وضعیت تا پایان ماه ادامه یافت.

فصل مجامع و افزایش نرخ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ کالاهای اساسی در هفته‌های آخر اردیبهشت علت دیگری بود که احتمال افزایش ارزش سهام شرکت‌های صنایع غذایی را بالا برد، حتی برای شرکت‌هایی که از نظر بنیادی وضعیت خوبی نداشتند.

خردادماه نیز این روند ادامه داشت و کارشناسان دلیلی برای تغییرات شدید کاهشی بازار سرمایه پیش‌بینی نمی‌کردند. هفته‌ی اول خرداد نمادهای کوچک بازار در مقایسه با نمادهای بزرگ وضعیت بهتری داشتند. شاخص هم‌وزن از حمایت معتبر خود در کانال نزولی بازگشت و این موضوع سیگنال خوبی برای کلیت بازار به‌ویژه نمادهای کوچک بازار بود.

کارشناسان انتظار داشتند پس از این استراحت کوتاه‌مدت، شاخص کل به سقف کانال خود دست یابد.

این شرایط هفته‌ی دوم خردادماه تغییر کرد، شاخص روند کاهشی داشت و بیش از ۲۱ هزار واحد نزول کرد. شاخص روز دوشنبه (پس از تعطیلات خردادماه)، با افت سنگینی روبه‌رو شد و سه‌شنبه و چهارشنبه رشد اندکی پشت سر گذاشت. سپس روز سه‌شنبه هزار واحد رشد کرد و روز چهارشنبه ۴۹۱۱ واحد بالا رفت. 

آخرین روز کاری هفته‌ی سوم خرداد، برخلاف روزهای پیشین شاخص هم‌وزن نیز رشد کرد و اغلب نمادهای بازار سبزپوش شدند. حکشتی، شستا، فملی، جم پیلن، مبین، شبندر، شتران، شپدیس، کگل، تاپیکو، شپنا، فارس، خودرو، برکت و بفجر از بزرگان سبزپوش بورس بودند که بیشترین تأثیر را بر رشد شاخص کل داشتند.

تابستان بورس گرم نشد

بازار سرمایه ابتدای تیرماه تحت‌تاثیر مولفه‌هایی بود که احتمالا هیچ بورسی در جهان با آنها مواجه نیست. از قطعی برق صنایع گرفته تا ریسک تداوم یا تشدید تحریم‌ها وضعیت بازار را رقم زدند. در حالی‌که کارشناسان تابستان خوبی برای بازار بورس پیش‌بینی کرده بودند، ابهامات سیاسی که به مذاکرات هسته‌ای مربوط بود، سایهی سنگینی بر بورس انداخت و کاهش قیمت جهانی کامودیتی‌ها عامل دیگری برای افت بورس تهران شد.

روز شنبه یازدهم تیرماه شاخص کل افت ۱۲ هزار واحدی داشت. این افت در ادامه‌ی روند نزولی‌ای بود که با برخورد شاخص کل به مقاومت.۱.۶ میلیون واحدی آغاز شده بود. با آن‌که تصور می‌شد شاخص به کمتر از ۱.۵ میلیون واحد نرسد اما وضعیت به شکلی درآمد که احتمال ورود شاخص به کانال ۱.۴میلیونی هم پیش‌بینی شد و به وقوع پیوست.

شاخص کل بورس در هفته سوم تابستان باز هم روند نزولی داشت و ۲۱ تیرماه با افت ۱۰۸۹۰ واحدی به سطح یک میلیون و ۴۸۷ هزار واحد رسید. شاخص هم‌وزن نیز با رنگ قرمز ۶۲۷۰.۸ واحدی در ارتفاع ۴۰۹ هزار و ۵۵۹ واحد قرار گرفت. نمادهای «فارس»، «فملی»، «میدکو»، «وبملت» و «وتجارت» بیشترین تاثیر منفی و نمادهای «فولاد» و «مبین» بیشترین تاثیر مثبت را بر شاخص کل داشتند.

 مردادماه نزولی

معمولا پس از چند روز نزول، شاخص یکی دو روز رشد دارد. اما روزهای ابتدایی مرداد میزان افت شاخص در روزهای منفی بیشتر از میزان رشد آن در روزهای مثبت بود. به همین دلیل پس از هر بار تکرار چرخه، شاخص در اعدادی پایین‌تر قرار گرفت که نشانه‌ی ادامه‌ی روند نزولی بود.

کاهش پیاپی ارزش معاملات خرد بورس، نکته‌ی منفی دیگری برای بازار سهام بود. از طرف دیگر معامله‌گران با وجود پایین آمدن قیمت‌ها تمایلی به خرید نداشتند که نشان می‌داد توقع و انتظار افت بیشتری برای قیمت دارند. از رونق افتادن بورس، امیدی برای بهبود شرایط باقی نگذاشت. ناامیدی برای فعالان حقیقی و خروج سرمایه‌ی آن‌ها که از مدت‌ها پیش‌ آغاز شده بود و سرعت و شدت گرفت.

دوازدهم مردادماه ارزش صف‌های فروش پایانی بازار نسبت به روز کاری پیش ۲۵٪ کاهش یافت و به ۱۸ میلیارد تومان رسید. ارزش صف‌های خرید با ۱۵٪ افت به نسبت روز پیش، در رقم ۶۰ میلیارد تومان توقف کرد.

معامله‌گران ۲۹ مردادماه را با نگاه به اخبار مذاکرات هسته‌ای آغاز کردند. بورس تهران در شرایطی وارد یک هفته‌ی‌ معاملاتی جدید شد که هفته‌ی پیش از آن، وضعیت شاخص‌ها و نمادها نسبتا خوب بود. هرچند بازار سرمایه رشدهای قابل‌توجهی نداشت اما شدت نداشتن وضعیت منفی در کنار بهبود معاملات، امیدهایی ایجاد کرد. افزایش روز به‌روز ارزش معاملات خرد، نکته‌ی مهمی از نظر تمام تحلیل‌گران است و رشد ارزش معاملات به‌صورت متوالی در ایجاد این امیدها مؤثر بود. با این حال اخبار مذاکرات موضوع تعیین‌کننده‌ای برای معامله‌گران بود.

شهریورماه، تداوم ابهام برجام و بی‌اعتمادی سهام‌داران

بازار سرمایه آخرین ماه تابستان را در انتظار نتایج برجام و با نگاه خوش‌بینانه آغاز کرد. شایعات و اخباری که نوید پایان مذاکرات را می‌داد. فارغ از رسیدن یا نرسیدن به توافق یا عدم‌توافق، باعث خروج از ابهام می‌شد که نکته‌ی مثبتی برای بازار بود تا جایی که ارزش معاملات روز چهارشنبه دوم شهریورماه بالای ۵ همت بود. مشخص نشدن وضعیت برجام مانع دوام این وضعیت شد. در مجموع ابهامات زیاد در بازار موجب بی‌رمقی‌های بازار سرمایه شده است.

سیزدهم شهریورماه، شاخص کل بورس با افزایش ۷ واحدی به رقم یک میلیون و ۴۲۶ هزار و ۹۴۸ واحد رسید. شاخص هم وزن با رشد ۱۰۳۹ واحدی در سطح ۴۰۹ هزار و ۱۳ واحدی ایستاد. شاخص کل فرابورس (آیفکس) ۱۷ واحد بالا آمد و در سطح ۱۹ هزار و ۱۷۷ واحد باقی ماند.  

در معاملات این روز سهام پترول بیشترین خروج حقیقی را داشت و ارزش تغییر مالکیت حقیقی به حقوقی آن ۱۱ میلیارد تومان بود. پس از پترول، نمادهای شپنا و شستا بیشترین خروج پول حقیقی را داشتند. 

بیستم شهریور روند منفی و نزولی بورس در امتداد روزهای پیشین، ادامه یافت. حجم معاملات کاهش داشت و به ۴ هزار میلیارد تومان رسید که نشان می‌داد روزهای آینده نیز روند مثبت و صعودی دیده نخواهد شد.

مجید عشقی -رئیس سازمان بورس- درمورد وضعیت نابسامان بازار سرمایه گفت: «بازار بورس فقط تحت‌تاثیر متغیرهای دولتی نیست بلکه بازارهای جهانی، نقدینگی، رکود اقتصاد جهانی، وضعیت صنایع داخلی، قیمت نهاده‌ها، بازارهای رقیب، جنگ روسیه و… نیز روی آن اثر دارد.»

او در ادامه تاکید کرد: «مشکل اصلی بازار سرمایه بی‌اعتمادی سهامداران است. بازار بورس از این مسئله بیشترین ضربه را خورده و جلب اعتماد سهامداران کار دشوار است و به زمان زیادی نیاز دارد.»

بازار سرمایه تابستان را با روند کاهشی به پایان رساند تا جایی که سی‌ام شهریورماه هم شاخص‌ها قرمز شدند و شاخص کل و شاخص قیمت با معیار وزنی – ارزشی ۸۷ صدم درصد کاهش یافتند. شاخص کل در پایان معاملات با ۱۱ هزار و ۸۳۱ واحد کاهش به رقم یک‌میلیون و ۳۵۵ هزار و ۲۲۹ واحد رسید. همچنین شاخص کل با معیار هم‌وزن با کاهش ۲ هزار و ۲۳۲ واحد به رقم ۳۹۵ هزار و ۶۷۷ واحد رسید. ارزش بازار بورس تهران بیش از ۵ میلیون و ۹۷ هزار میلیارد تومان شد.

خروج حقیقی‌ها با شروع پاییز

اولین روز کاری هفته و پاییز با دومین افت سنگین شاخص کل در سال همراه بود که عدد ۲۷ هزار واحدی را ثبت کرد. شاخص هم‌وزن نیز با بیشترین کاهش سال و افت بیش از ۹ هزار واحدی روی عدد ۳۸۶هزار واحدی قرار گرفت. با این حال نکته‌ی مهم این روز ثبت بیشترین خروج پول حقیقی بود که ۲۸ درصد معاملات را شامل می‌شد. تعطیلات هفته و شرایط سیاسی کشور در کنار عوامل پیشین، در ثبت این خروج مؤثر بودند.

بعضی از نمادهایی که زمانی بیشترین تاثیر را بر رشد شاخص داشتند، در این شرایط اثر معکوس داشتند. «فارس» با حدود ۲۰۰۰ واحد بیش‌ترین تاثیر را بر افت شاخص کل داشت، «وپاسار» با ۱۶۰۰ واحد، «فولاد» با ۱۵۵۰ واحد، «فملی»، «وامید» و «شپنا» با ۱۲۰۰ واحد از دیگر نمادهای مؤثر بر افت امروز شاخص کل بودند.

بیشترین خروج با ۲۹ میلیارد تومان سهم «حکشتی» بود، «بپاس» و «شستا» با ۲۳ میلیارد تومان رتبه‌های بعدی خروج پول حقیقی بودند. در مقابل «مادیراح» با ۱۸ میلیارد تومان بیشترین ورود پول حقیقی این روز را داشت. «سخاشح» با ۶ و «وسالت» با ۴ میلیارد تومان رتبه‌های بعدی ورود را گرفتندو

بیشترین خروج پول حقیقی بین صنایع سهم «محصولات شیمیایی» با ۶۵، «خودرو و ساخت قطعات» با ۶۱ و «فلزات اساسی» با ۵۸ میلیارد تومان بود. در مقابل «تولید محصولات کامپیوتری» با ۱۷ میلیارد تومان بیشترین ورود پول حقیقی را ثبت کرد.

در مجموع با این‌که روز شنبه معاملات خرد با حدود ۲هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان بهبود نسبی داشت، خروج نزدیک ۶۱۵ میلیارد تومان پول حقیقی از بورس رکوردی جدید برای سال ۱۴۰۱ رقم زد.