دنیا در سال ۲۰۲۴ به هم می‌ریزد؟!

دو سال اخیر برای کشورهای جهان، دوسال پر از حادثه و غافلگیری بوده است. جنگ، خونریزی، قحطی و تغییرات معادلات منطقه‌ای در خاورمیانه که از ذخایر نفتی و گازی اروپا و آمریکا، تا زندگی میلیون‌ها نفر در شرق مدیترانه تا مزارع اوکراین را تحت تاثیر قرار داد. منازعات گسترده ارتش کرملین با نیروهای اوکراینی همچنان ادامه دارد و استمرار حملات اسراییلی‌ها به نوار غزه، جان ده‌ها هزار نفر را گرفته و زندگی میلیون‌ها نفر در آن منطقه را با مخاطره مواجه کرده است.

هرچند تمام این مدت اخیر، دولت‌ها و ملت‌ها را در سراسر دنیا با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده اما این‌جا، نقطه‌ی پایان نیست. پدیده‌های پیش رو در چند کشور و منطقه، می‌تواند سرنوشت جهان را در سال‌های آینده تعیین کند. پدیده‌های انفجارگونه سیاسی، نظامی و اقتصادی که هریک به نوبت خود، با امواج جهانی همراه است.

«تام استندج»، سردبیر نشریه «جهانِ پیش رو» (The World Ahead) در مقاله‌ای، به معرفی ۱۰ پدیده جهانی در سال ۲۰۲۴ که بر زندگی و سرنوشت مردم سرتاسر جهان تاثیر می‌گذارد، پرداخته است:. «استندج» نوشته:

«زندگی به سرعت به سراغ شما می‌آید. چه افزایش درگیری‌های مسلحانه باشد، چه ترسیم مجدد نقشه منابع انرژی جهانی یا پیشرفت سریع در هوش مصنوعی، جهان با سرعت شگفت‌آوری در حال تغییر است. از وضعیت خاورمیانه گرفته تا استفاده از وسایل نقلیه الکتریکی تا درمان چاقی، همه چیز با روشی که همین یک یا دو سال پیش انجام می‌داد، بسیار متفاوت به نظر می‌رسد. هدف ما این است که به شما کمک کنیم جهان بینی خود را به روز نگه دارید - و به شما بگوییم که چه چیزی ممکن است آینده باشد. برای شروع، در اینجا ده تم برای تماشا در سال آینده وجود دارد.

یک: سال انتخابات

انتخابات در سرتاسر جهان، وضعیت کنونی دموکراسی در جهان را بیش از سال‌های گذشته در کانون توجه قرار خواهد داد. در سال ۲۰۲۴، بیش از ۷۰ انتخابات در کشورهایی با مجموع جمعیت حدود ۴ میلیارد و ۲۰۰ میلیون نفر برگزار خواهد شد. این، نخستین بار است که قرار است بیش از نیمی از جمعیت جهان، در یک‌سال، سرنوشت‌شان را تعیین کنند. تعداد انتخابات‌ها و میزان رأی‌گیری در اسل ۲۰۲۴، از هر زمان دیگری بیشتر است اما این لزوماً به معنای بسط دموکراسی در جهان نیست؛ بسیاری از این انتخابات‌ها، نه آزادند و نه عادلانه!

نشریه اکونومیست در این باره نوشته:

در سال ۲۰۲۴، مردمی از بریتانیا و آمریکا تا هند بنگلادش و اندونزی در انتخابات‌هایی شرکت خواهند کرد. با این حال، خلاف آنچه به نظر می‌رسد، این سال، سال پیروزمندانه‌ای برای دموکراسی در دنیا نخواهد بود. بسیاری از انتخابات‌ها به تثبیت جایگاه حاکمان خودکامه می‌انجامند و برگزاری دیگر انتخابات‌ها، همچون پاداشی به حاکمان فاسد و نالایق است.

در این بین، به نظر می‌رسد که مهم‌ترین رقابت، انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا است. رقابتی چنان مسموم و چندقطبی که سیاست جهان را متاثر خواهد کرد. با توحه به شرایط بی‌ثبات اوکراین و خاورمیانه، جهت‌گیری آینده آمریکا پیش و پس از انتخابات، می‌تواند وضعیت جهان را به قبل و بعد از خود تقسیم کند.

دو-انتخابات جهانیِ آمریکا!

«دونالد ترامپ»، امروز رأی دو گروه را به انتظار نشسته است: قاضی‌های دادگاه و طرفدارانش در انتخابات! گفته می‌شود که هم‌اکنون، شانس پیروزی او در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده، یک‌-به-سه است. نتیجه این انتخابات ممکن است تنها به اختلاف چند ۱۰ هزار رای در تعداد انگشت‌شماری از ایالت‌ها بستگی داشته باشد اما پیامدهای آن جهانی خواهد بود. چند ده‌‌هزار رأیی که بر همه چیز، از سیاست‌های آب و هوا و اقلیمی گرفته تا حمایت نظامی از اوکراین تأثیر خواهد گذاشت. این‌جاست که دخالت‌های روسیه در انتخابات آمریکا معنا پیدا می‌کند؛ سرنوشت ولادیمیر پوتین بیش از آن‌که به رأی‌دهنده‌های روس وابسته باشد، به دست رأی دهندگان آمریکایی رقم می‌خورد.

سه-قدم به قدم، اروپا

انتخابات آمریکا منجر می‌شود که اروپا نیز در این راستا، گام‌هایی بردارد. تامین حمایت نظامی و اقتصادی مورد نیاز برای مبارزه و در عین حال هموار کردن مسیر برای عضویت نهایی اوکراین در اتحادیه اروپا می‌تواند از جمله این گام‌ها باشد. البته این موضوع نباید حواس اروپایی‌ها را از بازیابی قدرت ترامپ در آمریکا پرت کند.

چهار-آشفتگی خاورمیانه

حمله حماس به اسراییل و انتقام‌گیری اسراییل در غزه، کشورهای منطقه را در هم آشفته است. حالا این دیدگاه که جهان می‌تواند به مصائب فلسطینیان بی‌توجه باشد، به کلی از بین رفته است. این پرسش اما همچنان مطرح است که آیا این درگیری به طور گسترده به منطقه سرایت می‌یابد یا برعکس، فرصت جدیدی را برای صلح در آینده خلق می‌کند؟ این آزمونی برای آمریکا است تا ببیند آیا می‌تواند خود را با دنیای پیچیده‌تر و تهدیدآمیزتر، سازگار کند یا خیر!

پنج-اختلال چند قطبی

طرح آمریکا برای چرخش به سمت آسیا و تمرکز بیشتر بر رقابت با چین در حال ظهور، با وقوع جنگ در اوکراین و غزه از مسیر خود خارج شده است. روسیه نیز با حواس‌پرتی‌هایی که برایش ایجاد شد، نفوذش را نسبتا از دست داده است. حالا انرژی درگیری‌های بالقوه در جهان، در حال آزاد شدن است و جرقه جنگ‌های سرد محلی در دنیا خورده است. بی‌ثباتی‌ها در «ساحل» آفریقا در حال افزایش است. امروز با پایان «لحظه تک‌قطبی» آمریکا، جهان در حال آماده شدن برای درگیری‌های بیشتر است

.

شِش-جنگ سرد دوم

با کاهش رشد چین، افزایش تنش‌ها بر سر تایوان و محدودیت دسترسی چین به فناوری‌های پیشرفته توسط آمریکا، صحبت از وقوع «جنگ سرد تازه» بالا رگفته است. با این حال، صرفا حرف زدن در این مورد، به ویژه برای شرکت‌های غربی که تلاش می‌کنند وابستگی زنجیره‌های تامین خود به چین را کاهش دهند، از انجام دادنش بسیار راحت‌تر است.

هفت-جهانِ انرژی‌های نو

گذار به انرژی پاک در حال ایجاد ابرقدرت‌های جدید انرژی سبز در جهان و ترسیم مجدد لجستیک انرژی است. در جهان امروز، لیتیوم، مس و نیکل اهمیت بیشتری یافته و نفت و گاز، به همراه مناطق عرضه‌کننده این دو، روز به روز اهمیت کمتری پیدا می‌کنند. رقابت برای منابع سبز، ژئوپلیتیک و تجارت جهانی را دستخوش تغییر کرده و این رقابت، برندگان و بازندگان غیرمنتظره‌ای خواهد داشت.

نُه-بی‌ثباتی اقتصادی

عملکرد اقتصادهای غربی در سال ۲۰۲۳، فراتر از حد انتظار بود اما هنوز از شرایط شبه‌بحرانی خارج نشده‌اند. بالا ماندن نرخ‌های بهره به مدت طولانی، حتی به قیمت اجتناب از رکود، برای شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان دردناک خواهد بود. از سوی دیگر، چین اقتصاد ممکن است دچار تورم شود.

دَه-هوش مصنوعی، هوش واقعی!

کسب‌وکارها از آن استفاده می‌کنند، تنظیم‌کننده‌ها آن را تنظیم کرده و متخصصان فناوری به بهبود آن ادامه می‌دهند. دو مساله پیرامون هوش مصنوعی، امروز از چالش‌برانگیزترین بحث‌ها است: ۱- بهترین رویکرد نظارت بر هوش مصنوعی چه رویکردی خواهد بود؟ ۲- آیا بحث در مورد «خطر وجودی» هوش مصنوعی، طعمه‌ای به نفع متصدیان فعلی است یا خیر؟

استفاده ها و سوءاستفاده‌های غیرمنتظره هر روز بیشتر از دیروز ظاهر می‌شوند و نگرانی‌ها در مورد تأثیر هوش مصنوعی بر مشاغل و احتمال دخالت در انتخابات بالا گرفته؛ اما کماکان می‌توان گفت که بزرگترین تاثیر واقعی آن تا امروز، کد نویسی سریعتر بوده است.

جهان متحد می‌شود؟

با آغاز المپیک پاریس، چرخش فضانوردان به دور ماه(شاید) و آغاز جام جهانی کریکت مردان، ممکن است تفاوت‌های ایدئولوژیک در دنیا کنار گذاشته شوند. به همان اندازه محتمل است که کسانی که به نوعی وحدت جهانی امیدوارند، دچار مشکل شوند.