بازگشت کوپن؛ به عقب برمی‌گردیم!

بسیاری از متولدین دهه شصت و قبل از آن خاطرات زیادی از کوپن و صف‌های طویل کالاهای کوپنی دارند. جنگ بود و به ناچار می‌بایست کالاها را سهمیه‌بندی کرد در نتیجه آن روزها بسیاری از کالاهای مورد احتیاج از طریق کوپن تهیه می‌شد اقلام شامل کوپن از نفت و گوشت تا برنج و روغن و قند و شکر گسترده بود. در سر چهارراه‌ها هم افرادی بودند که خریدار و فروشنده این کوپن‌ها بودند و افرادی که مصرف کمتری از برخی کالاها داشتند کوپن خود را می‌فروختند و به طور بالعکس نیز افراد مصرف کننده بیشتر برخی کالاها خریدار کوپن بودند.پس از پایان جنگ رفته رفته از میزان کوپن‌های اعلامی کاسته شد تا اینکه در دوران دولت دهم دیگر بساط کوپن از اقتصاد ایران برچیده شد. اما انگار دوباره زمزمه‌هایی مبنی بر ورود دوبار کوپن یا به اصطلاح امروزی کالابرگ در اقتصاد شنیده می‌شود.

البته این‌بار اثرات تورمی توزیع یارانه بنزینی برخی مجلسیان را به فکر انداخت که اقدام به احیای دوباره کوپن البته به صورت الکترونیکی و گنجاندن آن در لایحه بودجه سال 1399 نمایند. در همین زمینه مهرداد لاهوتی عضو کمیسیون برنامه بودجه گفت: از آنجا که توزیع یارانه بنزینی موجب تزریق ۳۶ هزار میلیارد تومان نقدینگی به جامعه شده، بهتر است دولت در سال آینده کالابرگ الکترونیکی را فعال کند و مجلس نیز در تلاش است این مهم را در لایحه بودجه بگنجاند، چرا که یارانه معیشتی روش غلطی برای حمایت از مردم است البته به مردم وعده این یارانه داده شده به همین دلیل باید آن را در قالب بهتر و با روش مناسب‎‌تر اجرا کرد.

البته باید گفت در چند وقت اخیر دولت سعی کرده است که برخی مایحتاج مردم مانند گوشت قرمز را که با ارز دولتی یا نیمایی وارد شده بود ، با استفاده از کارت ملی یا سایر روش‌ها به دست مردم برساند اما انگار خبر رسید به طور مثال اکثر این گوشت‌ها سر از کبابی‌ها و رستورانها در آورده است و به دست مصرف‌کننده نرسیده است. تجربه سبد معیشتی نیز تجربه نه چندان موفقی بود که فقط اخبار مربوط به صفهای طویل و زد و خوردهای آن در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد. در واقع استفاده از کالابرگ این اطمینان را ایجاد می‌کند که کالا با احتمال بیشتری و مدت زمان طولانی‌تری به دست مصرف‌کننده رسیده است. با توجه به اینکه بر اساس آمار اعلامی مرکز آمار ، تورم بخش خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها بیشتر از میانگین کل تورم است در نتیجه اقشار کم درآمد با مشکل تهیه مایحتاج خوراکی روبرو هستند.

در این زمینه ایلناز ابراهیمی عضو هیئت علمی پژوهشکده پولی و بانکی معتقد است به رغم اینکه احیای کوپن از دیدگاه مردم به نوعی بازگشت به عقب محسوب می‌شود اما واقعیت این است که حفظ حداقل معیشت برای چند دهک پایین درآمدی و نیز حقوق‌بگیران ثابت، بالاخص بازنشستگان و جلوگیری از سقوط آنها به طبقه اقتصادی پایین‌تر نیازمند سیاست‌های حمایتی گسترده‌ای است که از جمله کم‌هزینه‌ترین آنها توزیع کالابرگ یا کوپن است . وی سابقه قبلی کشور در پرداخت کالابرگ را تجربه کاربردیو مناسب برای زمان حال دانست ضمن آنکه معتقد است اختصاص کالا با ارز 4200 تومانی تنها زمینه‌های قاچاق کالا از کشور را افزایش می‌دهد در حالیکه استفاده از کالابرگ احتمال قاچاق از کشور را کاهش می‌دهد.ابراهیمی همچنین نظام پرداخت ارز 4200 تومانی برای کالاهای اساسی و دارو را تجربه شکست خورده‌ای دانست که تنها باعث توزیع رانت در بین عده‌ای شده است.

البته باید دانست تهیه زیرساخت مربوط به نظام توزیع کالابرگ خود فرآیند هزینه‌بری است و باید دولت و مجلسیان با دقت در نظر بگیرند این هزینه تحمیلی بابت احیای کالابرگ در کنار مباحث نظارتی و توزیعی برای اقتصاد یا به طور بهتر اقشار کم‌درآمد مفیدتر است یا شیوه فعلی پرداخت طرح معیشتی و مشکلات تورمی تزریق پول به جامعه.