نماینده مجلس ایران یا سفیر باکو در تهران؟!

«محمود عباس‌زاده»، نماینده مجلس شورای اسلامی  با انتشار ویدیویی، سخنان اخیر «مهدی سبحانی»، سفیر ایران در ارمنستان را «ناپخته» و «مغایر با مولفه‌های اصل تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان» خوانده است. او در این ویدیو گفته که در گفت‌وگو با معاون وزارت امور خارجه، بر ناپختگی مواضع سفیر ارمنستان تاکید شده است. عباس‌زاده مدعی شده که «عباس موسوی»، سفیر ایران در باکو نیز قرار است ضمن «تاکید بر مواضع رسمی جمهوری اسلامی ایران»، مامور رفع این سوءتفاهم بین مقامات باکو باشد.

تا اینجا به نظر می‌رسد که یک نماینده مجلس که اتفاقا عضو گروه «دوستی پارلمانی ایران و باکو» است، در صدد رفع یک «سوء تفاهم» است. با واکاوی ماجرا اما همه چیز غیرعادی می‌شود.

همه چیز از اظهارات اخیر «مهدی سبحانی»، سفیر ایران در ارمنستان شروع شد. او در اظهارات اخیرش با اشاره به بحران قره‌باغ گفته: «ما تمامیت ارضی کشورها هم ارمنستان و هم آذربایجان را در چارچوب مقررات بین‌المللی و سازمان ملل متحد به رسمیت می‌شناسیم، اما به این معنا نیست که حقوق افرادی که در آنجا هستند، ضایع شود. ما اعتقاد داریم که حقوق مردم قره باغ باید رعایت شود. باید خودشان حق تعیین سرنوشت داشته باشند و این واقعیتی است که هیچکس نمی‌تواند نادیده بگیرد».

این سخنان اما واکنش سخنگوی وزارت خارجه جمهوری باکو را برانگیخت. او این اظهارات را تحریک‌آمیز و «علیه تمامیت ارضی» باکو قلمداد کرد. واکنشی که روز گذشته، بار دیگر عینا از زبان «محمود عباس‌زاده» تکرار شد. در ادامه این گزارش، به جوانب مختلف این هم‌زمانی و هم‌زبانی می‌پردازیم اما پیش از آن، بگذارید نقبی بر «مواضع رسمی» حاکمیت ایران بزنیم. مواضعی که از دیدگاه نماینده مشگین‌شهر در مجلس، با اظهارات سفیر ایران در ارمنستان مخدوش شده‌اند.

«مهدی سبحانی»، ضمن تاکید بر تمامیت ارضی ارمنستان و باکو، بر حفظ حقوق ارامنه قره‌باغ و حق تعیین سرنوشت برای آن‌ها تاکیید کرده است. گزاره‌هایی که به نظر نمی‌رسد تفاوتی با مواضع رسمی حاکمیت ایران داشته باشند. مقام معظم رهبری، در سخنرانی ۱۳ آبان ماه ۹۹ به مناسبت اعیاد ۱۷ ربیع‌الاول با اشاراتی به جنگ میان ارمنستان و باکو به صراحت تاکید کردند که  یک نکته‌ی آخری امنیت ارامنه قره‌باغ، در عین رعایت مرزهای بین‌المللی، باید محفوظ باشد. این موضع، همواره از سوی مقامات رسمی کشور دنبال شده و عملا هیچ تفاوتی با مواضع اخیر سفیر ایران در ارمنستان نیز ندارد.

مدت‌ها است که کارشناسان مسایل قفقاز، هشدارهایی مبنی بر نفوذ گسترده لابی اسراییل در باکو می‌دهند. از سوی دیگر، مدت‌ها است که شاهد اظهارات کینه‌جویانه مقامات رسمی باکو، از جمله رییس جمهوری این کشور علیه ایران بوده‌ایم. از این جهت، ناراحتی سخنگوی وزارت امور خارجه باکو از تاکید دوباره سفیر ارمنستان بر مواضع رسمی ایران که موضع صریح مقام معظم رهبری نیز بوده، قابل درک است. با این حال اما، ناراحتی نماینده مجلس ایران از این سخنان چه توجیهی دارد؟ این هم‌زبانی، چند پرسش را در ذهن خلق می‌کند:

۱-دفاع از حق تعیین سرنوشت برای ارامنه قره‌باغ، با توجه به تغییرات سیاسی و ژئوپلیتیکی نوینی که در مدت اخیر به‌ آن‌ها تحمیل شده، آن هم با تاکید بر رعایت مرزهای بین‌المللی، چه منافاتی با تمامیت ارضی باکو دارد؟

۲-دفاع تمام‌قد از باکو، آن هم با استناد به اظهارات مقام وزارت امور خارجه باکو و نه به مواضع رسمی ایران، چه موضوعیتی برای نماینده یک منطقه‌ آذری‌زبان ایران در مجلس دارد؟ مگر طبق آنچه در سوگندنامه نمایندگان مجلس آمده، این افراد نباید مدافع قانون اساسی و ضامن تامین استقلال، منافع و مصالح ملی ایران باشند؟

البته این اولین بار نیست که «محمود عباس‌زاده» سخنانِ مطلوب دولت باکو را عنوان کرده است. این نماینده مجلس، در جریان حمله مسلحانه سال گذشته به سفارت باکو گفته بود که ایران «هرکاری که لازم باشد» برای رفع «سوءتفاهم» با باکو انجام می‌دهد. این سخنان در حالی واکنش کاربران شبکه‌های اجتماعی را برانگیخت که یکی از دلایل اصلی عباس‌زاده برای رفع این سوءتفاهم، کاهش روابط تجاری میان دو کشور در پی تعطیل سفارت بود. امروز اما طبق گفته «روح الله لطیفی»، سخنگوی توسعه تجارت خانه صمت در ۵ آبان‌ماه، مشخص شده که تجارت ایران و باکو در ۶ ماهه نخست امسال، با وجود تعطیل سفارت در سال گذشته، ۲ درصد در وزن و ۲۱ درصد در ارزش افزایش یافته است.

عباس‌زاده پیش‌تر در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته بود که در ارتباط با جمهوری آذربایجان باید «ملت آذربایجان» را مد نظر قرار داد. واکنش اخیر او به مواضع رسمی ایران در موضوع قره‌باغ نیز این مساله را اثبات کرد که گویی اولویت این نماینده مجلس، ملت آذربایجان است و نه ملت ایران! از سوی دیگر، «عباس موسوی»، سفیر ایران در باکو نیز که به ادعای عباس‌زاده، قرار است مأمور رفع «سوءتفاهم» باکو باشد، بهتر است پیش از انجام ماموریت، نگاهی به قانون اساسی، جایگاه سفیر ایران و مواضع رسمی مطرح‌شده توسط مقامات عالی کشور بیندازد. عملکرد موسوی در جایگاه سفیر ایران، از ابتدای سفارتش مورد انتقاد بسیاری از کارشناسان واقع‌شده و تعداد قابل توجهی از آن‌ها بر این باور بودند که سفیری ایران در باکو با توجه به پیچیدگی روابط بین دو کشور و جایگاه حساس جمهوری باکو در معادلات ژئوپلیتیک منطقه، مستلزم شایستگی و اراده‌ای مستحکم‌تر است. البته باید گفت مدت‌هاست که دوران سفارت موسوی در باکو منقضی شده و به دلایل نامعلومی، همچنان در باکو ماندگار است.