خنجر به‌ پهلوی‌ ایران یا بهره‌برداری عادی اقتصادی؟

روز جمعه، ۱۸ آذر ماه در پایان نشست سران عربستان و چین، بیانیه مشترکی صادر شد که به بیانیه‌ای علیه ایران تعبیر شد. موضوعی که بسیاری آن را پشت کردن چین به ایران دانستند اما رییس اتاق بازرگانی ایران و چین معتقد است که این بیانیه تاثیری در روند همکاری‌های دوجانبه ایران و چین، نخواهد داشت اما عضو دیگر اتاق بازرگانی می‌گوید: «در حالی که کشورهای منطقه هر روز قرارداد جدیدی با چین امضا می کنند، هنوز متن سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین بیرون نیامده است.»

به گزارش فراز، روز جمعه در پایان نشست سران عربستان و چین که با حضور «شی جین پینگ» رئیس جمهور چین و «سلمان بن عبدالعزیز» در ریاض برگزار شد، بیانیه مشترکی صادر شد که در آن علاوه بر اشاره به روابط دوجانبه و امضای یادداشت تفاهم‌ها و توافقنامه‌ها بین طرفین، به مسائل منطقه‌ای و جهانی از جمله برنامه هسته‌ای ایران نیز پرداخته شد.این دو کشور در بیانیه‌ای مشترک از ایران خواستند، با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کرده و "رژیم عدم اشاعه" سلاح‌های هسته‌ای را محترم بدارد.

این بیانیه در حالی منتشر شد که هفته گذشته بزرگترین قرارداد صادرات ال‌ان‌جی توسط چین و قطر به امضا رسید و طی سال‌های اخیر چین به عنوان یکی از مهمترین شرکای اقتصادی و تجاری ایران مطرح بود و سند همکاری ۲۵ ساله را نیز با ایران تدوین کرده بود. حالا اما طبق آنچه در این بیانیه آمده، گویا چینی‌ها به ایران پشت کرده و در جایگاه دیگری ایستاده‌اند. این تلقی، چندین پرسش را به ذهن متبادر می‌کند.

نخست اینکه آیا چنین بیانیه‌ای به معنای پایان رابطه اقتصادی ایران و چین است؟

مجیدرضا حریری، رییس اتاق مشترک ایران و چین در پاسخ به این پرسش فراز می‌گوید: «به قاعده و تجربه به نظر نمی‌رسد که این بیانیه یا همکاری چین و عربستان به معنای پایان همکاری ایران و چین باشد. اصلی در سیاست خارجی چینی‌ها وجود دارد که مدام هم آن را اعلام می‌کنند. چینی‌ها معتقدند ارتباط چین با هر کشوری، علیه کشور دیگری نیست.»

او می‌افزاید: «این یکی از اصول سیاست خارجی چین است. مثلا اینکه چینی‌ها با ایران ارتباط دارند به معنای علیه امریکا بودن نیست که قبلا هم بارها درباره ارتباطشان با ایران، این موضوع را متذکر شده‌اند.»

حریری با بیان اینکه این بیانیه نکاتی دارد که نیازمند مطالعه و بررسی بیشتر است، درباره سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین تصریح می‌کند: «برای اجرایی شدن این سند همکاری ابزار و لوازمی نیاز است که هر دو طرف باید برای اجرایی شدنش تلاش کنند.»

درست است که چین در همه سال‌های تحریم ایران همچنان ارتباطات اقتصادی خود با ایران را حفظ کرده اما موضوع اصلی اینجاست که با وجود گذشت دو سال از امضای سند همکاری دوجانبه ایران و چین نه تنها هنوز متن این سند بیرون نیامده بلکه خروجی ویژه حاصل از این سند نیز دیده نشده است.

در حالی که کشورهای منطقه هر روز قرارداد جدیدی با چین امضا می کنند، هنوز متن سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین بیرون نیامده است.

علی شریعتی عضو اتاق بازرگانی ایران در گفت و گو با فراز با بیان اینکه ایران در حال از دست دادن فرصت‌هاست، می گوید: «در بیانیه مشترک عربستان و چین بسیاری از موارد از جمله موضوع جزایر سه گانه ایران مطرح شده اما به نظر می رسد مهمترین مساله، مساله عراق است که به موضوع امنیت آن اشاره شده که به نظر می رسد آدرسی است برای برخوردهای بیشتر و سخت گیرانه‌تر با ایران.»

او می‌افزاید: «عربستان به دنبال پیوند عمیق‌تری با چین است و چین هم عربستان را به عنوان لیدر کشورهای عرب می بیند و به نظر می رسد که با عمیق تر کردن این همکاری ها به دنبال این است که در بازار کشورهای عرب که پر از فرصت و انرژی ست نفوذ بیشتری بیابد.»

شریعتی با اشاره به همکاری چین با قطر و عربستان، می‌گوید: «ما تفاهم نامه همکاری ۲۵ ساله با چین داریم اما شفاف نیست و تقریبا خروجی ای هم نداشته در حالی که کشورهای منطقه به طور شفاف با چین قرارداد می بندد و میزان سرمایه گذاری را اعلام می کنند.»

این عضو اتاق بازرگانی با اشاره به سند ۲۵ ساله همکاری ایران و چین، بیان می کند: «موافقین سند همکاری ۲۵ ساله ایران و چین یک برگ رفرنس برای نتیجه این سند ندارند و صرفا براساس بازگویی‌ها صحبت می کنند. بسیاری دیگر از تفاهم‌نامه‌هایی که ما داریم به دلایلی مانند زیر ساخت، تصویب نشدن اف ای تی اف و وجود ایران در لیست سیاه، مانند باغی هستند که ما فقط می‌توانیم منظره اش را ببینیم و امکان بهره برداری از آن ها را نداریم.»

او می افزاید: «در ایران به دلیل مشکلات حل نشده ای که از گذشته با امریکا داشتیم، معادلات ناتمام برجام و ارتباطات با اروپا بسیاری از فرصت ها را از دست دادیم و متاسفانه دستگاه دیپلماسی ما علیرغم هزینه و زمان بسیار، نتوانست حق ایران را بگیرد و مذاکرات را به نتیجه برساند.»

در پنجاهمین گزارش از سلسه گزارش‌های اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران با عنوان «پایش تحولات تجارت جهانی» که هفته گذشته منتشر شد به قرارداد اخیر قطر و چین برای صادرات ال‌ان‌جی اشاره شده و آمده است: علیرغم سر و صداهای بسیار در مورد همکاری راهبردی ۲۵ سـاله ایران و چین، پکن توجهی به سرمایه‌گذاری در صنعـت انرژی ایران نشان نداده است و در کشورهای رقیب ایران به دنبال فرصت است. روشن است که تحریم‌های شدید و نااطمینانی فزاینده در اقتصاد سیاسی ایران مهمترین عامل بی‌تمایلی چین بــه سـرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی ایران است.