مسئله چیست؛ هواپیما یا فرودگاه؟

دو افتتاح حاشیه‌دار، ماحصل سفر سیدابراهیم رییسی به کردستان بود. او در سفر استانی خود دو پروژه‌ای که بخش اصلی کار آن‌ها در دولت دوازدهم انجام شده بود را به نام دولت خود افتتاح کرد و همین موضوع بازتاب‌های بسیاری در افکارعمومی داشت. از سوی دیگر مقامات دولت پیشین هم این بار بی‌تفاوت نماندند و اصل ماجرای این افتتاح‌ها را در شبکه‌های اجتماعی برملا کردند. موضوعی که به مذاق دولت رییسی خوش نیامد و واکنش آن‌ها را برانگیخت تا همان کشمکش دولت‌ها بر سر پروژه‌های نیمه‌کاره بار دیگر تکرار شود. در این میان اما مسئله‌ای که از سوی بسیاری از کارشناسان زیر سوال رفته نه حاشیه‌های افتتاح فرودگاه از سوی رییسی، بلکه اصل این افتتاح است؛ افتتاح فرودگاه در شرایطی که ناوگان هوایی کشور با کمبودهای جدی هواپیما و فرسودگی روبه‌رو است.

افتتاح دوباره فرودگاهی که افتتاح شده بود

تیم رسانه‌ای دولت این بار تلاش کرد تا رییسی را ناجی پروژه‌ای نشان دهد که ۲۷ سال بلاتکلیف مانده بود. بر این اساس در خبرها آمد که رییس جمهور این فرودگاه را که از سال ۱۳۷۵ ساخت آن آغاز شده بود افتتاح کرد. این در حالی است که مطالعات ساخت این فرودگاه از سال ۷۵ و ساخت آن از سال ۱۳۸۴ آغاز شده است. همچنین در تیر ماه ۱۴۰۰ خبرگزاری‌های حامی دولت فعلی از جمله «فارس»‌ و «تسنیم» نیز خبر افتتاح فاز یک فرودگاه سقز با حضور استاندار کردستان و نماینده ولی فقیه را منتشر کرده بودند. این رسانه‌ها اما حالا گویی حتی آرشیو اخبار خود را هم فراموش کردند و انگار تلاش دارند تا تاریخ همه پروژه‌های را از دولت سیزدهم آغاز کنند.

مسئله صنعت هوایی هواپیماست نه فرودگاه

حتی اگر همه اعتبار افتتاح فرودگاه سقز را به دولت سیزدهم بدهیم، این فرودگاه چه تحول و حتی تاثیری در حمل‌ونقل هوایی کشور ایجاد می‌کند؟ در شرایطی که مشکل اساسی ناوگان هوایی ایران کمبود هواپیما و فرسودگی هواپیماهای موجود است. بر اساس آمارهای رسمی که رییس سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرده حدود ۳۳۰ فروند هواپیما در ایران موجود است که از این تعداد ۱۷۳ فروند آن عملیاتی است. از سوی دیگر باید توجه داشت که همین تعداد هواپیما نیز اغلب مستهلک و فرسوده هستند و میانگین سن ناوگان هوایی ایران بالاست.

برهمین اساس صنعت هوایی ایران نیازمند حداقل ۳۵۰ ناوگان فعال است و توسعه آن نیز به ۵۵۰ فروند هوایپما نیاز دارد. اما این در حالی است که ایران با تحریم‌های گسترده بین‌المللی روبه‌روست و نه تنها امکان خرید هوایپما وجود ندارد بلکه حتی قطعات هواپیما نیز به ایران وارد نمی‌شود. برهمین اساس از ۱۳ فروند هواپیمایی که پس از برجام از ای‌تی‌آر خریداری شده بود امروز فقط دو فروند عملیاتی هستند و باقی به دلیل مشکلات فنی و نداشتن قطعات کافی زمین‌گیر شده‌اند.

فرودگاه‌های زیان‌ده و کمبود بلیت

در چنین شرایطی افزودن فرودگاه به صنعت هوایی کشور چه کمکی به این صنعت می‌کند؟ همین امروز هم ایران با داشتن نزدیک به ۱۰۰ فرودگاه فعال، از نظر تعداد فرودگاه رتبه 23 ام را در جهان دارد. این آمار در مقایسه با کشورهایی مثل آلمان با ۵۳۹، چین با ۵۰۷، انگلیس با ۴۶۰، فرانسه با ۴۶۴، هند با ۳۴۶ و عربستان ۲۱۴ فاصله زیادی دارد اما مسئله اصلی اینجاست که همین فرودگاه‌ها نیز به دلیل کمبود هواپیما و ناوگان هوایی فعال میزبان پروازهای بسیار کمی دارند. در این میان برخی کارشناسان نیز تاکید دارند که به دلیل کمبود پروازها اغلب فرودگاه‌های کشور صرفه اقتصادی ندارند. امیرحسین صراف کارشناس صنعت هوایی از بین ۵۴ فرودگاه مسافربری دولتی کشور فقط ۳ فرودگاه مهرآباد، مشهد و امام خمینی را دارای صرفه‌ اقتصادی دانسته است.  این معضل تاجایی پیش رفته که حتی بلیط پرواز برای فرودگاه‌های مراکز استان‌های کشور نیز در به راحتی در دسترس نیست.

اگر تحریم‌های برداشته شود!

نکته دیگر اینجاست که حتی اگر همه تحریم‌های ایران به‌یک‌باره ملغی شود خرید هواپیما از شرکت‌های خارجی فرآیند زمان‌بری است و به دلیل زمان‌بر بودن پروسه ساخت تعداد محدودی هواپیما طی چند سال تحویل داده می‌شود. به این ترتیب حتی در صورت امکان خرید هواپیما نیز در وهله اول به سرمایه‌گذاری گسترده و سپس انتظار برای تحویل آن‌ها نیاز است. اما در این فاصله و با معضلات کنونی صنعت هوایی و به طور کلی حمل‌ونقل در کشور چه باید کرد؟

افتتاح ۷ کیلومتر راه‌آهن در دو سال

رییسی در سفر به کردستان راه‌اهن همدان-سنندج را هم افتتاح کرد و تیم رسانه‌ای دولت تلاش داشت تا این پروژه را هم به نام خود بزند. حسام‌الدین آشنا معاون فرهنگی رییس‌جمهور سابق اما در توییتی نوشت: «عملیات اجرایی ر‌اه‌آهن همدان_سنندج به طول ۱۵۱ کیلومتر از ۹۶/۲/۱۸ آغاز شد و تا ۱۴۰۰/۶/۳۰ نیز ۱۴۴ کیلومتر آن تحویل شد. دولت جدید موظف بود ۷ کیلومتر باقیمانده را تا پایان آذر ۱۴۰۰ تکمیل و بهره‌برداری از کل پروژه  تا پایان سال آغاز کند. از ۲ سال تاخیر و ۱۹۰۰ میلیاردتومان اضافه پرداخت گلایه‌ای نیست.» بنابراین مشخص شد که دولت نه تنها تلاش می‌کند تا پروژه‌ها را به نام خود بزند بلکه در انتخاب مسیر سرمایه‌گذاری نیز به خطا رفته است. چراکه بر اساس آمارها سرمایه‌گذاری در صنعت ریلی کشور آورده‌ها و منفعت بیشتری برای سیستم حمل‌ونقل خواهد داشت. هرچند که واگن‌های راه‌آهن نیز با کمبودهای جدی روبه‌رو است اما تامین واگن به مراتب از هواپیما راحت‌تر و برای کشور در دسترس‌تر است. با این همه به نظر نمی‌رسد دولت سیزدهم برنامه‌ای برای سرمایه‌گذاری در این حوزه داشته باشد.