چرا محسنی اژه‌ای پیش‌بینی می‌کرد که با فشار بر مفسدین اقتصادی، مشکلات قوه قضاییه بیشتر می‌شود؟

این چالش بیش از آنکه واقعی باشد، ناشی از عدم تعریف دقیق فساد سیستماتیک است. آنان که فساد سیستماتیک یا نظام‌مند را نفی می‌کنند، چنین تصوری دارند که گویی خود مسئولین عامدانه و آگاهانه فساد می‌کنند، از این رو به نفی سیستماتیک بودن فساد پرداخته‌اند. طبیعی است که اگر آگاهانه فساد کنند، اجازه انتشار خبر آن را نیز نمی‌دهند. بنابراین، از منظر این رویکرد فساد موجود در ایران سیستماتیک نیست.

ولی رویکرد دیگری وجود دارد که فساد را از یک سو محصول مجموعه رفتارها و مقرراتی می‌داند که حتی برخلاف میل مسئولین رخ می‌دهد و اگر آنان مخالف فساد هستند باید پیش از هر اقدامی این مقررات و رویکردها را تغییر دهند. بخشی از این امر محصول نظام قیمت‌گذاری و توزیع رانت است که امری سیستماتیک و فسادزاست که به‌طور مفصل می‌توان به آن پرداخت.

از سوی دیگر بخشی نیز محصول رویکردهای قبیله‌ای و قوم‌وخویشی سیاسی است. برای فهم این مسئله کافی است به سخنان اخیر رئیس قوه‌قضائیه توجه کنیم که گفته‌اند: «با توجه به هدف‌گذاری‌هایی که برای انسداد گلوگاه‌های فساد و مقابله با فساد و مفسدین و متخلفین در دستگاه‌های حکومتی داشتیم، پیش‌بینی می‌کردم که سال جاری مشکلات‌مان بیشتر خواهد بود.» معنای این سخن چیست؟ روشن است. یعنی برخی از نیروها در دستگاه‌های اجرایی و غیر آن به جای استقبال از مبارزه با فساد و بازداشت و رسیدگی به پرونده عاملان فساد، به اقدام تبلیغاتی علیه قوه قضائیه می‌پردازند. این امر گرچه مستقیماً دفاع از فساد نیست، ولی علامتی روشن است که هر کس با قبیله و حزب و گروه ما برخورد کند، واکنش نشان می‌دهیم.

‌ای‌کاش ریاست قوه، جزئیات بیشتری از این ادعا را مطرح می‌کرد.

درهرحال، امیدواریم که هر دو عامل شکل‌گیری فساد سیستماتیک، یعنی مقررات نادرست و فسادزا و نیز تعلقات قبیله‌ای و قومی کم‌کم زایل شود تا صفت سیستماتیک بودن از فساد موجود برطرف شود.