بنزین خودرو فقرا گران شد، بنزین هواپیمای ثروتمندان نه!

فراز - یکی از مهمترین استدلال‌های موافقان افزایش قیمت بنزین این است که ثروتمندان از این یارانه بیش از فقرا بهره‌مند می‌شوند. محاسبه‌های آماری بسیاری نیز در مورد میزان مصرف و بهره‌مندی پنهان دهک‌های بالای درآمدی نسبت به دهک‌های پایین درآمدی از این یارانه منتشر شد. رقم استفاده 23 برابری ثروتمندان نسبت به افراد کم‌درآمد یکی از آخرین گزارش‌هایی بود که در این زمینه ارائه شد و بنزین را در صدر جدول استفاده و بهره‌مندی خانواده‌های مرفه قرار داد. مجموع این عوامل سبب شد تا گفته شود یکی از دلایل افزایش قیمت بنزین از بابت این است که دولت سهم خانوارهای کم‌درآمد را از یارانه بنزین از طریق پرداخت نقدی جبران کند و کمی عدالت را در بهره‌مندی از یارنه‌ها ایجاد کند.

اما یکی دیگر از مسائلی که جالب توجه، بحث یارانه بنزین هواپیما است. هواپیما به عنوان یک وسیله حمل و نقل سفرهای برون‌شهری بیشتر مورد استفاده اقشاری قرار می‌گیرد که دارای درآمد مکفی هستند و خانوارهای کمتر برخوردار توان استفاده از آن را ندارند و با سایر وسایل نقلیه عمومی مانند قطار و اتوبوس رفت و آمد می‌کنند و یا سعی می‌کنند که اصلا به سفر نروند!

بنابراین هواپیما به عنوان یک وسیله سفر لوکس باید از نخستین مواردی می‌بود که یارانه آن حذف شد. اما جالب است یکی از مواردی که بسیار مورد تاکید قرار گرفته است بحث عدم افزایش قیمت هواپیما در روزهای اخیر است. یعنی افزایشی در قیمت بلیط هواپیما ایجاد نمی‌شود و کماکان بر اساس قیمت‌های قبلی محاسبه می‌شود.

سهم یارانه بنزین هواپیما

این موضوع شاید زمانی جالب شود اگر در نظر بگیریم یارانه پرداختی بر اساس قیمت فوب خلیج فارس برای هر لیتر بنزین هواپیما بیش از یارانه پرداختی برای بنزین معمولی - حتی پیش از افزایش قیمت بنزین- بوده است. دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی چند روز پیش در گفت‌وگویی اعلام کرده بود نرخ سوخت هواپیماهای مسافری در کشور ما برای هواپیماها با رجیستر ایران هر لیتر ۶۰۰ تومان‌ محاسبه می‌شود. مقصود اسعدی سامانی افزود: ‌‌این سوخت هر لیتر ۶۰۰ تومان که به ناوگان مسافری هوایی اختصاص می‌یابد بر اساس «پرواز آن هواپیما» و «ایرانی بودن رجیستر آن» است. اگر در نظر بگیریم که نرخ سوخت هواپیما به نرخ فوب خلیج فارس بیش از 50 سنت برای هر لیتر است - یعنی حتی بیشتر از نرخ بنزین معمولی- آنگاه اگر این نرخ را در دلار حدود 12 هزار تومانی ضرب کنیم به قیمتی حدود 6 هزار تومانی می‌رسیم یعنی قیمت بنزین هواپیما یک دهم قیمت واقعی آن است. در حالی که پیش از افزایش قیمت بنزین ، قیمت بنزین نسبت به قیمت واقعی آن (فوب خلیج فارس) یک ششم بود و پس از افزایش قیمت بنزین، قیمت بنزین آزاد به نصف قیمت فوب خلیج فارس رسیده است.

اما چرا این میزان یارانه پرداختی باعث ایجاد حساسیت نشده است؟ شاید در نگاه اول گفته شود سهم درآمدی این موضوع برای دولت نسبت به بنزین باشد. باید توجه داشت که میزان مصرف بنزین روزانه در حدود 90 میلیون لیتر بوده است در حالیکه مصرف بنزین هواپیما تنها 5 میلیون لیتر در روز است یعنی مصرف بنزین هواپیما نسبت به بنزین عادی در حدود 18 برابر است اما یارانه پرداختی به بنزین معمولی تنها 14 برابر یارانه بنزین هواپیما است. یعنی یارانه اعطایی به بنزین در حدود 123524 میلیارد تومان است اما این یارانه برای بنزین هواپیما در حدود 8661 میلیارد تومان.

هواپیما کالای لوکس نیست

«حسن مرادی» کارشناس انرژی در گفت‌وگوی اختصاصی با «فراز» بیان داشت که در حال حاضر هواپیما را نمی‌توان کالای لوکس در نظر گرفت؛ چرا که طیف مصرف‌کنندگان آن به مردم عادی ، دانشجویان و حتی بیماران که برای معالجه از شهرهای دور به تهران مراجعه می‌کنند نیز رسیده است. همچنین در برخی موارد قیمت قطارهای درجه یک با قیمت بلیط هواپیما تفاوتی ندارد بنابراین در حال حاضر استفاده از هواپیما عمومیت بیشتری دارد. در ادامه ایشان تاکید نمودند که عدم تغییر قیمت سوخت هواپیما نیز چندان منطقی نیست و باید قیمت آن تعدیل شود، البته به گونه‌ای که سبب تغییر قیمت کالاهای دیگر نشود.

باید این نکته را مدنظر داشت برخلاف بنزین معمولی، بنزین هواپیما نسبت به قیمت شاید حساسیت بیشتری داشته باشد. یعنی اگر بنزین یک کالای ضروری برای حمل و نقل در نظر گرفته شود اما بنزین هواپیما یا در حقیقت تقاضا برای بلیط هواپیما به قیمت حساس باشد و به سرعت میزان مصرف آن با قیمت تغییر کند و در نتیجه دولت نتواند درآمدی از این موضوع کسب کند. وضعیت مالی شرکت‌های هواپیمایی چندان مساعد نیست و تغییرات در قیمت بلیط آنها را دچار مشکلاتی کند.اما در حال حاضر قیمت مسافرت با هواپیما به صرفه‌تر از ماشین شخصی شده است. مثلا بلیط تهران مشهد برای هر نفر در حال حاضر تنها ۲۰۰ هزار تومان قیمت دارد که هزینه تقریبا ۷۰ لیتر بنزین آزاد است .

یارانه متنفذان

البته باید گفت استفاده‌کنندگان از هواپیما افراد متنفذتری هستند. به عنوان مثال نمایندگان مجلس آن قدر نسبت به استفاده از هواپیما تمایل دارند که برخی اوقات دولت را مجبور می‌کنند تا در شهر حوزه انتخابیه آنها فرودگاه احداث کنند؛ به رغم این که شاید فرودگاه زیانده و فاقد هرگونه توجیه اقتصادی باشد. بنابراین به نظر می‌رسد نمایندگان مجلس چندان تمایلی برای تغییر قیمت هواپیما و یا کاهش یارانه بنزین هواپیما ندارند. اگر هدف دولت از افزایش قیمت بنزین کاهش بهره‌مندی از یارانه‌ها برای طبقه مرفه است بهتر است بنزین هواپیما یا بنزین ثروتمندان را نیز گران کند و پول آن را صرف بهبود حمل و نقل ریلی و یا جاده‌ای کند.