توافق با عربستان ضدبرجامی نیست اما به احیای آن نیز کمکی نمی‌کند

مدتی از توافق بین ایران و عربستان سعودی می‌گذرد. توافقی که پس از ۷ سال، منجر به ازسرگیری روابط بین دو کشور بود. دیدار با دیگر کشورهای جهان عرب که در ادامه این توافق صورت گرفت نیز به گشایش‌هایی در روابط ایران با نقش‌آفرینان منطقه شد. با این وجود، محرمانه‌بودن محتوای توافق ایران و سعودی، همچنان پرسش‌هایی را بدون پاسخ باقی گذاشته است.

تنها تاثیر مشهود گشایش‌های اخیر در روابط منطقه‌ای ایران تا این لحظه، تاثیر روانی کوتاه‌مدتی بود که در بازار ارز داشت. حرف‌وها حدیث‌ها بسیار است و تحلیل‌های متفاوتی از تحول‌های اخیر در رسانه‌های داخلی و خارجی ارایه شده است. عده‌ای این توافق را تمایل عربستان برای مصونیت از انتقام‌جویی‌های ایران در پی درگیری‌های احتمالی با غرب می‌دانند، عده‌ای دیگر تنش‌زدایی‌های منطقه‌ای را بسترسازی و تسهیل در احیای برجام می‌دانند و به عقیده عده‌ای دیگر، رخدادهای اخیر، کاملا ضدبرجامی است. کدام یک از این نظریه‌ها به واقعیت نزدیک‌تر است؟

روزنامه اینترنتی فراز در این باره با «دیاکو حسینی»، پژوهشگر و تحلیلگر سیاست خارجی گفت‌وگو کرده است.

انگیزه ایران و عربستان از توافق با میانجیگری چین

دیاکو حسینی با توضیح انگیزه‌های طرفین از شکل‌گیری توافق گفت: «آنچه از شواهد و مدارک انتشار یافته در فضای عمومی می‌فهمیم، این است که ایران مایل است مقداری از تنش‌های بین‌المللی به ویژه در منطقه را کاهش بدهد. این،‌ حداقل روی کاغذ می‌تواند در بهبود وضعیت تجاری و اقتصادی ایران و همچنین بر ایجاد شکلی از ثبات سیاسی در منطقه موثر باشد. در عین حال فکر می‌کنم شرایط بین‌المللی نیز برای چنین اتفاقی مهیا است. تنش‌های منطقه‌ای مثل جنگ در یمن و سوریه به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. آمریکایی‌ها نیز پیش از این اعلام کرده بودند که از چنین سیاستی دفاع کرده و آن‌را در راستای بخشی از اهداف‌شان برای ایجاد ثبات در منطقه می‌دانند. چینی‌ها نیز به دلایل قابل درک‌تری از ابتکارهایی که منجر به ایجاد توزان و ثبات در منطقه شود، پشتیبانی می‌کنند. در نتیجه فکر می‌کنم وضعیت برای چنین اتفاقی مساعد بود اما اینکه آیا می‌تواند مواهب فراتر از این دارد یا نه، باید صبر کرد و دید».

او در ادامه با بیان اینکه عربستان سعودی نیز دلایل قدرتمندی برای تنش‌زدایی با ایران دارد، گفت: «اولا اینکه اگر احتمال منازعه‌ای بین ایران و غرب در آینده وجود داشته باشد، عربستان می‌تواند از این طریق خودش را امن‌تر کرده و از اقدامات تلافی‌جویانه ایران در امان بماند. همچنین به واسطه پذیرش میانجیگری چین، در حال تلاش است تا با نزدیک شدن به این کشور، وزن خودش را در دیپلماسی منطقه‌ای چین بالا برده و انحصار رابطه چین و ایران را از بین ببرد. زیرا عربستانی‌ها، مثل کشورهای دیگر منطقه این را فهمیده‌اند که آینده جهان به سمت نقش‌آفرینی بیشتر چین حرکت می‌کند و به همین دلیل است که باید رابطه متوازن‌تری را بین چین و آمریکا برقرار کنند».

درگیری ایران و غرب؛ مولفه‌ای غیرقابل انکار

این تحلیل‌گر مسایل سیاست خارجی در توضیح احتمال وقوع درگیری بین ایران و غرب گفت:‌ «دلیلی برای رد کردن احتمال منازعه بین ایران و غرب نمی‌بینم. چیزی تغییر نکرده است. می‌دانیم که در حال حاضر چشم‌اندازی برای احیای برجام قابل تصور نیست، پتانسیل‌های تنش بین ایران و آمریکا هم در منطقه و هم در مسایل هسته‌ای به جای خود باقی است. بنابراین چه به طور عامدانه و چه متاثر یک خطای محاسباتی، امکان وقوع برخورد و تنش بین ایران و آمریکا یا ایران و اسراییل وجود دارد. طبیعتا کشورهای دیگر نیز این مولفه را در محاسبات‌شان لحاظ می‌کنند».

او در ادامه گفت: «فکر نمی‌کنم تغییراتی که اخیرا در روابط منطقه ایجاد شده خلاف برجام باشد. البته که نمی‌دانیم در توافق با عربستان چه امتیازهایی رد و بدل شده و این توافق همچنان محرمانه است. اما در نهایت فکر نمی‌کنم که در تضاد با برجام باشد. بلکه فکر میکنم همه طرف‌ها به نوعی در صدد بودند که تنش بین ایران و جهان عرب را کمتر کنند. زیرا اگر مبنا بر همکاری در آینده باشد، این تنش‌زدایی‌ها می‌تواند مفید باشد و اگر مبنا بر منازعه‌ای در آینده باشد، دامنه جنگ را بین طرف‌هایی که مستقیما در این جنگ مشارکت دارند، کاهش خواهد داد. برای اینکه بگوییم توافق با عربستان استراتژیک بوده یا نه، باید دید محتوای این توافق چیست اما فکر نمی‌کنم مستقیما به برجام ربط داشته باشد. در عین حال فکر نمی‌کنم به احیای برجام نیز کمکی کند. اما می‌تواند برای ایجاد حدی از ثبات در منطقه که به‌ویژه پس از سال ۲۰۱۱ به هم ریخته بود، مفید باشد».

دیاکو حسینی در پایان تاکید کرد: «البته که نباید دچار خوشبینی‌های افراطی شویم. زیرا رقابت‌های ایران و عربستان سعودی همچنان در جای خود باقی است و چیزی تغییر نکرده که به تغییر در الگوی فکری طرفین امیدوار باشیم. به نظرم احتمالا ایران و عربستان توافق کرده‌اند که شکلی از مدیریت را در رقابت‌ها در پیش بگیرند که به برخوردهای ناخواسته‌ی نظامی منجر نشود. ظرفیت‌های رقابت بین ایران و عربستان همچنان باقی است و به همین دلیل ممکن است این توافق‌ها در آینده چندان پایدار نباشد و با محرک‌های مختلف مثل مداخله‌های خارجی یا تنش‌های بین ایران و غرب دوباره شعله‌ور شود. اما تا اینجای کار به نظر می‌رسد که تصمیم بر این بوده که این رقابت‌ها را مدیریت کنند».