چین هم ریسک تحریم را قبول نمی‌کند/ راهی جز مذاکره نداریم

آشفتگی در بازار جهانی نفت و گاز، رقابت واردکننده‌های عمده انرژی در جهان را تنگاتنگ کرده‌است. در همین بین، شرکت دولتی انرژی قطر، قرارداد ۲۷ ساله‌ای را برای فروش گاز مایع با شرکت چینی «سینوپک» امضا کرد. یورش ارتش پوتین به خاک اوکراین در پنجم اسفند‌ماه سال گذشته رقابت خریداران و فروشندگان جهانی را برای خرید گاز مایع تشدید کرده‌است. حالا هر کشوری با کوچکترین پتانسیل در تولید نفت و گاز، در تلاش است تا به گونه‌ای نام خود را در نقشه اقتصادی تازه جهان بگنجاند.

در بهره‌برداری از میادین مشترک گازی ایران و قطر اما، انتخاب اژدهای شرقی، قطر بود. چینی‌ها حالا با قراردادی ۲۷ ساله، از میادین گازی قطر بهره‌برداری خواند کرد. میدان پارس جنوبی اما، علی‌رغم پتانسیل بسیار بالای درآمدزایی برای کشور، به دلیل کمبود سرمایه و امکانات بلاتکلیف مانده است. چرا ابرقدرت شرق، ایران را به عنوان شریک تجاری‌اش در بازار انرژی انتخاب نکرده است؟ چرا نزدیکی فکری ایران و چین در مورد آمریکا و غرب، به درد پیشبرد منافع اقتصادی ایران در منطقه نخورده است؟

روزنامه اینترنتی فراز در این مورد با «دیاکو حسینی»، پژوهشگر سیاست خارجی گفت‌وگو کرده است.

ایران و چین، یک رابطه ویژه و استثنایی با یکدیگر ندارند

«دیاکو حسینی» با اشاره به اینکه همفکری ایران و چین لزوما به معنی تمایل به شراکت تجاری نیست گفت: «چینی‌ها یک روش کلی در برخورد با منطقه ما دارند و آن، حفظ توازن قدرت در منطقه است. به نحوی که توانایی گسترش نفوذ و همکاری‌اش را در کشورهای منطقه به طور برابر داشته باشد. در گذشته نیز سابقه داشته که چینی‌ها با عربستان سعودی و امارات نیز وارد توافقات شراکت‌ استراتژیک شده‌اند و امروز همان روش را ادامه می‌دهند. البته ایران برای چینی‌ها از این جهت اهمیت دارد که می‌تواند دژی برای مقابله با نفوذ بیش از حد آمریکا در منطقه و در خلیج فارس باشد. اما معنی‌اش این نیست که چینی‌ها حاضر باشند در ازای این مساله، سایر پتانسیل‌ها برای همکاری با دیگر کشورهای منطقه را کنار بگذارند. روش چینی‌ها در گذشته همین بوده و به نظر می‌رسد در آینده نیز چنین باشد».

او افزود: «این تصور که یک رابطه ویژه و استثنایی بین ایران و چین در منطقه برقرار است، اساسا تصور غلطی بوده که سال‌ها است شکل گرفته اما مطالعات نشان می‌دهند که چینی‌ها چنین نگاه منحصر به فردی در همکاری‌های اقتصادی و در چشم‌انداز بلندمدت نفوذ سیاسی چین در منطقه به ایران ندارند اما در عین حال تا جایی که ممکن باشد حاضرند از ایران برای جلوگیری از نفوذ آمریکا در منطقه حمایت کنند».

چین؛ یک حمایت‌گرِ بی‌تعارف!

«دیاکو حسینی» با اشاره به این‌که حمایت اقتصادی چین از ایران شکل پیچیده‌ای داشته‌ گفت: «برای مثال، در زمان تحریم‌ها چینی‌ها آمادگی داشتند تا برای فروش نفت به ایران کمک کنند. یا حمایت‌هایی از این جنس که اطمینان پیدا کنند ایران در برابر تحریم‌های آمریکا به زانو نمی‌افتد. اما در رابطه با راهبرد اقتصادی چین در منطقه باید گفت که چینی‌ها همواره با کشورهای مختلف، حتی با متحدان آمریکا بدون هیچ محدودیتی در منطقه همکاری اقتصادی داشته‌اند و ما نتیجه این همکاری‌ها را امروز می‌بینیم. اتکاپذیری آمریکا در منطقه ما، حداقل در بعد اقتصادی در قیاس با گذشته کاهش پیدا کرده و  همه کشورهای این منطقه در قیاس با دهه‌های گذشته به چین گرایش بیشتری پیدا کرد‌ه‌اند».

این پژوهشگر در ادامه گفت: «تا وقتی که ما تحریم هستیم طبیعی است که امکان بهره‌برداری از فرصت‌های اقتصادی به مراتب کمتر می‌شود. چینی‌ها مثل هر کشور دیگری که مصرف‌کننده انرژی هستند، این نیاز را احساس می‌کنند که باید به منابع انرژی خودشان تنوع ببخشند. روابط انرژی کشورهای خلیج فارس امروز با چین گسترش یافته و تلاش‌هایی نیز وجود دارد تا دامنه این کوشش‌ها حتی به استحقاق منابع قطب شمال برای چین نیز برسد. بنابراین چینی‌ها کاری را انجام می‌دهند که طبق منافع ملی آن‌ها است».

حسینی در ادامه اضافه کرد: «تا زمانی که ما تحت این تحریم‌ها باشیم، چینی‌ها در برخورد با ایران بسیار محتاط خواهند بود و حاضر نیستند که ریسک تحریم‌ها را در ازای کمک به ایران به جان بخرند و حتی برای به خاطر منافع خودشان، روی منابع انرژی ایران تمرکز کنند. از این جهت، چین در حال تلاش است تا با کشورهای دیگر صاحب منابع انرژی همکاری کنند. تجربه نشان داده که تا وقتی که ایران تحریم باشد، حتی نزدیک‌ترین کشورهایی که در رابطه با غرب و آمریکا با ایران همفکری دارند نیز احتیاط بسیاری به خرج می‌دهند. همین موضوع، به خودی خود می‌تواند موجب عقب‌افتادگی ایران در جذب سرمایه‌گذاری خارجی و پیشرفت‌ در سهیم شدن در نقشه اقتصادی جدید جهان شود».

راه‌حل دیگری جز مذاکره وجود ندارد

«دیاکو حسینی» با تصریح این‌که ایران دومین کشور دارنده گاز در جهان است، گفت: «با توجه به پتانسیل عظیمی که در منابع انرژی ایران وجود دارد،  ما همین امروز هم از نقشه اقتصادی انرژی تا اندازه زیادی حذف شده‌ایم. در عین حال اما واقعیت این است که ایران به دلیل منابع عظیم انرژی و به دلیل جایگاه جغرافیایی‌اش در مسیر کوریدورهای انرژی، یک کشور گریزناپذیر است. شاید در بلندمدت، توجه جهان دوباره به ایران بازگردد. اما در چشم‌انداز میان‌مدت به نظر می‌رسد که همه واردکننده‌های عمده انرژی دنیا، ایران را حذف کرده‌اند. طبیعتا ما در این شرایط امکان استفاده از فرصت‌ها را نداریم. حتی اگر در آینده نیز جایگاه ایران، به دلیل لغو تحریم‌ها یا عادی شدن مسایل امنیتی پیرامون کشور اوضاع به حالت عادی بازگردد، واقعیت این است که در آن حالت نیز ما به لحاظ زمانی و به لحاظ توسعه بسیار عقب افتاده‌ایم. اما به نظر می‌رسد در حال حاضر راه دیگری وجود ندارد».

احیای برجام چقدر ممکن است؟

این کارشناس سیاست خارجی با اشاره به اینکه احیای برجام در کوتاه مدت مقدور نیست گفت: «در آمریکا اوضاع تغییر کرده است. با آمدن جمهوری‌خواهان در مجلس نمایندگان آمریکا، آمدن نتانیاهو در اسراییل و به دلیل ناآرامی‌هایی که در ایران در جریان است، فشارهای زیادی به دولت بایدن وارد شده تا با ایران توافق نکند. تا زمانی که اوضاع همینطور باشد، به نظر نمی‌رسد که به توافق نزدیک باشیم. ضمن اینکه در آخرین دور از گفت‌وگوها شکاف بزرگی بین انتظارات ایران و آمریکا از احیای توافق دیده می‌شد. البته طرفین هیچ راه‌حل واقع‌بینانه‌ دیگری جز احیای برجام ندارند اما ممکن است این مدت‌ها طول بکشد. اما در نهایت فقدان توافق، به معنای دست‌بردن به ابزار نظامی است. ایران نیز راه‌حل دیگری جز مذاکره برای رفع تحریم‌ها -اگر هدف رفع تحریم باشد- ندارد. بنابراین فکر می‌کنم ما به سمت توافق خواهیم رفت اما زمانش ممکن است طولانی‌تر از چیزی باشد که فکرش را می‌کردیم».