آیا تکرار سقوط بورس در سال ۹۹ در راه است؟

صبا رضایی

 در بازار سرمایه همواره مهم‌ترین مساله پیش‌بینی درست زمان اصلاح، ریزش و در برخی موارد مانند سال ۹۹، سقوط بازار سرمایه است. در غیر این صورت سرمایه‌تان از دست می‌رود. تجربه گران سال ۹۹ موجب شده با هر رشد صعودی، سهام‌داران نگران سقوط این بازار باشند. پرسش پرتکرار این روزها، زمان ریزش بازار سرمایه است. شباهت‌های نوسانات بورس در سال جاری با سال ۹۹ نگرانی‌ها را تشدید کرده است. به هرروی بورس به مرز مقاومت نزدیک شده و شاخص به مقاومت ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد رسیده است.

بورس در مرز مقاومت

شاخص کل بازار سرمایه امروز به بیش از دو میلیون و ۴۷۹ هزار واحد رسید. شاخص هموزن به بیش از ۸۱۶ هزار واحد رسید. شاخص کل و شاخص هموزن هردو بیش از ۱/۶۷درصد رشد داشته اند. روز گذشته یعنی ۹ اردیبهشت، شاخص کل بورس  رشد ۳ درصدی داشته و به ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار رسید.

از ابتدای اسفند گذشته، بازار سرمایه  روند صعودی خود را با شتاب بالایی ادامه داده است. طی روزهای اخیر و در ۸ روز نامتوالی، شاخص کل بورس روزانه بیش از ۳ درصد رشد کرد. شاخص هموزن نیز با افزایش ۱/۸۴ درصدی وارد کانال ۸۰۰ هزار شد. روز گذشته بیش از ۲ هزار و ۸۹ میلیارد تومان به بازار تزریق شد که این میزان از ۲۲ آذر ۹۹ به بعد بی سابقه است. به طور کلی بازدهی شاخص کل بورس امسال به ۲۴/۴ درصد رسید. شاخص هموزن امسال رشد ۳۴/۴ درصدی داشته است. به طور کلی شاخص کل طی روزهای اخیر عملکرد بهتری نسبت به شاخص هموزن داشته است. شاخص کل امسال رشد ۵۹ درصدی و شاخص هموزن نیز رشد ۶۸ درصدی داشته است.

نکته جالب توجه اینجاست که سهم‌های کوچک در سال جاری عملکرد بهتری داشتند و با شتاب بالایی روند صعودی خود را طی می کردند.  جاماندگی نمادهای شاخص ساز بسیاری از تکرار ریزش تاریخی بورس در سال ۹۹ نگران کرده است. از شباهت‌های بازار سرمایه در شرایط فعلی به سال ۹۹ می‌توان به عملکرد مشابه بورس از اول اسفند تاکنون به عملکرد این بازار در سال ۹۸ و اوایل ۹۹ اشاره کرد.

البته کارشناسان بازار سرمایه براین باورند که بورس نسبت به دیگر بازارهای مالی، تورم کشور و افزایش قیمت دلار، طلا و مسکن دچار عقب ماندگی شده بود. بنابراین رشد بورس و جبران عقب ماندگی امری طبیعی بود. اما در سال ۹۹ نیز دلار از ۱۵ هزار تومان به ۲۴ هزارتومان در تیرماه رسید. افزایش نقدینگی نیز منجر به افزایش تورم شده بود و تمامی این موارد منجر به ورود پول داغ (پول داغ یا Hot Money به پول سرگردانی گفته می‌شود که در پی دریافت سود کوتاه‌مدت به‌سرعت از بازاری به بازار دیگر انتقال پیدا می‌کند) به بازار شد. با اینهمه بازار سرمایه در سال ۹۹ بعد از چند رکوردشکنی در صعود بازار، دچار سقوط تاریخی شد. بنابراین اکنون نیز نگرانی‌ها برای سقوط بازار سرمایه همچنان وجود دارد.

شکستن سقف تاریخی شاخص کل

بورس روز گذشته سقف تاریخی ثبت شده در سال ۹۹ را شکست. در روز ۹ اردیبهشت ماه، بازار سرمایه شاهد رشد ۷۳ هزار واحدی شاخص بود. شاخص کل ۳/۱۰ درصد رشد داشته که از ۲۶ فروردین بی سابقه بود. از سویی دیگر این هشتمین بار است که از اسفند سال گذشته شاخص کل به بازدهی بیش از ۳ درصد در یک روز رسیده است. شاخص کل نه تنها رکورد صعود بورس در سال ۹۹ و پیش از سقوط تاریخی آن را شکسته است، بلکه سقف شکنی کنونی از رکورد صعودی بورس در سال ۹۹، ۱۷/۳ درصد بالاتر بود. شاخص هموزن نیز ۵۰ درصد بالاتر از سقف تاریخی خود قرار گرفته است.

مدار صعودی شاخص کل

به طور کلی شاخص کل از ۸ آذر ۱۴۰۱ در مدار صعودی قرار گرفته و صعود آن همچنان ادامه دارد. اما رشد شارپی بورس همگان را ترسانده است. در مجموع شاخص کل سه موج رشد و افت را پشت سر گذاشته و اکنون در نیمه اول دامنه موج چهارم که مرحله رشد است قرار دارد.

همچنین روزهای پایانی سال گذشته نیز بورس بدون اصلاح در حال رشد بود. کارشناسان معتقدند بورس نیاز به اصلاح ملایم و کف زنی برای رشد بیشتر دارد. اکنون شاخص کل به سطح مقاومت قوی ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار واحدی نزدیک شده و بازار ممکن است با اصلاح ۲۵ درصدی تا ۲/۱میلیون واحد ادامه پیدا کند.

از دیگر شباهت‌های بازار سرمایه در حال حاضر با بورس سال ۹۹ ، افت و خیز بازار و نوسانات سینوسی تغییرات شاخص کل در سال ۹۹ است. بسیاری بر این باورند که روند صعودی بازار احتمالا تا پایان اردیبهشت ماه ادامه داشته باشد. اما بعد از آن مشخص نیست. در حال حاضر موقعیت روانی بازار در شرایط حساسی قرار دارد.

شناسایی سود سرمایه گذاران خرد بورسی ممکن است روند مثبت بازار را در خردادماه تضعیف کند. از طرفی دیگر روند رو به افزایش قیمت ارزهای خارجی ممکن است اصلاح بازار را چند هفته‌ای به تاخیر بیندازد. بسیاری بر این باورند که اصلاح برای رشد مجدد بازار الزامی است.

جلوگیری از رشد شارپی بورس

به نظر می‌رسد سازمان بورس نیز خطر تکرار سقوط بازار سرمایه در سال ۹۹ را احساس کرده است. در حال حاضر حد نصاب صندوق های درآمد ثابت به ۱۰ درصد رسیده است. معامله گران به جای ۶۰ درصد، ۵۰ درصد از کل سهامشان را می توانند از کارگزاری ها اعتبار دریافت کنند. همین امر ممکن است به فروش سهام منجر شود. از سویی دیگر رئیس سازمان بورس گفته است که شرایط فعلی بورس با سال ۹۹ تفاوت دارد. هفته گذشته مجید عشقی گفته بود: در سال ۹۹، علل مختلفی از جمله کاهش نرخ بهره بین بانکی و ورود نقدینگی بانک‌ها و مردم به بازار باعث رویش و ریزش شدید در بورس شد. اما به نظر می‌رسد وضعیت فعلی بازار در یک حالت تعادلی وجود دارد که وضعیت وسودآوری شرکت‌ها موید آن است.

رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با تاکید بر اینکه رشد شارپی برای بازار قطعا مضر است، اظهار کرد: به نظر می‌رسد با توجه به اقدامات انجام شده نظیر کاهش ضرایب اعتباری ونیز شرایط کلی بازار، شاهد رشد شارپی نخواهیم بود.

ریزش تاریخی بورس در سال ۹۹

تابستان سال ۹۹ بورس بعد از ثبت رکوردهای جدید صعودی در شاخص کل، به یکباره ریزش کرد. ۲۶ مردادماه سال ۹۹ روزی تلخ برای سهام‌داران بود. بازار سرمایه با ریزش ۸۹ هزار واحدی رکورد سقوط بازار در ۵۳سال گذشته را شکست. دوم شهریورماه ۹۹ اتفاق تلخ دیگری رخ داد. ۳۰۰۰ هزار میلیارد تومان پول از بورس خارج شده و رکورد تاریخی خروج نقدینگی از بازار نیز شکسته شد.

از دلایل ریزش بورس در سال ۹۹ متوقف شدن معامله سهم‌های مختلف در ساعات کاری بازار به بهانه کنترل ترافیک ورودی سفارش‌ها و کنترل هسته معاملات عنوان شده است. آزادسازی سهام عدالت در نمادهای دولتی و شاخص ساز از دیگر دلایل عنوان شده است.

بسیاری از کارشناسان بر این باورند که روند‌های معاملاتی نمادهای شاخص‌ساز و بزرگ دولتی به خصوص نمادهای عرضه شده در صندوق‌های ETF فرایندی مهندسی شده از طرف دولت بود. از سویی دیگر در سال ۹۹ دولت برای حضور مردم در بازار سرمایه تبلیغات می‌کرد و این امر منجر به ورود سهام‌داران مبتدی بدون دانش کافی برای معاملات بورسی به بازار سرمایه شد. سهام‌داران بر این باورند که دخالت دولت در بورس منجر به سقوط آن شد. اکنون نیز شواهدی مبنی بر دخالت دولت سیزدهم در بازار سرمایه مشاهده می‌شود. ابراهیم رئیسی به تازگی با اشاره به تاثیر بازار سهام بر سایر بازارها، بر مدیریت وزیر اقتصاد در هماهنگ‌کردن همه بخش‌های مرتبط برای عملکرد صحیح این بازار تاکید کرد.

پسرک واکسی و سقوط تاریخی وال استریت 

در میان سهام‌داران داستان معروفی از دوران سقوط وال استریت همواره نقل می‌شود. پیش از سقوط تاریخی وال استریت، استاد کارینا، که از بزرگان بورس نیویورک بود، زمانی که متوجه شد پسرک واکسی خیابان وال استریت تصمیم به خرید سهام گرفته، دریافت که بورس وال استریت در خطر سقوط قریب‌الوقوع است. فردای آن روز او تمام سهام خود را فروخت. هفته بعد از آن، ریزش تاریخی وال استریت در روز ۲۹ اکتبر ۱۹۲۹ معروف به سه شنبه سیاه رقم خورد. در واقع درس بزرگ این داستان آن است که زمانی که سهام‌داران مبتدی و بی اطلاع از نحوه خرید و فروش سهام وارد بازار سرمایه شدند، سقوط بورس قریب‌الوقوع است.