از فروپاشی اقتصادی تا فروپاشی سیاسی

دهه ۲۰۲۰ تا این لحظه، روزهای خوبی را پشت سر نگذاشته و به تعبیری آغاز ویرانگری داشته است؛ از همه‌گیری جهانی کرونا در اوایل سال ۲۰۲۰ تا جنگ اوکراین که در ماه‌های آغازین ۲۰۲۲ رخ داد و تا امروز ادامه دارد. مجمع جهانی اقتصاد در گزارشی توضیح داده که این مخاطرات، منجر به «خلق مجموعه جدیدی از بحران‌ها در حوزه غذا و انرژی» شده است. مشکلاتی که سیاست‌گذاران و پژوهشگران، به مدت چندین دهه پیشرفت به دنبال حلی برای پیشگیری از آن بودند.

مجمع جهانی اقتصاد در گزارشی با عنوان «خطراتی که در سال ۲۰۲۳ دنیا را تهدید می‌کند»، مخاطرات و ریسک‌های کم سابقه‌ای را برشمرده که در سال جدید به چالشی برای سیاست‌مداران دولت‌های جهان تبدیل خواهد شد. خطراتی از جمله تورم، افزایش هزینه‌های زندگی و تقابل‌های ژئوپلیتیک، از نظر تاریخی چندان بی‌سابقه نیستند اما ممکن است برای نسل فعلی سیاست‌گذاران و رهبران تجاری در جهان کمی ناآشنا به نظر برسند.

بزرگترین خطرات کوتاه مدت و بلند مدت

گزارش مجمع جهانی اقتصاد، در واقع پیش‌بینی خطراتی است که جهان در ۱۰ سال آینده با آن مواجه خواهد بود. در این گزارش، «افزایش هزینه‌های زندگی»، به‌عنوان بزرگترین تهدید مردم جهان در دو سال آینده مطرح شده است. بلایای طبیعی و رخدادهای خطرناک آب و هوایی در رتبه دوم و ایجاد تقابل بین اقتصادهای ژئوپولیتک نیز در رتبه سوم لیست مخاطرات جدی کوتاه‌مدت در جهان قرار دارند.

در چشم‌انداز ۱۰ساله اما، شکست سیاست‌ها در مقابله با تغییرات اقلیمی، به عنوان بزرگترین تهدید تلقی شده است. از بن‌بست در فرایند مدیریت تغییرات اقلیمی تا از بین رفتن تنوع زیستی و فروپاشی اکوسیستم، ۴ خطر جدی زیست‌محیطی است که در ۱۰ سال آینده سیاره زمین را تهدید می‌کنند. در چشم‌انداز ۱۰ساله، بحران هزینه زندگی به طور کامل از لیست ۱۰ خطر اصلی خارج می‌شود و تقابل ژئواکونومی(اقتصاد ژئوپولیتیک) در رتبه ۹ جای می‌گیرد.

چشم انداز خطرات کوتاه‌مدت، به طور کامل تحت تاثیر حوزه‌های انرژی، غذا، بدهی‌های مالی و بلایای طبیعی است. اقشار آسیب‌پذیر، در ۲ سال آینده متحمل بیشترین آسیب خواهند شد. در مواجهه با بحران‌های متعدد، تعداد افراد در معرض آسیب و یا افراد در طبقات اقتصادی در حال سقوط در کشورهای ثروتمند و فقیر، به سرعت در حال افزایش است. موضوعات اقلیمی و مسایل توسعه انسانی، هم‌زمان با مدیریت بحران‌های کنونی دنیا، باید در مرکز توجه رهبران جهان باشند. «سعدیه زاهدی»، مدیر عامل مجمع جهانی اقتصاد در این باره گفت: «همکاری کشورها، تنها راه رو به جلو است».

منتظر رکود، واگرایی و بی‌ثباتی اقتصادی بیشتری باشیم

پیامدهای اقتصادی همه‌گیری کووید-۱۹ و جنگ اوکراین، منجر به افزایش سرسام‌آور تورم، عادی‌سازی سریع سیاست‌های پولی و کاهش روند رشد و سرمایه‌گذاری شده است. دولت ها و بانک های مرکزی ممکن است طی دو سال آینده با فشارهای تورمی شدیدی روبرو شوند. احتمالا ادامه جنگ در اوکراین، چالش‌های مستمر ناشی از ادامه‌ی همه‌گیری کرونا و نزاع ابرقدرت‌های اقتصادی، به احتمال افزایش فشار بر نظام‌های مالی کشورها قوت می‌بخشد. سیاست‌های نادرست پولی و مالی، احتمال افزایش نقدینگی را افزایش می‌دهد و این، نشانه‌ای از رکود اقتصادی طولانی‌مدت و ایجاد بحران بدهی در مقیاس جهانی است. تداوم تورم در جهان نیز می‌تواند به رکود تورمی منجر شود که پیامدهای اجتماعی-اقتصادی آن به مراتب سنگین‌تر است. شکست انسجام اقتصاد جهانی و تنش‌های ژئوپلیتیک می‌تواند در ۱۰ سال آینده به مشکلات گسترده بدهی‌های مالی دولت‌ها دامن بزند.

اقشار آسیب‌پذیر، در سال‌های آینده بیشترین ضرر را متحمل خواهند شد. پیامدهای ناشی از پدیده، به افزایش فقر، گرسنگی، اعتراض‌های خشونت‌آمیز، بی‌ثباتی سیاسی و حتی فروپاشی دولت‌ها منجر خواهد شد. فشارهای اقتصادی همچنین از پیشرفت خانوارهای با درآمد متوسط جلوگیری کرده و نارضایتی، دوقطبی‌ و چندقطبی‌شدن‌های سیاسی و افزایش درخواست برای حمایت‌های اجتماعی در کشورهای جهان را افزایش می‌دهد. عصر اقتصادی جدید، محصول واگرایی فزاینده بین کشورهای ثروتمند و فقیر خواهد بود. این، اولین عقبگرد در روند توسعه انسانی و آزادی‌ و عدالت اجتماعی است.

خطر چندبحرانی...

نشست سالانه مجمع جهانی اقتصاد در داووس، منعکس‌کننده تعداد بحران‌های جاری جهان خواهد بود. همانطور که در بررسی اجمالی این نشست توضیح داده شده، «جهان امروز در نقطه عطف بحران قرار دارد». به‌هم‌پیوستگی بحرا‌ن‌های امروزی و خطرات پیش رو، کار را برای سیاست‌مداران در جهان سخت‌تر خواهد کرد. در گزارش مجمع جهانی اقتصاد آمده: «شوک‌های اقتصادی همزمان، خطرات عمیقاً به هم پیوسته، خطر خلق چند بحران جدی را ایجاد می‌کند. بحران‌های متفاوت به گونه‌ای در تعامل هستند که تأثیر برآیند آن‌ها، بسیار بیشتر از تاثیر هر بحران به صورت جداگانه است».

گزارش مجمع جهانی اقتصاد، چهار آینده بالقوه را در مورد سرنوشت رقابت بر سر منابع و چند بحرانی در سال ۲۰۳۰ پیش‌بینی کرده است. رقابتی که تحت تاثیر ریسک‌های زیست‌محیطی، ژئوپلیتیکی و اجتماعی-اقتصادی قرار دارند. بزرگترین خطراتی که جهان را در سال‌های آینده تهدید می‌کند، فروپاشی دولت‌ها، تضاد منافع کشورها، فروپاشی نظام زنجیره تامین جهانی، فرسودگی انسجام اجتماعی، افزایش هزینه‌های معیشتی و انتشار اخبار جعلی و فریب‌خبرها است.