تخریب بافت تاریخی شیراز شروع نشده اما خطر جدی است

به گزارش فراز، در تخریب آثار باستانی و تاریخی همواره دو مقصر وجود دار؛ مردم و دولت. نه حکومت علاقه‌ای به حفظ بافت تاریخی دارد و نه مالکان خانه‌های تاریخی. در شیراز هم ماجرا کم و بیش همین است. البته هستند مالکانی که از خانه‌های تاریخی به شدت حفاظت می‌کنند و همینطور انجمن‌هایی که مجلس را مجبور به تصویب قانون حفاظت از بافت‌های تاریخی می‌کنند. اما با وجود تخریب‌هایی که در گذشته صورت گرفته و طرح بین الحرمین همچنان باید نگران و مراقب بافت تاریخی شیراز باشیم.

تخریب‌ها از ۶۰ سال پیش آغاز شد

بافت تاریخی شیراز طی مدت اخیر هنوز تخریب نشده اما به دلیل سهل‌انگاری مالکان از ۶۰ سال پیش دچار تخریب‌هایی شده است. 

مسعود منیعاتی، رییس انجمن دوستداران میراث فرهنگی استان فارس به «فراز» گفت: هنوز هیچ تخریبی صورت نگرفته است. تخریب بافت تاریخی شیراز از ۶۰ سال پیش آغاز شده و همچنان هم ادامه دارد. تا سال 98 قانونی مبنی بر حفاظت بافت‎های تاریخی ارزشمند نداشتیم. انجمن دوستداران میراث فرهنگی ۸ سال دوندگی کرد تا در نهایت قانون حفاظت از بافت‌های تاریخی در مجلس به تصویب رسید. بند دوم این قانون مربوط به حریم بافت تاریخی است و این پرسش مطرح است که چرا وزارت میراث فرهنگی به آن توجهی نمیکند.

او افزود: قانون تکمیلی نیست چراکه قانون مشخصی نبوده است. نوسازی‎ها از همان زمان آغاز شده و خانه‌های بزرگ به دلیل مهاجرت در دوران گذار و مدرنیته خالی از سکنه می‌شد. افراد کم بضاعت خانه‌ها را خریداری می‌کنند و به دلیل ضعف اقتصادی نگهداری مناسبی از خانه‌ها صورت نگرفته است. بخش زیادی از خانه‎های تاریخی از آن زمان تخریب شده است.

به گفته او از ۱۲ هزار پلاک خانه تاریخی، حدود هزار و ۴۰۰ پلاک آن باقی مانده است.

منیعاتی گفت: برخی از خانه‌ها نیز در دوران پهلوی دوم یا طی ۵۰ سال اخیر ساخته شده‌اند. برخی از خانه‌های ۷۰۰ متری اکنون تبدیل به ۹ خانه شده است. برخی از خانه‌های تاریخی به دلیل رسیدگی نشدن به حال خود رها شده‌اند. برخی از افراد متمول از کشور مهاجرت کرده یا از شیراز رفته‌اند و خانه‌ها را به حال خود رها کرده‌اند. در قسمت جنوب شرقی بافت تاریخی شیراز که متعلق به اواخر دوره قاجار است، شاهد تخریب‌هایی هستیم. محله درب شازده به دلیل فرسودگی ساختمان‌های آهنی در حال تخریب هستند. به طور خلاصه با یک بافت تاریخی بکر و دست نخورده مواجه نیستیم.

پیشنهادهای پژوهشگاه میراث فرهنگی

او افزود: ممکن است پژوهشگاه میراث فرهنگی تصمیماتی گرفته باشد که هنوز خبر آن منتشر نشده است. آقای دکتر معماریان که از تخریب‌ خانه‌های تاریخی گفته نیز بر اساس اطلاعات دیگران صحبت کرده است.

منیعاتی با اشاره به این‌که ۱۰ سال است شاهد تملک خانه‌های تاریخی شیراز هستیم، بیان کرد: به مالکان بیشتر خانه‌های تاریخی پیشنهاد تملک خانه داده شده. برخی فروخته اند و برخی خیر. حدس می‎زنم پژوهشگاه میراث فرهنگی پیشنهادهایی به اداره راه و شهرسازی شیراز داده است.

او با رد ناامنی بافت تاریخی شیراز گفت: من به همراه خانواده‌ام در این بافت زندگی می‌کنم و اگرچه معتادانی در آن رفت و آمد دارند اما ناامن‌تر از بقیه محله‌های شیراز نیست.

هنوز هیچ تخریبی صورت نگرفته

فعالان میراث فرهنگی که از نزدیک بافت تاریخی را بررسی کرده‌‎اند می‌گویند هنوز تخریبی صورت نگرفته است. البته این به آن معنا نیست که در آینده تخریبی رخ نخواهد داد. تملک خانه‌ها به معنای تخریب در آینده نزدیک است.

علی هاشمی، فعال میراث فرهنگی به «فراز» گفت: من از نزدیک بافت تاریخی شیراز را بررسی کردم و در حال حاضر هیچ تخریبی در این بافت صورت نگرفته است. یک فرد بومی اطلاعات غلط داده است.

او افزود: اخطار ۷۲ ساعته نیز شایعه بوده است. در تاریخ ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ که من بافت تاریخی شیراز را از نزدیک بررسی کرده‌ام هیچ تخریبی صورت نگرفته است. برای چنین کاری ابتدا باید کارگاهی ایجاد شود، اگر قرار است تمام بافت تاریخی شیراز تخریب شود یک کارگاه نیاز دارد و حداقل ۱۰ الی ۱۵ روز طول می‎کشد تا چنین کارگاهی احداث شود.

هاشمی گفت: اکنون کارگاهی وجود ندارد. در فاز قبلی پروژه بین الحرمین که سال ۹۴ صورت گرفت، حتی یک بیل مکانیکی در داخل شهر پیدا نمی‌‎شد. تمامی تجهیزات را برای تخریب به کار گرفته بودند. بافت تاریخی شیراز به گونه‌‎ای است که حتی دوچرخه نیز به دشواری وارد بافت تاریخی می‎‌شود. به لحاظ فیزیولوژیکی امکان پذیر نیست که هرازگاهی برخی خانه‌ها را تخریب کنند.

هویت ملی و دینی باید در کنار یکدیگر باشند

کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند اماکن مذهبی در بافت تاریخی زیباتر و ارزشمندتر هستند و نباید هویت ملی و دینی در مقابل یکدیگر قرار بگیرند.

علیرضا افشاری، فعال میراث فرهنگی به «فراز» گفت: ماجرایی مانند اتفاقی که برای بافت تاریخی شیراز رخ داده، سال‌هاست در حال وقوع است. از طرفی سالیان طولانی است که ما معترض شده‌ایم به تخریب بافت تاریخی در مناطق مختلف کشور. امیدوار بودیم در این سال‌ها فرهنگ پاسداری از مواریث کهن‌مان، که اتفاقا در بسیاری جاها با دین گره خورده است و یادگارهای دینی به شمار می‌روند، گسترش یافته باشد اما انگار همچون نبود فرهنگ محیط زیستی در مسوولان در این مورد هم در همچنان بر همان پاشنه‌ی قدیم می‌چرخد.

او افزود: همه دوستداران تاریخ و فرهنگ ایران و افرادی که به تاریخ و آثار تاریخی و هویت باستانی کشور علاقمندند همواره خواهان این بودند که هویت ایرانی در مواجهه با توسعه ناپایدار ویژگی‎های خود را حفظ کند تا اگر ما به دیدن شهرهای مان می‌رویم هویت هر منطقه و شهری را متوجه شویم. اما روز به روز شهرهای‌مان - بر خلاف همه‌ی شعارهای غرب ستیزانه - بیشتر شبیه بخش‌هایی خاص از شهرهای مدرن می‌شوند و هویت خود را از دست می‌دهند، در حالی که در بسیاری دیگر از شهرهای جهان، حتی در کشورهای همسایه، سعی می‌شود ویژگی‌های محلی برجسته شوند.

دبیر دیده‌بان یادگارهای فرهنگی و طبیعی ایران ادامه داد: به نظر می‌رسید دولت‎مردان نیز طی سال‌‎های گذشته متوجه شده باشند که با تاکید بر روی هویت دینی، اگر به هویت ملی بی‎‌توجهی کنند، تاثیر عکس می‌‎گذارد. آثار آن‎ را نیز در رویدادهای ماه‌‎های اخیر مشاهده کردیم. با این‎همه عجیب است که همچنان عده‎ای پافشاری می‎کنند بر روی تخریب بافت تاریخی شیراز.

افشاری گفت: کارکرد تخریب بافت تاریخی شیراز و اجرای طرح حرم تا حرم مواجهه با مردم ایران است. در این طرح تنها شاهد چیرگی یک بینش هستیم که حتی به سنت‌های دینی هم بی‌توجه است و به نظر می‎رسد یک گروه اقلیت فقط در پی منافع مالی هستند. چراکه بهتر است یک امامزاده در بافت تاریخی و سنتی واقع شده باشد تا اطرافش به گورستان و مرکز خرید تبدیل شود.

او تاکید کرد: حتی با منطق دینی می‌بایست بافت تاریخی نه تنها حفاظت شود بلکه احیا و مرمت و قابل زیست شود.