جشنواره کن | از نخل طلای «یک تصادف ساده» تا حاشیه‌های «زن و بچه»

شنبه شب، نام جعفر پناهی به عنوان برنده نخل طلای کن اعلام شد. او پس از عباس کیارستمی که در دهه ۷۰ برای «طعم گیلاس» صاحب نخل طلا شد، دومین فیلمساز ایرانی است که این جایزه را به دست می‌آورد. هرچند پناهی کار خود در سینما را با دستیاری کیارستمی شروع کرد، «طعم گیلاس» با «یک تصادف ساده» ارتباطی با هم ندارند.

نخل طلا برای یک تصادف ساده

جعفر پناهی در دو دهه گذشته، بارها به دلیل مواضع انتقادی خود زندانی شده بود وپس از ۱۵ سال ممنوع‌الخروجی در جشنواره فیلم کن حاضر می‌شد. فیلم اخیر او که به طور مخفیانه در ایران ساخته شده، روایتی است از گروگان‌گیری بازجو از سوی زندانیان سابقش. به عقیده برخی از تحلیلگران، این فیلم تمثیلی است از جامعه‌ای درگیر با خشونت ساختاری و بی‌عدالتی. به همین دلیل، برخی معتقدند نخل طلای پناهی تنها به دلیل سیاه‌نمایی او از جامعه ایران به دست آمده است. با این همه، فیلم با استقبال گسترده‌ای از سوی منتقدان و تماشاگران روبرو شد؛ این فیلم در سایت‌های نقد فیلم مثل راتن تمیتوز امتیازات بالایی دریافت کرده است.

پناهی: مهم کشور ما و یکپارچگی است

در شرایطی که بسیاری از منتقدان حکومت با تکیه بر اختلافات داخلی، خواستار ایجاد شکاف میان مردم هستند، پناهی پس از دریافت نخل طلای جشنواره فیلم کن، گفت: «از تمام ایرانیان با هر عقیده و مرام، چه در داخل و چه در خارج از کشور، که برای آزادی، کرامت انسانی و دموکراسی تلاش می‌کنند، خواهش می‌کنم اختلافات را کنار بگذارید. مهم کشور ما و یکپارچگی است.»

این فیلمساز با ابراز امیدواری نسبت به رسیدن ایران به آزادی در آینده‌ای نزدیک، گفت: «امیدوارم به جایی برسیم که دیگر کسی به ما نگوید چه بپوش چه نپوش، چه بکن، چه نکن و درباره سینما که عشق ماست کسی به ما نگوید چه بساز، چه نساز.»

حاشیه‌های «زن و بچه» سعید روستایی

هرچند پناهی با فیلمی بدون مجوز به فرش قرمز کن آمده بود، سعید روستایی که در این سال‌ها با فیلم «برادران لیلا» چهره‌ای منتقدانه به خود گرفته بود، این بار با «زن و بچه» به جشنواره آمد. فیلم تازه روستایی، داستان پرستاری بیوه را روایت می‌کند که درگیر روابطی پیچیده و تراژیک با راننده آمبولانس می‌شود.

برخلاف «یک تصادف ساده»، فیلم روستایی نه تنها نظر منتقدان و تماشاگران را جلب نکرد، که آماج انتقادات هر دو طیف مدافع و منتقد حکومت شد. برخی از مدافعان حجاب اجباری، با انتقاد از حجاب بازیگران فیلم زن و بچه در جشنواره کن، آن را توهین به اعتقادات مذهبی دانستند و خواستار برخورد قضایی با این نوع از پوشش شدند.

سعید روستایی در نشست خبری پس از نمایش فیلم، در مورد تلخ بودن فیلم‌های خود گفت: «وقتی هیچ شیرینی نمی‌بینم، چه فیلم شیرینی بسازم؟ بالاخره وضعیت جامعه ما را می‌دانید.» همین اظهارنظر در مورد وضعیت جامعه ایران، باعث به راه افتادن بحثی میان گروهی از مردم شد که چرا فیلمسازان ما در جشنواره‌های بین‌المللی از وضعیت داخلی کشور گلایه می‌کنند. او همچنین نگرانی خود از بازگشت به ایران را نیز پنهان نکرد و به تجربه توقیف گذرنامه و محکومیت پیشین خود پس از «برادران لیلا» اشاره کرد. از سویی دیگر، برخی از مردم با مقایسه او و پناهی، سعید روستایی را به دلیل رعایت کامل خطوط قرمز مثل رعایت حجاب در فیلم زن و بچه، نقد کردند.
 
از اعلام نام عباس کیارستمی به عنوان برنده نخل طلا تا امروز که جعفر پناهی این جایزه را می‌برد، نزدیک به سه دهه می‌گذرد. حالا شاید فضای سیاسی و اجتماعی ایران آن چنان ملتهب است که دیگر سال‌هاست جشنواره کن بیش از آن که صحنه نمایش آثار هنری سینمای ایران باشد، محل بروز تضادها و بحران‌های داخلی است؛ همان طور که فیلمسازان ایرانی، از پناهی تا روستایی، دیگر نه با فیلم‌های خود که با عملکرد سیاسی و اجتماعی خود قضاوت می‌شوند.