صنایع دستی ایرانی در محاق فروش داخلی

صنایع دستی ایران در سال های اخیر زیر سایه رقبای خارجی، نفسش به شماره افتاده است. چین، ترکیه ، عمان ، آذربایجان و تاجیکستان در حالی به عنوان رقبای تازه ایران قدرت خود را در صادرات و تولید به رخ می کشند که صنایع دستی ایران دچار مشکلات جدی شده است. صنایع دستی در واقع خلاقیت های ذهنی و ایده های فكری افراد را تشكیل می دهد و این حوزه در كشور ما با پیشینه كهن و تاریخی خود از گذشته های دور دارای ظرفیت های فراوان و مزیت های بی شماری بوده است. با توجه به اینكه آثار هنری به دست آمده در این راه با ویژگی های فرهنگی و هویتی ما نیز در تناسب هستند، این حوزه می تواند علاوه بر مسایل اقتصادی در پیشبرد امور فرهنگی نیز موثر واقع شود و معرف فرهنگ و هنر اصیل ایران به جهانیان باشد.

نادیده گرفتن صنایع دستی ایرانی برای گذار از تحریم از سوی دیگر برای گذر از شرایط دشوار اقتصادی كشور توجه به این عرصه می تواند اثر و فشار تحریم ها بر اقتصاد كشور را كاهش دهد. ایران سومین کشور تولیدکننده صنایع دستی از لحاظ تنوع در دنیا بعد از هند و چین است. صنایع‌دستی ایران شامل ۱۸ گروه، ۱۵۵ رشته و ۱۴۰ زیرمجموعه است و البته با وجود اینکه فرش از قدیمی‌ترین هنرهای ایرانی به شمار می‌رود اما زیرمجموعه سازمان صنایع‌دستی کشور نیست. ایران با داشتن هشت شهر و دو روستای جهانی صنایع‌دستی، نخستین کشور دنیا از لحاظ ثبت شهرها و روستاهای جهانی است. تخمین زده می‌شود بیش از یک میلیون نفر در رشته‌های صنایع‌دستی مشغول به کارند که بسیاری از آن ها در شهرهای دوردست و روستاها کار می‌کنند.نبود ثبات و امنیت فروش از مهم ترین دلایل کاهش صادرات صنایع‌دستی ایرانی است.

اما این سوال پیش می‌آید که در اقتصاد تک‌محصولی ایران و وابستگی شدید آن به نفت و در شرایطی که جامعه دچار بحران نوسانات ارزی است، صنایع دستی ایران چه جایگاهی می‌تواند داشته باشد؟

«سید حسن مرتضوی» عضو هیئت مدیره انجمن هنرمندان کشور در این رابطه به بازار گفته بود:«به جرات اعلام می‌کنم افق روشنی پیش‌روی صنایع دستی کشور نمی‌بینم.» واردات پاشنه آشیل صنایع دستی در سال‌های اخیر یکی از مشکلات بزرگ هنرمندان ایرانی واردات بی‌رویه صنایع‌دستی ارزان قیمت از کشورهایی چون چین و هندوستان بوده است. گرانی‌های اخیر سبب شده سبد کالای خانوار ایرانی‌ها کوچکتر و الویت‌های فرعی از آن حذف شود. صنایع‌دستی از نظر بسیاری کالای غیرمصرفی و لوکس به شمار می رود. قیمت بالای مواد اولیه و کاهش قدرت خرید مردم باعث شده تا هنرمندان برای آنکه بتوانند کالایشان را بفروشند، سود کمتری برای خود در نظر بگیرند. از طرفی تولید کالاهای مصرفی که با زندگی امروز مردم سازگار باشد، از دیگر اقداماتی است که هنرمندان صنایع‌دستی انجام می‌دهند.

بن بست در صادرات و فروش داخلی

جدا از کاهش خرید داخلی، صادرات صنایع‌دستی نیز اوضاع خوبی ندارد. نبود ثبات و امنیت فروش از مهم ترین دلایل کاهش صادرات صنایع‌دستی ایرانی است. با توجه به گرانی ارز، حضور هنرمندان در نمایشگاه‌های صنایع‌دستی خارجی، بسته‌بندی کالاها و بیمه و در نهایت عرضه آنها به خریداران خارجی مشکلات زیادی پیدا کرده است. در این میان موضوع دریافت مالیات از بخش صنایع دستی، می تواند باعث افزایش بیشتر قیمت آن شود. هم اکنون نیز از اصلی ترین مشکلات در حوزه فروش صنایع دستی در داخل کشور قیمت بالای آن است. در واقع بخش بزرگی از ایرانیان که به صنایع دستی علاقمند بوده اند با بالارفتن قیمت و بحران های اقتصادی ناچار شده اند ، خرید صنایع دستی وطنی را از سبد خانوار خود خارج کنند. در مواردی حتی ، صنایع دستی هندی ، چینی و … جایگزین صنایع دستی ایرانی در داخل کشور شده است. در این میان اگر هر چه سریع تر ، سیاست گذاران داخلی ، راهکار و اندیشه ای برای وضعیت آشفته صنایع دستی کشور نکنند ، اوضاع صنایع دستی ایرانی در داخل و خارج کشور آشفته تر خواهد شد.