مطالبه پنهان روس‌ها در مذاکرات ایران و آمریکا

تحولات سیاست خارجی ایران در سال جدید با سرعت چشمگیری در حال رخ دادن است. به نظر می‌رسد که سیاست‌گذاران، اراده‌ای جدی را در تغییر موقعیت ایران در منطقه و جهان پیش گرفته‌اند. در همین حین، آغاز مذاکرات غیرمستقیم ایران و ایالات متحده، سفر وزیر دفاع عربستان سعودی به ایران، دیدار ولادیمیر پوتین با استیو ویتکاف و سفر عباس عراقچی به مسکو برای دیدار با پوتین از جمله رخداد‌های مهمی است که به فاصله‌ی کوتاه از یکدیگر رقم خورده‌اند. با توجه به بسامد بالای اتفاقات در حوزه سیاست خارجی، پرسش اصلی می‌تواند این باشد که همه‌ی این رویداد‌ها چطور می‌تواند در خدمت دستیابی یا عدم دستیابی ایران به توافقی تازه با آمریکا باشد؟ این رویداد‌ها چطور به یکدیگر مرتبطند و اساسا شواهدی بر ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم آنها با یکدیگر وجود دارد؟

روزنامه اینترنتی فراز در این باره با «نصرالله تاجیک»، دیپلمات پیشین ایرانی گفتگو کرده است. مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید.

تقارن سفر هیات سعودی به ایران و ارائه پیام به رهبر انقلاب با مذاکرات امروز را چگونه می‌بینید؟

بعید میدانم سفر آقای خالد بن سلمان وزیر دفاع سعودی با این مذاکرات ایران و آمریکا ربطی داشته باشد، حداقل ربط مستقیم ندارد. از سوی دیگر متن پیام هنوز به رسانه‌ها راه پیدا نکرده و مشخص نیست ولی از جهت شکلی از منظراینکه این سفر حداقل ازمنظر تشریفاتی مثلاً چیزی حدود ۶ ماه تا یک سال پیش باید برنامه‌ریزی شده باشد، لذا بعید بنظر می‌رسد واقعا این یک ربط مستقیمی با مسائل مذاکرات ما داشته باشد.

آیا این هیات پیامی از طرف آمریکا برای جمهوری اسلامی آورده است؟

چیز مستقیمی در این زمینه گفته نشده که ما فرض کنیم که پیامی آورده باشند البته در رسانه‌ها و فضای مجازی یه سلسله صحبت‌های میشود که احتمالاً ممکن است حامل پیامی بوده باشند یا علاقه‌ای داشته باشند به اینکه مثلاً ملاقاتی بین آقای پزشکیان و ترامپ در عربستان برگزار شود. ولی به عقیده من اینها در حقیقت یک گمانه زنی رسانه‌ای است تا اینکه واقعاً بخواهیم به عنوان یه سناریو در مورد آن تحلیل کنیم. ولی اگر هم یک روزی مقامات ایرانی یا خود سعودی‌ها اعلام بکنند که در این ملاقات‌ها راجع به مسائل ایران و آمریکا صحبت شده این نباید برای ما خیلی شوکه کننده باشد. ولی در مجموع حدس میزنم بیشتر به مسائل بین دو کشور مربوط است تا اینکه مسائل دیگر.

همچنین بخوانید:

ارتباط سفرآقای عراقچی به روسیه و دیدار با پوتین را در آستانه مذاکرات ایران و آمریکا چکونه ارزیابی می‌کنید؟

به دلیل اینکه ایشان حامل پیام رهبری برای آقای پوتین بودند ودر متن مصاحبه آقای عراقچی هم آمده که در ملاقات با آقای پوتین راجع به مسائلی که بین ایران و آمریکا در مسقط گذشته وارد صحبت شدند ولی برای تحلیل سطح صحبت و اینکه در چه زمینه‌ای آیا بحث تصمیم گیری بوده، اطلاع رسانی بوده یا اینکه مثلاً کمکی از روسیه در زمینه خواسته شده هنوز زود است، مگر اینکه زمان بگذرد و مطالبی به رسانه‌ها درز پیدا کند تا بتوانیم بر اساس آن اطلاعات تحلیل انجام شود.
طبعا آن چیزی که برای طرف ایرانی مهم است این است که به دلیل این بی اعتمادی به آمریکا اعلاقمند است از طریق هم پیمانانش مثل روسیه و چین را در یک سطحی درگیر این مذاکرات کند تا اگر توافقی صورت گرفت در صورت لزوم اینها بتوانند تضمین کننده تعهدات آمریکا باشند. چون این‌ها در شورای امنیت عضو هستند وحق وتو دارند و می‌توانند کمک کنند به اینکه ایران بتوانداز حقوق خود استفاده و دفاع کند.

آیا روسیه برای به ثمر رسیدن مذاکرات تلاشی خواهد کردو آیا با توجه به سبقه اعتماد به روسیه در عراق، یوگوسلاوی و سوریه آیا ما نیز باید به روس‌ها اعتماد کنیم و روی آنها حساب باز کنیم؟ از سوی دیگر برخی کارشناسان معتقدند روسیه نمی‌خواهد قبل از تفاهم با غرب بر سر اوکراین، توافقی بین ایران و آمریکا حاصل شود. ارزیابی تان در این موارد را بفرمایید؟

در این خصوص تحلیل گران دو دسته هستند، آنهایی که خوشبین هستند میگویند روسیه از این مذاکرات استقبال کرده و بنابراین از آن جهت که اعلام آمادگی کرده بود که کمک کند به نوعی در هر سطح چه به صورت محل مذاکره یا هر چیز دیگر‌ی به ایران کمک کند.

اما این تحلیل بدبینانه هم وجود دارد که روس‌ها تا وضعیت شان با اوکراین مشخص نباشد بعید است که خیلی علاقه‌ای داشته باشند با اینکه ایران و آمریکا به هم نزدیک شوند. یک خط تحلیلی دیگری نیز وجود دارد که آن خیلی بدبین‌تراست، این تحلیل گران معتقدند روس‌ها به دلیل آن سوابق و مسائل قبل از انقلاب و فعالیت‌های جاسوسی که آمریکایی‌ها در ایران علیه روس‌ها می‌کردند خیلی علاقه‌ای ندارند که ایران و آمریکا به هم نزدیک شوند و پای آمریکایی‌ها به ایران باز شود.
من این تحلیل را نفی نمی‌کنم ولی من واقعاً آن بدبینی که در این تحلیل‌ها وجود دارد را خیلی نمی‌پذیرم و فکر می‌کنم که ما هم باید بیشتر دنبال این باشیم که ببینیم منافع مان در چیست. یعنی اگر واقعا روس‌ها میتوانند کمکی بکنند که ما یک مذاکره موفق با آمریکایی‌ها داشته باشیم یا حمایت بکنند از مواضع ایران من فکر میکنم بایداز این استفاده کنیم. همه به دنبال منافع خودشان هستند ولی در مجموع ما باید بیشتر به دنبال یارگیری باشیم، چون به هر صورت ما مشکلات زیادی با کشور‌های غربی داریم بنابراین باید سعی کنیم از همین دو کشوری که در اردوگاه ما هستند از نظر هسته‌ای مخصوصاً در قسمت برجام و ... ذالک بیشترین کمک را بگیریم و بیشترین استفاده را ببریم.

آقای عراقچی در نشست خبری گفت توافقنامه جامع با روسیه به همه دنیا نشان می‌دهد که ما به سمت روابط درازمدت حرکت می‌کنیم و هیچ‌گاه این میزان استحکام در روابط ایران و روسیه وجود نداشته است. ولی در عین حال افکار عمومی روسیه را کشوری می‌دانند که در خیلی از موارد موضعی بر خلاف ایران گرفته و کاسبکارانه عمل کرده است. این اعتماد را چگونه توجیه می‌کنید؟

روسیه یک همسایه بزرگ ماست، من با سوابقی که بین ما و روس‌ها گذشته میزان حساسیت افکار عمومی به روسیه را درک می‌کنم ولی واقعیت امر این است که روسیه کشور موثر در صحنه بین‌المللی است و ما با روس‌ها ظرفیت تاریخی، تمدنی وفرهنگی داریم و طبیعتاً آنها به دنبال منافع خودشان هستند و ما هم به دنبال منافع خودمان هستیم. ما باید تلاش کنیم که از ظرفیت همدیگر به صورت سازنده استفاده کنیم ضمن اینکه این موافقت نامه‌ای که بین ما و روسیه تبادل وامضا شده و مراحل تصویب آن در دو کشور در حال طی شدن است چهارچوبه‌ای را برای تنظیم روابط دراز مدت در بین دو کشور در زمینه‌های مختلف همکاری و بحث نظامی یا همکاری نظامی کمتر در آن ملحوظ است. ما باید سعی کنیم این روابط یک شکل ساختار مناسبی پیدا کند.

ما از قبل با روسیه همکاری نظامی داشتیم و در جنگ اوکراین هم ادامه داشت که این برای ما دردسر ساز شد و باعث تخریب روابط ایران با غرب شد و آنها حساسیت زیادی در این مورد نشان دادند و تصور کردند ما در صدد تضعیف موقعیت اروپا هستیمدر حالی که واقعاً ایران چنین قصدی نداشت و بیشتر دنبال این بود که بتواند یه همکاری از قبل انجام شده را دنبال کند؛ بنابراین من فکر می‌کنم که ما باید بیشتر درصدد این باشیم که یک مقداری روابط مان را ساختارمند کنیم و تلاش کنیم که از ظرفیت‌های سازنده دو کشور برای بهبود روابط و برای توسعه استفاده بکنیم نه علیه طرفین ثالث، این طرف ثالث چه اوکراین باشد چه اروپا یا آمریکا. در این صورت این الگوی رفتاری برای دنیا قابل قبول خواهد شد و حساسیتی مثلاً مثل گذشته نشان داده نخواهد شد.