آیا تصمیم پوتین جهان را با خطر بزرگ‌تری مواجه می‌کند؟

ولادیمیر پوتین در میان ادعاهای پوچی که در مورد اقتصاد روسیه و مقاومتش در برابر تحریم‌ها داشت، یک اعلان اساسی کرد. او در سخنرانی مهم خود در ۲۱ فوریه، درست پیش از اولین سالگرد تهاجم روسیه به اوکراین، اعلام کرد که مسکو مشارکت خود را در یگانه توافق‌نامه‌ی کنترل تسلیحات میان دو ابرقدرت هسته‌ای یعنی معاهده «استارت نو» به حالت تعلیق درمی‌آورد.

پیمان «استارت نو» آخرین معاهده دوطرفه خلع تسلیحات هسته‌ای میان روسیه و آمریکا، دو کشور دارای بزرگترین زرادخانه‌های هسته‌ای جهان است. 

این پیمان توسط باراک اوباما، رئیس جمهوری وقت آمریکا و دمیتری مِدوِدِف، رئیس جمهوری وقت روسیه در ۸ آوریل سال ۲۰۱۰ در پراگ، پایتخت جمهوری چک امضا شد. پیمان «استارت نو» جایگزین پیمان‌های «استارت ۱» و «سورت» است. پیمان استارت ۱ (START 1)، پیمان کاهش تسلیحات استراتژیک در سال ۱۹۹۳ توسط جورج بوش و میخائیل گورباچف و پیمان سورت (SORT)، پیمان کاهش تسلیحات تهاجمی در سال ۲۰۰۲ امضا شد.

توافق «استارت نو» که در سال ۲۰۱۱ لازم‌الاجرا شد، در فوریه ۲۰۲۱، و تنها دو روز پیش از انقضای آن، تمدید گردید. جو بایدن «استارت نو» را در اولویت سیاست خارجی خود قرار داده و تنها شش روز پس از آغاز به کار، حمایت پوتین را تضمین کرده بود.

موضوعی که در تضاد با موضع دولت قبلی آمریکا بود؛ آن‌گونه که دونالد ترامپ تمایل چندانی به کنترل تسلیحات نشان نداده بود. بدین معنا که برای پنج سال دیگر، سقف کلاهک‌های هسته‌ایِ راهبردی قابل استقرار در هر دو طرف، ۱۵۵۰ موشک باقی می‌ماند. _‌که این شامل موشک‌های بالستیک زمینی، بالستیک زیرزمینی و بمب‌افکن‌های سنگین می‌شد.

با وجودی که کماکان این معاهده قدرت، آتش‌بار کافی را برای نابودی بشریت بر روی زمین در اختیارِ هر دو سو قرار می‌دهد، اما در عین‌حال نشان‌دهنده کاهش ۷۵ درصدی کلاهک‌ها از زمان پایان جنگ سرد نیز هست.

شاید مهم‌تر از اعداد، اقدامات مرتبط با اعتبارسنجی و شفافیتی باشد که زیربنای «استارت نو» است. موضوعی که به هر دو سو اجازه می‌دهد در طول هر سال لااقل ۱۸ بازرسی را در محل انجام داده و طیف گسترده‌ای از داده‌های فنی و نیز مقرراتی را برای جلوگیری از معرفی سیستم‌های جدید (که می‌توانند اصول معاهده را تضعیف کنند) به اشتراک بگذارند.

مابین سال‌های ۲۰۱۱ تا اوایل ۲۰۲۰ (صرفنظر از تعلیقی که به تبع همه‌گیری کووید۱۹ ایجاد شد)،‌ حدود ۳۲۸ مورد بازرسی به انجام رسید. حتی آن زمان که روابط میان امضاکنندگان معاهده به مشکل خورده بود، بازرسان تسلیحات بی سروصدا و با پشتکار تمام به کار خود ادامه دادند تا جهان را به مکانی امن‌تر تبدیل کنند.

با تمدید این معاهده در سال ۲۰۲۱، روس‌ها ابزار خرسندی کردند. وزارت امور خارجه، ضمن تأکید بر اهمیت حفظ پایداری استراتژیک، گفت: «با لحاظ مسئولیت‌های خاصی که روسیه و امریکا به عنوان بزر‌گ‌ترین کشورهای هسته‌ای جهان بر عهده دارند، چنین تصمیمی... سطح لازم برای پیش‌بینی‌پذیری و شفافیت را فراهم آورده و تعادلی میان منافع ایجاد می‌‌کند.»

در آن برهه زمانی هر دو طرف از تمایل خود برای آغاز بحث بر سر توافق‌نامه‌ی جایگزین گفتند. بیانیه ولادیمیر پوتین، در حالی که سعی داشت دراماتیک باشد، اما کاری جز تأیید دوباره‌ی آنچه داشت رخ می‌داد، انجام نداد.

بازرسی‌ها باید پس از تداخلی که پاندمی ایجاد کرده بود و علی‌رغم جنگ اوکراین انجام می‌شد. با آغاز نگرانی‌ها در واشنگتن، اجلاسی داشت ترتیب داده می‌شد تا بازرسی‌ها را مجدداً از سر بگیرد. اما روس‌ها پیش از آنکه چیزی مورد بحث قرار گیرد، از معاهده خارج شدند. استدلال پوتین این است که با آنچه او به عنوان جنگ نیابتی توسط ناتو برای نابودی کشورش دیده، این فرض که استارت جدید بتواند عملکرد عادی خود را ادامه دهد، فرضی پوچ و باطل است.

با توجه به ضعفی که رئیس‌جمهور روسیه در ادعاهای اتمی خود نشان داده است، اقداماتش خیلی هم تعجب‌آور نیست. حالا شاید روسیه فراتر رفته و پا را از کلاهک‌ها و پرتابگرهای معاهده فراتر بگذارد. اما این کار چیزی جز آسیب‌رساندن به خودش نیست.

نیروهای کم‌شمار و ضعیف روسیه، حالا به دنبال گلوله‌های بیشتر، موشک‌های متعارف و خودروهای زرهی هستند. ورود به یک کورس تسلیحاتی جدید با امریکا، با تمام اشتباهات محاسباتی‌ای که دارد، هم غیر قابل تحمل است و هم بی‌ثبات کننده؛ و این نبرد تسلیحاتی آخرین چیزی خواهد بود که کرملین به آن نیاز دارد.

آنچه آقای پوتین (درست مانند منتقدان جمهوری‌خواه معاهده «استارت نو» در کنگره) فراموش کرده و یا دست‌کم گرفته، این است که در مذاکره بر سر توافق‌نامه‌های کنترل تسلیحاتی، شما نه با دوستان خود، بلکه با دشمنان‌تان مذاکره می‌کنید.

مداخله ولادیمیر پوتین، درست چند ساعت قبل از آن انجام شد که جو بایدن تازه از سفر به اوکراین در بیستم فوریه برگشته و به لهستان رفته بود تا در سخنرانیِ صریح خود، قول حمایت مستمر امریکا را از اوکراین و متحدان خود در ناتو اعلام کند. جو بایدن در این سخنرانی تأکید کرده بود که: «اوکراین هرگز به یک تجربه‌ی پیروزی برای روسیه تبدیل نخواهد شد؛ هرگز.»