از الهام چرخنده تا محسن افشانی و ساسی مانکن: صدبار اگر توبه شکستی بازآ !

«یادش بخیر یک زمانی در ماه رمضون، مخاطبان به هم‌زمانی سریال‌های در شبکه‌های مختلف اعتراض می‌کردند، چون می‌خواستند هیچ برنامه‌ای را از دست ندهند» این پیام یکی از کاربران ایکس است که وضعیت امروز صدا و سیما را با دهه ۹۰ مقایسه می‌کند. بر اساس نظرسنجی‌ها، تنها ۱۲.۵ درصد مردم اخبار را از صدا و سیما دریافت می‌کنند و ۱۱.۵ درصد بیننده سریال‌ها و فیلم‌های آن هستند. این در صورتی است که بودجه سازمان صداوسیما در ده سال گذشته ۳۴۰۰ درصد افزایش یافته و در سال ۱۴۰۴ به ۳۵ هزار میلیارد تومان خواهد رسید که روزانه ۹۵.۸ میلیارد تومان هزینه در بر دارد. این بودجه از مجموع بودجه ۱۰ وزارتخانه بیشتر است و با بودجه وزارت جهاد کشاورزی برابری می‌کند. صدا و سیما از مسیر‌های دیگر نیز درآمد کسب می‌کند؛ برای مثال، درآمد صداوسیما از پخش زنده مسابقات استقلال و پرسپولیس در سال ۱۴۰۳ بین ۳۲ تا ۵۸ هزار میلیارد تومان برآورد شده است.

حذف رقبا با ابزار ساترا

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که پلتفرم‌های داخلی نمایش فیلم که چنین بودجه‌ای ندارد ۱۸.۷ درصد مخاطب دارند. صدا و سیما نیز همین رقیب نوپا را نیز نمی‌تواند تحمل کند و از ابزار «ساترا» برای محدودیت این پلتفرم‌ها استفاده می‌کند. ساترا، سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی، یک نهاد تنظیم‌گر در جمهوری اسلامی ایران است که وظیفه نظارت، هدایت و ساماندهی فعالیت‌های صوتی و تصویری در فضای مجازی را برعهده دارد. این سازمان تحت نظر سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران فعالیت می‌کند. منتقدان می‌گویند که ساترا با وضع مقررات سختگیرانه، آزادی بیان را محدود می‌کند و همچنین فرآیند صدور مجوز شفافی ندارد، زیرا معیار مشخصی برای تایید یا رد محتوا ندارد. برخی دیگر می‌گویند تداخل وظایف ساترا با سایر نهاد‌های نظارتی و دولتی باعث ایجاد ابهام در حوزه مسئولیت‌ها شده است. اما ابزار قدرتمند ساترا در دستان صدا و سیما برای حذف رقبای خود است. برای مثال به تازگی ساترا دوبله و هر نوع انتشار سریال «معاویه» در سکو‌های صوت و تصویر فراگیر اعم از رسانه‌های ناشرمحور و کاربرمحور را ممنوع اعلام کرده است. بنا بر اعلام معاونت پایش و نظارت ساترا، سریال «معاویه» محصول شبکه mbc به دلیل روایت جدیدی از زندگی معاویه و سعی در تطهیر خاندان بنی‌امیه، در تمام رسانه‌های صوت و تصویر فراگیر کشور، غیر قابل انتشار است. البته این سریال در برخی کشور‌های اسلامی مانند عراق و مصر نیز به علت تاثیر آن در ایجاد تنش و به خطر افتادن انسجام اجتماعی ممنوع شده است.

 
بودجه ۴۰۰ میلیون دلاری و یکه‌تازی در بازار بدون رقیب نتوانست به جذب مخاطب صدا و سیما کمک کند. حالا صدا و سیما به سراغ بازیگران پرحاشیه دیروز رفته است که «توبه» کرده‌اند. «محسن افشانی» از نیمه بهمن‌ماه با اجرای برنامه «درنگ» به شبکه نسیم آمده و با زبانی طنز، وقایع و چهره‌های سیاسی بین‌المللی را نقد می‌کند.

توبه از شبکه ماهواره‌ای

الهام چرخنده که بیش از ده سال از صدا و سیما فاصله گرفته بود با اجرای برنامه «آفتابگردون» به صدا و سیما بازگشت. در این برنامه مجری قصه‌های تحول افرادی از اقشار مختلف را روایت می‌کند. او فعالیت بازیگری خود را در سال ۷۵ با بازی در فیلم سینمایی عروسی مهتاب به کارگردانی خسرو ملکان آغاز کرد. او زمانی در خارج از کشور یک آلبوم با صدای خود ضبط و منتشر و خود را با گوگوش مقایسه کرد: «سال‌ها پیش موقعیتی که من داشتم و می‌توانستم در بهترین سالن‌های خارج از کشور کنسرت بگذارم و بروم جای کسانی، چون گوگوش بنشینم را نپذیرفتم.» او در دهه ۸۰ مجری برنامه‌ای در شبکه ماهواره‌ای بود و در سال ۸۸ به ایران بازگشت. این چهره، اما بیش از فعالیت هنری با تغییر یکباره در عقاید مذهبی و اظهارنظر‌های جنجالی‌اش پس از این تغییر شناخته می‌شود. چرخنده در سال ۹۲ چادری شدن خود را اعلام و ادعا کرد که در مراسم اکران‌های دانشجویی جشنواره‌ی مردمی ادعا کرد ۳ هزار و ۹۰۰ نفر با کمک او حاضر به استفاده از چادر شده‌اند. او همچنین مدعی شد که پیشنهادی چند میلیاردی از سوی یک «شبکه ماهواره‌ای» برای بازی در نقش یک «مانکن» را رد کرده یا پیشنهاد‌هایی از سوی بالیوود داشته که آنها را نیز نپذیرفته است. پاسخ جنجالی او در دانشگاه بابلسر به یک دانشجو تا مدت‌ها توانست واکنش گسترده کاربران فضای مجازی را برانگیزد.

از تبلیغ سایت شرطبندی تا نمایش اسلحه

محسن افشانی فعالیت هنری خود را با اجرای برنامه‌هایی مانند «آستانه»، «ما دوتا» و «سلام بهار» آغاز کرد. نقطه عطف کارنامه بازیگری او، حضور در سریال «ترانه مادری» در سال ۱۳۸۷ بود که باعث شهرت وی شد. بعد از این زمان او شهرت خود را نه به واسطه فعالیت هنری که با استفاده از حواشی حفظ کرد. برای مثال در سال ۱۳۹۸، ویدئویی از افشانی و همسرش منتشر شد که در آن اسلحه گرم و سرد نمایش داده می‌شد. این اقدام به بازداشت وی به اتهام ترویج خشونت منجر شد. او در فضای مجازی با افرادی مانند ساشا سبحانی درگیر شد که منجر به افشای ویدئو‌ها و تصاویر خصوصی از وی گردید. در سال ۱۳۹۹، ویدئویی منتشر شد که در آن افشانی توسط فردی به نام میلاد حاتمی در ترکیه تهدید می‌شد، اما بعد‌ها مشخص شد که این درگیری ساختگی بوده و با هدف جذب مخاطب برای سایت‌های شرط‌بندی انجام شده است.

عملکرد ضعیف صدا و سیما و خالص‌سازی این سازمان از هنرمندان و مجریان حرفه‌ای دلیل راه یافتن توبه‌کنندگان به خانه‌ها و گوشی‌های همراه مردم است. بودجه‌های کلانی که برای محدودیت و حذف استفاده می‌شوند اگر در راستای تولیدات حرفه‌ای و مطابق با نیاز جامعه هزینه می‌شدند، امروز ساسی مانکن، الهام چرخنده و محسن افشانی این گونه فعالیت می‌کردند؟