حمله روسیه به اوکراین چطور معادلات انرژی جهان را دگرگون کرد؟

یورش نیروهای «ولادیمیر پوتین» به خاک اوکراین، شوک‌های بزرگی به بازارهای انرژی در جهان وارد کرده که به نوسان در قیمت‌ها، کمبود در عرضه، مسایل امنیتی و بی‌ثباتی اقتصادی منجر شده‌است. کشورهای فقیرتر، بیشترین تبعات منفی بحران انرژی را متحمل خواهند شد.

در این گزارش، ۶ نمودار از چشم انداز انرژی جهانی آمده که تغییرات کلیدی در حوزه انرژی پس از تهاجم روسیه را توضیح می‌دهد.

حمله روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ تأثیر عمیقی بر بازارهای جهانی انرژی داشته است. آژانس بین‌المللی انرژی گفته که این، اولین بحران انرژی است که به طور واقعی ابعاد جهانی داشته و تأثیراتش در سال‌های آینده احساس خواهد شد. مانند همیشه، کشورهای فقیرتر که بسیاری از آن‌ها همچنان درگیر اثرات پاندمی کرونا هستند، بیشترین آسیب را خواهند دید.

احیای مجدد بازار جهانی انرژی پیامدهای بی‌شماری دارد که به طور طبیعی، شامل تحولات مثبت نیز خواهد بود. البته که در چنین شرایط بی‌ثباتی، پیش‌بینی با قطعیت ناممکن است. همانطور که آژانس بین المللی انرژی اشاره می کند، «هنوز بسیاری از چارچوب‌های دنیای جدید به طور کامل مشخص نشده اما بازگشتی به حالت قبل وجود ندارد».

تهاجم اوکراین چگونه به بحران انرژی منجر شد؟

۱. افزایش قیمت انرژی

این شاید قابل توجه‌ترین تغییر پس از آغاز جنگ اوکراین باشد. به گفته آژانس بین‌المللی انرژی، هزینه‌های بالای سوخت، عامل ۹۰درصد از افزایش متوسط هزینه‌های تولید برق در جهان است. با در نظر گرفتن تأثیر پاندمی کرونا، بحران انرژی به این معنی است که ۷۰ میلیون نفر که به تازگی به برق دسترسی پیدا کرده بودند، دیگر از پس پرداخت قبوض برق برنمی‌آیند. آژانس بین‌المللی انرژی در این باره گفته: «۱۰۰میلیون نفر ممکن است دیگر نتوانند با سوخت‌های پاک غذا درست کنند».

یکی از جنبه‌های مثبت افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی این است که کشورها با دلایل قوی‌تری به سوی جایگزین‌ کردن با سوخت‌های تجدیدپذیر حرکت خواهند کرد. علی‌رغم تمام این‌ها، نیاز به ایجاد امنیت در بازار انرژی ممکن است باعث سرمایه گذاری بیشتر در پروژه‌های سوخت فسیلی شود.

۲. تغییر جریان‌های تجاری و کمبود عرضه

روسیه، بین ماه‌های مه و اکتبر ۲۰۲۲، جریان گاز به اتحادیه اروپا را حدود ۸۰درصد کاهش داد و همین،  اروپایی‌ها را با کمبود قابل توجهی در تامین انرژی و نیاز مبرم به یافتن فروشندگان جایگزین از سایر نقاط دنیا مواجه کرد. در حالی که بسیاری از شرکای سابق روسیه، روابطشان را با این کشور کاهش داده یا قطع کرده‌اند، دولت مسکو با افزایش صادرات به نقاط دیگر از جمله چین، هند و ترکیه، تولید و صادرات نفت خود را در سطح پیش از تهاجم به اوکراین حفظ کرد.

۳. تغییر سیاست‌گذاری در حوزه انرژی

انقلاب در شیوه‌های سنتی تجارت نفت و گاز، به این معنی است که کشورهای آسیب‌دیده را، با هدف ایجاد سیاست‌های انرژی تازه برای ایجاد امنیت بلندمدت انرژی و تامین تقاضا در کوتاه‌مدت ناچار به صف‌آرایی کرده‌است. دولت‌ها نیز در حال توسعه مسیرهای قابل قبولی برای به صفر رساندن تولید گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۵۰ هستند. آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید که در برخی موارد مثل قانون کاهش تورم در ایالات متحده، این بحران، پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر را بیش از پیش، به جلو می‌برد.

۴. اثرات اقتصادی

افزایش قیمت انرژی، به احتمال زیاد به افزایش قیمت کالا و خدمات در جهان منجر خواهد شد. بر اساس گزارش  آژانس بین‌المللی انرژی، نرخ‌های بهره بالاتر در کنار کاهش درآمد، جهان را به سمت رکود سوق می‌دهد و تعداد افرادی که دوباره به چنگ فقر شدید می‌افتند در حال افزایش است. از آنجایی که بسیاری از کشورها به دنبال افزایش حجم استقراض پول برای مقابله با تورم هستند، پروژه‌های انرژی پاک که نیاز به تامین مالی دارند نیز گرفتار پیامدهای اقتصادی خواهند شد.

۵. تکلیف انتشار گازهای گلخانه‌ای چه می‌شود؟

برخی از کشورها، فرایند کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای را تسریع می‌کنند، برخی دیگر استفاده از زغال سنگ را افزایش می‌دهند و برخی، هر دو را همزمان انجام می‌دهند. تأثیر طولانی‌مدت بحران انرژی بر انتشار گازهای گلخانه‌ای نامشخص است. با این حال، بر اساس پیش‌بینی‌ها، اگرچه انتشار دی‌اکسید کربن در سال ۲۰۲۲ همچنان در حال افزایش است اما به لطف افزایش انرژی‌های تجدیدپذیر و وسایل نقلیه الکتریکی، این افزایش تنها حدود یک درصد بیشتر از سال ۲۰۲۱ است.

۶. پیش سوی به سمت انرژی‌های تجدید پذیر!

روابط بین روسیه و مشتریان نفت و گازش از بین رفته و همین، منجر به تمرکز بر حفظ ثبات در بازار انرژی شده‌است. چشم‌انداز اقتصادی منفی و سیاست‌گذاری‌های کوتاه‌مدت برای اطمینان از تامین انرژی برای نیازهای امروزی، می‌تواند سرعت حرکت به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر را کاهش دهد. مشکلات انرژی جهان با حمله روسیه به اوکراین شروع نشد، اما بحران انرژی بعد از آن، لرزه‌هایی را به تن حوزه انرژی در جهان انداخت. برخی تغییرات موقتی و برخی دایمی خواهند بود اما تصمیماتی که امروز اتخاذ می‌شود، معادلات انرژی جهان را برای همیشه تغییر خواهند داد.

همانطور که آژانس بین المللی انرژی هشدار می دهد، «بحران‌های انرژی در گذشته به ما ثابت کرده که فرایند تطبیق با شرایط جدید، فرایند لطیف و آسانی نیست».

منبع: World Economic Forum