تعویض رابرت مالی ، چه تاثیری بر بازی هسته‌‌ای ایران و امریکا می گذارد؟

مقامات ایالات متحده اعلام کرده‌اند که ایران ممکن است تنها چند هفته تا دستیابی به اورانیوم تسلیحاتی مورد نیاز برای ساخت بمب هسته‌ای فاصله داشته باشد. اکنون، رابرت مالی، که وظیفه احیای توافق هسته‌ای برای محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران را برعهده داشت، کنار گذاشته شده است.

رابرت مالی، دیپلمات برجسته‌ای که مذاکرات هسته‌ای با ایران را در دولت بایدن هدایت می‌کرد، ماه گذشته پس از تعلیق مجوز دسترسی امنیتی او در اوایل سال جاری و در جریان تحقیقات در مورد بی‌دقتی او در ارتباط با اطلاعات طبقه‌بندی‌شده، به مرخصی بدون حقوق رفته است. شبکه سی‌ان‌ان پیشتر گزارش داده بود که مالی مدتی در این شغل باقی ماند، زیرا تحقیقات در حال انجام بود، اما او اجازه دسترسی به اطلاعات طبقه‌بندی‌شده را نداشت.

در زمانی که مرخصی او در ماه ژوئن اعلام شد، مالی به شبکه سی‌ان‌ان گفت که به او گفته شده است مجوز امنیتی او«در دست بازبینی است» و انتظار دارد این تحقیقات «به نحو مطلوب و به‌زودی» به پایان برسد. اما روز جمعه، آبرام پیلی، معاون رابرت مالی، مدیریت رسمی توئیتر، دفتر نمایندگی ویژه برای ایران را برعهده گرفت. پیلی در توئیتی نوشت: «تمام تیم در وزارت خارجه همچنان درگیر اجرای سیاست ما در قبال ایران هستند». وب‌سایت وزارت امور خارجه نیز نام مالی را به‌عنوان نماینده ویژه در امور ایران حذف کرده است. جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی ایالات متحده نیز روز یکشنبه در مصاحبه‌ای گفت که او «نمی‌تواند در مورد شرایط فعلی صحبت کند» و بگوید که آیا مالی به سمت خود بازگردانده می‌شود یا خیر. براساس ارزیابی اطلاعاتی ایالات متحده که هفته گذشته منتشر شد، ایران از زمان ترور یکی از دانشمندان کلیدی هسته‌ای خود در ماه نوامبر سال 2020 به سرعت برنامه هسته‌ای خود را گسترش داده است، اما فعالیت‌هایی را انجام نمی‌دهد که برای تولید یک دستگاه هسته‌ای قابل آزمایش لازم باشد.

حاشیه‌ها درباره مالی پرسش‌هایی را در مورد سرنوشت توافق هسته‌ای طولانی‌مدت با ایران ایجاد کرده است، توافقی که در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد. چراکه غنی‌سازی اورانیوم در ایران همچنان ادامه دارد و آمریکا و ایران خود را برای یک انتخابات کلیدی آماده می‌کنند.

ایران در سال آینده میلادی انتخابات پارلمانی برگزار می‌کند و انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا نیز در پائیز سال آینده برگزار می‌شود. به گفته تحلیلگران، پیشرفت در مذاکرات هسته‌ای و همچنین سرنوشت آمریکایی‌های بازداشت‌شده در ایران، احتمالاً باعث تقویت چهره‌های سیاسی، هم در ایران و هم در آمریکا خواهد شد. رابرت مالی یکی از معماران توافق هسته‌ای سال 2015 با ایران در دولت اوباما بود. در سال 2018، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری وقت آمریکا از این توافق خارج شد. پس از انتخاب بایدن، رابرت مالی در سال 2021 به‌عنوان فرستاده ویژه رئیس‌جمهوری در امور ایران به کارش بازگردانده شد و به یک چهره پیشرو در مذاکرات برای بازگشت به توافق هسته‌ای تبدیل شد.

مالی حتی قبل از انتصابش به‌عنوان نماینده ویژه ایران یک چهره قطبی در دیپلماسی آمریکا به شمار می‌آمد. در سال 2008، پس از اینکه مشخص شد که مالی با اعضای گروه مبارز فلسطینی حماس در حین کار در اندیشکده گروه بین‌المللی بحران (ICG) که رئیس و مدیرعاملش بود، ملاقات کرده، جنجال در آمریکا آنقدر زیاد شد که مجبور شد از کمپین ریاست‌جمهوری باراک اوباما استعفا دهد.

منتقدان مالی، از جمله ایرانیان مخالف جمهوری اسلامی در خارج از کشور، محافظه‌کاران ایالات متحده و حامیان اسرائیل، مالی را به همدلی بیش از حد با جمهوری اسلامی ایران و سختگیری بیش از اندازه در خصوص اسرائیل که دشمن شماره یک ایران است، متهم می‌کنند.

حالا اوضاع چطور است

مذاکرات آمریکا با ایران بدون حضور رابرت مالی ادامه دارد. در حالی‌که آبرام پیلی به‌طور موقت به‌عنوان فرستاده ویژه رئیس‌ جمهوری آمریکا در امور ایران فعالیت می‌کند، برت مک گورک، یکی از مقامات شورای امنیت ملی ایالات متحده که در امور سیاست خاورمیانه، کهنه‌کار است، به‌عنوان مسئول اصلی اعمال محدودیت بر برنامه هسته‌ای ایران انتخاب شده است. زمانی که بایدن در سال 2021 به قدرت رسید، مک گورک را به‌عنوان هماهنگ‌کننده خاورمیانه و شمال آفریقا در شورای امنیت ملی منصوب کرد. دولت آمریکا مذاکرات خود را برای ورود مجدد به توافق هسته‌ای ایران در اواخر همان سال آغاز کرد. سی‌ان‌ان گزارش داده است که مذاکرات غیرمستقیم بی‌سروصدا میان ایران و آمریکا از حدود زمستان سال گذشته از سر گرفته شده است و مک گورک در مرکز این مذاکرات بوده است. از آن زمان، مک گورک برای گفت‌وگوهای غیرمستقیم با مقامات ایرانی چندین سفر به عمان داشته است. آخرین مورد در ماه مه امسال بود و به نظر می‌رسد رابرت مالی از این مذاکرات کنار گذاشته شده است. مک گورک گفته که مشتاق است دوباره معامله‌ای شکل بگیرد، اما مشخص نیست که چگونه تاکتیک‌های او ممکن است با رویکردهای رابرت مالی متفاوت باشد.

مک‌گورک، از کمپین «فشار حداکثری» ترامپ در سال 2019 علیه ایران انتقاد کرده است. مک‌گورک گفته است که این تحریم‌ها جمهوری اسلامی را بیشتر منزوی و اقتصادش را فلج کرد اما نتوانست جلوی پیشرفت برنامه هسته‌ای این کشور را بگیرد. او معتقد است که تحریم‌های اضافه‌شده، ایران را «تحریک‌آمیزتر» کرده است. مک گورک همچنین از دیگر سیاست‌های ترامپ در خاورمیانه از جمله سیاست‌های مرتبط با سوریه انتقاد کرد.