هدیه دولت سیزدهم به میلیون‌ها مهاجر غیرقانونی

تعداد اتباع افغانی در ایران چقدر است؟

دولت سیزدهم در سه‌شنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۰ تشکیل شد و سید ابراهیم رئیسی رییس این دولت در روز ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ درگذشت. به عبارتی دیگر تقریبا عمر این دولت هزار روز بود که بدین معنا است در طول این مدت روزانه ۲ هزار و ۵۰۰ نفر اتباع غیر مجاز افغانی مدارک اقامتی گرفته‌اند تا راحت‌تر در ایران زندگی و مشکلات کمتری را تجربه کنند. تیرماه ۱۴۰۲ احمد وحیدی، وزیر کشور تعداد مهاجران افغانستانی در ایران را بیشتر از ۵ میلیون نفر اعلام کرد. مهرماه همان سال مدیر پژوهش انجمن دیاران تعداد اتباع افغانی را ۶ تا ۷ میلیون نفر اعلام کرد. مجلس شورای اسلامی در آبان ۱۴۰۱ کلیات طرح سازمان ملی مهاجرت را تصویب کرد و بر اساس اعلام مسئولین این سازمان قرار شد به وضعیت مهاجران که تعدادشان تا آن زمان ۸ میلیون و ۴۰۰ هزار مهاجر اعلام شد رسیدگی کند. در همان زمان یکی از نمایندگان مجلس تعداد تبعه افغانستان در ایران را ۸ تا ۱۰ میلیون نفر اعلام کرد. با توجه به برخورد غیرشفاف حاکمیت با موضوع اتباع هیچ یک از آمار‌ها دقیق نیستند و بر اساس حدس و گمان مطرح می‌شوند. علی رغم آنکه دولت سیزدهم بر ساماندهی اتباع تمرکز زیادی داشت، اما هنوز آمار دقیقی از میزان اتباع افغانی ساکن در ایران وجود ندارد. به نظر می‌رسد باید آمار ۹ تا ۱۰ میلیون اتباع افغانی در ایران را بپذیریم.

ارائه مدارک اقامتی در قالب ساماندهی اتباع

ساماندهی اتباع رمز مشترک اغلب مسیولین دولت سیزدهم در رسیدگی به مسئله مهاجرت گسترده اتباع افغانی به ایران بود. در همین راستا بود که مجلس شورای اسلامی در جریان بررسی لایحه برنامه هفتم توسعه، مصوباتی داشت که یکی از این موارد آن مربوط به تشکیل «سازمان ملی مهاجرت» است. بر اساس این مصوبه، به منظور ساماندهی مهاجرین و اتباع بیگانه، وزارت کشور با همکاری دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی مکلف شد ضمن تشکیل سازمان ملی مهاجرت، اقداماتی را انجام دهد. ابراهیم رئیسی در این باره گفته بود: «برای همه اتباع باید شناسه درست شود و هیچ تبعه خارجی در هیچ کجای کشور نباید بدون شناسه باشد، این شناسه در اختیار وزارت کشور و دیگر نهاد‌های ذی‌ربط قرار خواهد گرفت تا به منظور ساماندهی احوال شخصیه مهاجران، از آن استفاده شود». در حالی که مسئولین دولتی ادعا می‌کردند که ساماندهی اتباع افغانی مرتبط با گروهی است که قانونی به کشور آمدند و ویزا دارند، اما «روزنامه جوان» در تعریف از رییس دولت سیزدهم می‌نویسد که تنها به ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار مهاجر غیرقانونی مدارک اقامتی آن هم در دو سال داده است. به همین دلیل به نظر می‌رسد ساماندهی اتباع افغانی از نظر دولت سیزدهم هدیه دادن مدارک اقامتی به آن‌ها بوده‌است.

قانون چه می‌گوید؟

در نظام حقوقی ایران برای ورود غیرقانونی مهاجران ضمانت اجرا‌های کیفری متعددی وضع شده است. قانونگذار به موجب ماده ۱۱ قانون راجع به ورود به اقامت اتباع خارجه مصوب سال ۱۳۱۰، برای بیگانگانی که ورود غیرقانونی به ایران داشته باشند، مجازات اخراج را در نظر گرفته بود، اما بعد‌ها بر اساس بند د ماده ۱۳ اصلاحی مصوب سال ۱۳۳۶، علاوه بر اخراج، مجازات اقامت اجباری در محل معینی به مدت حداکثر ۵ سال را نیز تعیین نمود. همچنین ماده ۱۵ همین قانون که در سال ۶۷ اصلاح گشت در راستای تشدید مجازات ورود غیرقانونی به ایران، مجازات‌های حبس تعزیری از یک تا سه سال یا جزای نقدی از ۵۰۰ هزار ریال تا ۳ میلیون ریال را نیز بر مجازات‌های فوق اضافه نمود. قانونگذار به موجب بند ۹ ماده ۳ قانون نحوه به‌کارگیری سلاح، به ماموران مرزی برای جلوگیری و مقابله با اشخاصی که از مرز‌های غیرمجاز قصد ورود به کشور را داشته باشند و به اخطار ماموران مرزبانی توجه نکنند، حق تیراندازی داده است؛ امری که ممکن است حتی باعث مرگ مهاجرین شود. از نظر قانونی و قضایی، کسی که ورود غیرقانونی به هر کشوری داشته باشد، مجرم شناخته می‌شود. «تجاوز مرزی» و یا «مهاجرت غیرقانونی» اولین عنوان دستگاه قضایی برای هر فردی است که به صورت غیر قانونی وارد کشور شده است. اخراج کمترین مجازات کیفری است که در قانون کشور‌ها برای مهاجرین غیرقانونی در نظر گرفته شده‌است.
نه تنها در خصوص تعداد مهاجرین افغانی در ایران آمار دقیقی وجود ندارد بلکه با استفاده از مفاهیمی مانند همسایگی و ساماندهی، قانون کشور در خصوص مهاجرین غیر قانونی نیز رعایت نمی‌شود و به آن‌ها مدارک اقامتی هبه می‌شود.