«جمعه سیاه» کی و از کجا به ایران آمد؟

با رواج گرفتن خرید از سایت‌های خارجی برخی هم بدون توجه به بازار داخل در انتظار جمعه سیاه برندهای خارجی هستند. اما آشنایی با جمعه سیاه و رواج آن در ایران قدیمی است و در سال‌های اخیر جای خود در بازارها باز کرده است. اینکه در اواخر آبان و اوایل پاییز گوشی‌ها موبایل با پیامک‌های تبلیغاتی تخفیف بمباران، اتفاق جدیدی است.

جمعه سیاه از کجا به ایران آمد؟

جمعه سیاه از زمانی به ایران آمد که پس از برجام فروشگاه‌هایی مرتبط با برندهای خارجی در کشور افتتاح شد. این برندها همزمان با جمعه سیاه و رویه همیشگی خود در این تاریخ بر روی اجناس خود در ایران تخفیف گذاشتند. با استقبال مردم فروشگاه‌های ایرانی نیز برای جا نماندن از غافله سنت جمعه سیاه را جعل کردند و اینگونه تخفیف‌های «جمعه سیاه» جای پای خود را در بازار ایران باز کرد، بدون اینکه نسبتی با مناسبت‌های داخلی یا حتی شرایط داخلی داشته باشد. در حالی که در آمریکا این روز پس از یک سنت قدیمی و به طور کلی در غرب در آستانه سال نوی میلادی است. یعنی زمانی که فروشگاه‌ها و شرکت‌ها می‌خواهند اجناس خود قبل از نو شدن سال تا جای ممکن به فروش برسانند. از سوی دیگر مردم نیز در آستانه سال نوی میلادی رو به خرید می‌آورند و تقاضای زیادی در بازارها به وجود می‌آید. به این صورت هم مردم اجناس مورد نیازشان را تهیه می‌کنند و هم فروشگاه‌ها به سود خوبی قبل از سال نو می‌رسند.

فلسفه جمعه سیاه و تفاوت اساسی آن با تقویم ایران

جمعه سیاه اولین بار سال ۱۹۵۲ در آمریکا پا گرفت. البته پیش از آن یعنی از سال ۱۹۲۴، اولین جمعه بعد از روز شکرگزاری که مراسم سنتی آمریکایی‌هاست، به عنوان شروع غیررسمی فصل خرید شناخته می‌شد. به این ترتیب رفته‌رفته فروشگاه‌ها و شرکت‌ها رویه جمعه سیاه را در تاریخ میلادی تثبیت کردند و این روز آخرین جمعه از ماه نوامبر و یک روز بعد از جشن شکرگزاری شد. تخفیف‌های این روزها بعضا آنقدر زیاد است که مشتریان ترغیب به خرید کالاهایی که در اولویتشان نیست هم می‌شوند. تاجایی که قبل از رواج فروشگاه‌های اینترنتی مردم در مقابل فروشگاه‌ها صف می‌کشیدند و حالا رقابت بر سر خرید سریع‌تر از این سایت‌ها تا پیش از اتمام موجودی است. حتی بسیاری از برندها و سایت‌ها از چند روز قبل به استقبال جمعه‌ سیاه می‌روند و تخفیف‌ها را آغاز می‌کنند. مزیت فروشگاه‌ها در این شرایط فروش با تعداد بالا و سود کمتر است.

اما تفاوت اساسی جمعه سیاه بی ارتباط بودن آن با بازار ایران است. در میانه پاییز، چند ماه مانده به آغاز عید، خرید زیاد چندان در تقویم ایرانی‌ها جایی نداشته است. این در حالی است که در آستانه عید نوروز معمولا قیمت اجناس بیشتر می‌شود و درست در زمانی که تقاضا برای خرید افزایش یافته، خبری از تخفیف نیست. در حالی که غرب درست عکس این اتفاق رخ می‌دهد. از سوی دیگر واردات ۲۵۰۰ کالا از جمله پوشاک خارجی از سال اردیبهشت ۹۷ به ایران ممنوع شد. به همین دلیل رفته‌رفته بازاری برای خرید این کالا از سایت‌ها خارجی و تحویل آن‌ها در کشور ایجاد شده است. یکی از محبوب‌ترین این سایت‌ها نیز «ترندیول» است که به ویژه برای خرید از ترکیه مورد استفاده بسیاری قرار می‌گیرد. تا جایی که ه گفته «مجید نامی»، عضو هیأت مدیره اتحادیه تولید و صادرات نساجی و پوشاک، حدود ۳.۵ میلیارد دلار، معادل حدود ۴۰ درصد از بازار ۹ میلیارد دلاری پوشاک در ایران، به صورت قاچاق تامین می‌شود. به عبارت بهتر، حدود ۱۵ درصد از گردش مالی ۲۵ میلیارد دلاری قاچاق در کشور، در اختیار قاچاق‌چی‌های پوشاک است. در چنین شرایطی مصرف‌کننده‌های ایرانی حدود ۵۰هزار میلیارد تومان فقط برای خرید پوشاک خارجی از سایت ترندیول صرف کرده‌اند. رقمی که البته با درنظرگرفتن بیش از این‌ها خواهد بود.

با این همه جمعه سیاه هم مثل رسوم وارداتی دیگری در تقویم ایران جا افتاده و بازار داخلی خود را با بازارهای خارجی تطبیق می‌دهد.