چرا اسرائیل کتاب تاریخی استر را به ترکیه پس داد؟

سازمان خصوصی «سونایتد هاتزالا» رژیم صهیونیستی، ۴۰ داوطلب را برای شرکت در عملیات امدادونجات به جنوب ترکیه اعزام نمود. قرار بود این گروه پس از ۱۰ روز به کشور خویش بازگردند. اما به سبب آنچه به بیان اسرائیلیان «خطری محسوس و فوری» نامیده می‌شد، این بازگشت خیلی زودتر اتفاق افتاده بود.

مأموریت نجات ZAKA شش روز را در جنوب ترکیه گذراند. از جمله مکان‌هایی که این گروه به آنها اعزام شدند، استان «ختای» یا «هاتای» بود... محلی که دارای مجموعه‌ای غنی از اسناد جامعه‌ی باستانی یهودی است. [شایان ذکر است که اجساد سائول سنودی اوغلو، رئیس جامعه یهودی انطاکیه در ترکیه، و همسرش، فورتونا، در دهم فوریه توسط نیروهای امدادی در ویرانه‌های خانه خویش پیدا شدند.]

تیم اسرائیلی در پنج‌شنبه پس از آن و در بازگشت به خانه، دو طومار عتیقه از کتاب استر را که در کنیسه انطاکیه ذخیره شده و در زلزله ویران شده بود، با خود به اسرائیل برده و پس از آن به فلسطین انتقال داده بودند.

واکنش در رسانه‌های اجتماعی ترکیه سریعاً رنگ‌و‎‌بوی خصمانه به خود گرفته و با وجود عودت طومارها در جمعه پس از آن، نارضایتی و واکنش‌های خشمناک در آخر هفته افزایش بیشتری نیز یافته بود. برخی رسانه‌های ترکیه در واکنش به این اقدام، هدف تیم‌های امدادی در ترکیه را «دزدی» خواندند... چرا که مناطق باستانی نیز تخریب شده‌اند. در کلیت امر و مطابق با قوانین ترکیه، خارج‌ساختن آثار باستانی و اسناد با ارزش تاریخیِ بیش از یک‌قرن ازین کشور، ممنوع بوده و برخورد قانونی دارد. کتاب استر نیز یک سند تاریخی مهم برای جامعه یهودی ترکیه است.

یحیی کوشکن، معاون مدیرکل میراث فرهنگی و موزه‌های ترکیه نیز در صفحه شخصی خویش تأکید کرد: «سرمایه‌های فرهنگی کشور ما صرفنظر از ماهیت مذهبی‌شان، متعلق به این کشورند و خروج اشیای دارای ارزش فرهنگی به خارج کشور ممنوع است... هرکسی که سرمایه‌های فرهنگی‌مان را به خارج کشور منتقل سازد، با عکس‌العمل‌هایی در خور مواجه خواهد بود.»

برخی دیگر از رسانه‌های ترکیه نیز از لفظ «قاچاق» برای خارج‌ساختن طومارهای کتاب استر استفاده کرده بودند.

مطابق با همین گزارش‌ها، طومارهای تاریخی پس از هشدارهای جامعه یهودی ترکیه بوده که به ترکیه تحویل داده شدند. اما برخی دیگر از رسانه‌های ترکی تصریح کردند که این نسخ، روز جمعه و پس از اطلاع مردم ترکیه ازین حادثه و شکایت در شبکه‌های اجتماعی بوده که بازگردانده شدند.

ضمن آنکه رام‌الله نیز در روز دوشنبه مورخ بیستم فوریه ۲۰۲۳ با به تصویر‌کشیدن عکس‌ها و فیلم‌هایی که اعضای این تیم را در حال نمایش دست‌نوشته به سرقت رفته نشان می‌دادند، رسوایی اخلاقی بزرگی راه انداخته بود.

پس از آن وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه تأیید کرده بود که اداره مبارزه با قاچاق کالا و ارز، تحقیقات مقتضی در این مورد را به انجام رسانده و با هماهنگی وزارت خارجه ترکیه، تصمیمات مقتضی را اتخاذ خواهد نمود. این کشور در توالی توئیت‌های رسمی کشور خود تأکید کرد که متعهد به حفظ نسخ خطی کشور خویش است... نسخی که میراث تمام فرهنگ‌ها و مذاهب محسوب می‌شود.

این میان وب‌سایت هابر۷ ترکیه اعلام کرد که پیش از آنکه سرقت اسرائیلیان فاش گشته و دست‌نوشته مزبور به ترکیه بازگردانده شود، تیم جستجو و نجات اسرائیلی نسخه خطی استر را مخفیانه از کنیسه زلزله‌زده انطاکیه در استان هاتای ترکیه به سرقت برده بوده‌اند.

آنچه پیداست نسخ مزبور حالا به ترکیه بازگردانده شده است؛ اما این موضوع در رسانه‌های اسرائیلی به طریق دیگری انعکاس یافته بود: اینکه اسرائیل، طومارهای عتیقه یهودی را که از انطاکیه گرفته شده بود، برگردانده است. مأموریت نجات اسرائیل گفته بوده که این متون برای نگهداری به آنها داده شده بود. مطابق گزارش رسانه‌های اسرائیلی «ماجرا ازین قرار است که امدادگران اسرائیلی که به ترکیه اعزام شده بودند، یک دست‌نوشته یهودی ۲۰۰ ساله را که بهشان تحویل داده شده بود، باز پس داده‌اند... و اما همین موضوع نیز اعتراضاتی به وجود آورد که آیا اصلاً این دست‌نوشته‌ها باید از کشور خارج می‌شده یا خیر.»

_{در تصویر سرگرد حیم اوتمازگین، فرمانده تیم نجات اسرائیل را مشاهده می‌کنید که طومارهایی که از ترکیه خارج شده و مجدداً به آنها بازگردانده شده است به سمت دوربین گرفته.}

به گزارش دو سایت اسرائیلی «Vinet» و «Jerusalem Post»، هیم اوتماجین، فرمانده گروه جستجو و نجات زکا، ادعا کرده است که فردی مسن در انطاکیه مأموریت انجام این کار را بر عهده داشته. به گزارش رسانه‌های اسرائیلی، واقعیت این بوده که مرد مسنی از جامعه یهودی ترکیه، به مأموران نجات ZAKA نزدیک شده و طومارها را برای نگهداری به آنها عرضه کرده بود. جالب آنکه خبر برداشتن طومارهای مزبور از ترکیه، اولین بار در مطبوعات اسرائیل منتشر شده بود.

یکی از مقامات نظامی اسرائیل که طومار را تحویل گرفته است، از مرد یهودی نقل می‌کند: «آخرین رئیس جامعه ما، حالا به طرز رقت‌باری از دنیا رفته و با نزدیکی ما به روسیه، هیچ دلم نمی‌خواهد طومارها به دست آدم‌های اشتباهی بیفتد. لطفاً از آنها محافظت کنید و مطمئن شوید که ما در اذهان عموم ماندگار خواهیم ماند.» اما به بیان همین مقام نظامی اسرائیل، طومارهای استر توسط این خانواده به اسرائیلیان سپرده شده... و در اولین فرصت نیز بازگردانده شده است.

اوماتجین که در حال نمایش یک اثر تاریخی بود، گفت: «من برای چندین دهه از نیروهای داوطلب در زکا بودم و این از تأثیرگذارترین لحظات زندگی‌ام محسوب می‌شود. من مفتخر هستم که توانستم چنین سند تاریخی بااهمیتی را حفظ کرده و اطمینان یابم که میراث یهودی انطاکیه حتی پس از ویرانی کامل این منطقه توسط زلزله، دست‌نخورده باقی خواهد ماند.»

در ادامه بنیاد خاخام اصلی ترکیه، سریعاً و جهت فرونشاندن وحشتی که ایجاد شده بود، موضوع بازگشت اسناد را در توئیتر منتشر کرده و اطمینان داد که طومارها حالا در اختیار ما هستند. خاخام مندی چیتریک، رهبر جامعه یهودی اشکنازی ترکیه، به رسانه میدل‌ایست‌آی گفت که طومارهای استر توسط خانواده و برای نگهداری در اختیار آنان (یعنی نظامیان اسرائیلی) قرار گرفته بودند. و در اولین فرصت نیز عودت گردیدند. ضمن آنکه چیتریک گفته بود: «طومارهای استر به اندازه طومارهای تورات قداست ندارند. زیرا دارایی شخصی افراد هستند. و لذا این موضوعِ چندان بااهمیتی نبوده است.»