افغانستان آب را می‌بندد، ایران کریدور باز می‌کند!

در شرایطی که گروه حاکمه افغانستان هیچ همکاری با ایران حتی در زمینه حقابه ندارد، مشخص نیست امتیازات جدید با چه رویکردی از سوی ایران داده می‌شود. به تازگی وزارت حمل‌ونقل افغانستان اعلام کرده که «یک بخش ویژه «رانندگان تاکسی» توسط یک شرکت خصوصی برای نخستین بار میان ایران و افغانستان ایجاد شده است.» این وزارت اعلام کرده که از این پس نیز مسافران میان شهرهای فراه افغانستان و بیرجند رفت‌وآمد کنند. پیش از این این تاکسی‌ها از هرات به مشهد و برعکس مسافر جابه‌جا می‌کردند. حالا به نظر می‌رسد که فعالیت‌ آن‌ها گسترده‌تر شده است. آن هم درست در شرایطی که طبق اعلام دولت جمعیت اتباع خارجی در ایران به ۸ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر رسیده است.

مسیر دوطرفه یا یک‌‌طرفه؟

اوایل آذر ماه بود که تاکسی‌های آبی رنگ افغانستان در مشهد دیده شد و تصاویر آن در فضای مجازی انتشار گسترده‌ای داشت. تاکسی آبی‌رنگی که قیمت آن‌ها در ایران میلیاردی است. در آن مقطع رییس پلیس خراسان رضوی تاکید داشت که این تاکسی‌ها پیش‌ از این هم در شهر بودند اما یک شهروند مشهدی در گفت‌وگو با فراز از افزایش برخورد با این تاکسی‌ها در سطح شهر خبر می‌داد. گفته می‌شود این تاکسی‌ها در اطراف پایانه مسافربری مشهد دفتاری دارند و کسانی که قصد مسافرت به افغانستان را دارند می‌توانند به این دفاتر مراجعه کنند. همین دفاتر در افغانستان نیز هستند و مسافران را به شکل رسمی و قانونی به ایران می‌آورند. اما نکته اینجاست که این مسیر دربست در اختیار افغانی‌هاست و برای راننده‌های ایرانی جذابیت و درآمدی ندارد.

بنزین دولتی ایران در باک تاکسی‌های افغانستان

حالا با افتتاح خط جدید تاکسی‌ها از فره به بیرجند مشخص شده که تحلیل فراز درست بوده و تاکسی‌رانی از افغانستان به ایران جذابیت‌های اقتصادی بسیاری دارد. چراکه تاکسی‌های پلاک افغانستان با ماشین‌های میلیاردی به ایران می‌آیند و از بنزین یارانه‌ای استفاده می‌کنند. در حالی که قیمت هر لیتر بنزنین در افغانستان ۶۵ افغانی، معادل ۴۷ هزار تومان است اما در ایران اما راننده‌های افغانی از بنزین لیتری ۳ هزار تومان استفاده می‌کنند. این یعنی ۱۰۰ لیتر بنزین در ایران ۳۰۰ هزار تومان برای آن‌ها خرج برمی‌دارد اما اما همین مقدار بنزین در افغانستان ۴ میلیون ۷۰۰ هزار تومان خواهد بود. حال سوال اینجاست که چرا راننده‌های افغان باید از بنزین یارانه‌ای بهره‌مند شوند و به راحتی از ایران به افغانستان و برعکس تردد کنند؟ حتی گفته شده که این تاکسی‌ها در مشهد نیز مسافر جابه‌جا می‌کنند. سوال دیگر اینجاست که این امتیاز برای طرف مقابل سود اقتصادی دارد اما برای ایران چه نفعی ایجاد می‌کند؟ در شرایطی که به نظر می‌رسد هر چند مسیر افغانستان-ایران دو طرفه است اما یک طرفه از سوی افغان‌ها مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

واکنش دولت چیست؟

 آذر ماه امسال و با شروع تردد تاکسی‌های افغانی به ایران میثم مهدی پور، معاون رسانه‌ای نماینده ویژه رئیسی در امور افغانستان در توئیتی نوشت که توافق‌نامه ایجاد راه بین ایران و افغانستان در دولت دهم  «به منظور توسعه و تقویت مراودات تجاری- مسافری با دولت وقت افغانستان» شده تا بر اساس آن «شرکت‌های حمل‌ونقل دو کشور، پس از احراز و کسب مجوز‌های قانونی اقدام به جابه‌جایی» کنند.  به نظر می‌رسد مهدی‌پور تلاش داشت که مسئولیت را از دوش دولت سیزدهم در این اتفاق بردارد اما حالا مقامات دولت سیزدهم درباره افتتاح مسیر جدید چه پاسخی دارند؟ نکته دیگر اینجاست که حتی شورای شهر مشهد نیز واکنشی مبهمی به این اتفاق داشتند و در همان مقطع مجید نژادحسین، عضو شورای شهر مشهد نیز در این باره تاکید کرد که «این تاکسی‌ها متعلق به افغانستان اند که از طریق مرز دوغارون وارد کشور می‌شوند و با ورود به مشهد، مسافرین را در پایانه‌های مسافربری پیاده می‌کنند و حق تردد در داخل شهر را ندارد.» با این همه به نظر می‌رسد این تاکسی‌ها در داخل شهر نیز ترددهایی دارند. حتی رییس پلیس خراسان رضوی در همین زمینه گفته بود که: «یک شهروند افغانستانی که به مشهد سفر کرده و در این جا غریب است، طبیعی است که وقتی می‌خواهد از پایانه به جایی برود یا در داخل شهر جابه‌جا شود، از این تاکسی‌ها استفاده کند.»

آب بسته می‌شود و کریدورها باز!

تردد تاکسی‌های افغانی در شهرهای ایران از مشهد آغاز شده و حالا به بیرجند هم رسیده است. آنچه در این میان علامت سوال است نفع ایران از ایجاد این کریدورهاست و همه این‌ها نیز در حالی است که طالب‌ها تاکنون در مسائل مختلف از جمله حقابه با ایران همکاری نکردند. حتی در اواخر آبان ماه نیز گفته شد که به دستور رهبر طالبان قرار است سد آبی بزرگی نیز در خاشرود که در ۱۵۰ کیلومتری مرز ایران قرار دارد ساخته شود. این یعنی طالبان قصد دارد بر روی آب‌های بیشتری که به ایران سرازیر می‌شود کنترل داشته باشد و آن‌ها در مثل حقابه هیرمند روی ایران ببندد. در سوی دیگر اما کریدورها یکی پس از دیگری برای تاکسی‌های افغانی به شهرهای ایران باز می‌شود.