دولت به جای ترساندن مردم، مصرف آب را مدیریت کند | انتقال آب در دنیا آخرین راه‌حل است

مسعود تجریشی، معاون سابق محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست، در گفت‌و‌گو با فراز تأکید می‌کند که منطق سیاست‌گذاری آب در ایران واژگون شده است؛ چرا که آنچه در جهان آخرین راه‌حل است، در تهران تبدیل به اولین اقدام شده است.

انتقال آب یعنی انتقال بحران

تجریشی در ابتدای گفت‌و‌گو تصریح می‌کند: «انتقال آب در همه جای دنیا آخرین گزینه است. انتقال آب یعنی مسئله را به لحاظ مکانی به جای دیگری منتقل می‌کنی و در جایی که انتقال آب صورت می‌گیرد مشکل ایجاد می‌کنی و به لحاظ زمانی هم بحران را عقب می‌اندازی.»

او تأکید می‌کند که انتقال آب از طالقان به تهران یک مسکن موقتی بوده است: «شما مسئله آب تهران را ممکن است ۴ سال با این روش حل کنید، اما سال پنجم دوباره با بحران مواجه می‌شوید؛ چون جمعیت افزایش پیدا می‌کند، تقاضا بالا می‌رود و مسئله از نو آغاز می‌شود. این کاری که ما به‌عنوان اولین گام انجام داده‌ایم، همه جای دنیا آخرین اقدام است.»

ببینید:

راه‌حل‌های دنیا؛ بازیافت، مدیریت مصرف و بازچرخانی

تجریشی توضیح می‌دهد که در جهان، وقتی شهری با کمبود آب مواجه می‌شود، اول از همه به پتانسیل‌های داخلی شهر نگاه می‌کنند: «می‌بینند چه ظرفیت‌هایی برای افزایش عرضه یا کاهش تقاضا وجود دارد. فاضلاب را تصفیه و بازچرخانی می‌کنند، آن را در زمین تزریق می‌کنند یا مجدداً وارد سیستم توزیع می‌کنند.»

او نمونه‌های مشخصی ارائه می‌کند: «در شهر توسان آریزونا، ۵۰ سال است که فاضلاب تصفیه می‌شود، در خاک تزریق می‌شود و پایین‌دست برداشت می‌شود. لس‌آنجلس حوضچه‌های تغذیه متعدد دارد که آب تصفیه‌شده را وارد آن می‌کند و سفره‌های زیرزمینی را تغذیه می‌کند. در بسیاری از کشور‌های دنیا پساب، یک منبع اصلی تأمین آب است.»

به گفته او، بسته به توان مالی دولت‌ها، بازیافت آب می‌تواند حتی به سطح آب شرب برسد: «اگر پول دارید می‌توانید تا حد آب شرب تصفیه کنید؛ اگر ندارید می‌توانید برای کشاورزی، صنعت، آبیاری فضای سبز یا شست‌وشو از آن استفاده کنید.»

تهران می‌تواند ۴۰ درصد مصرف آب را کاهش دهد

تجریشی در بخش دیگری از گفت‌و‌گو تأکید می‌کند که تهران پیش از آنکه دنبال انتقال آب باشد، ظرفیت گسترده‌ای برای کاهش مصرف دارد: «سرانه مصرف شهر تهران بالای ۳۵۰ لیتر در روز است. اگر نشتی‌ها را بگیرید، فشار را تنظیم کنید، سردوش‌های جدید بگذارید و مردم را آموزش دهید، می‌توانید ۴۰ درصد مصرف را کم کنید.»

او برای مقایسه می‌گوید: «مصرف آب در آمریکا الآن تقریباً معادل مصرف سال ۱۹۸۵ است؛ در حالی که جمعیت و اقتصاد چندبرابر شده است. آنها مردم را نمی‌ترسانند، مدیریت می‌کنند.»

تجریشی هشدار می‌دهد که تهران امروز با منابع دیگر مناطق برخوردی ناعادلانه دارد: «ما حق طبیعت را می‌گیریم، حق نسل‌های آینده را می‌گیریم، حق دیگر شهر‌ها و حوضه‌های آبریز را می‌گیریم و اینجا تبدیلش می‌کنیم به فاضلاب و بعد رها می‌کنیم.»

هزینه انتقال آب چند برابر مدیریت تقاضاست

تجریشی در پاسخ به این پرسش که آیا دولت از نظر بودجه‌ای توان اجرای راه‌حل‌های پیشنهادی را دارد، گفت: «این کار‌ها بسیار ارزان‌تر از انتقال آب است. برای انتقال آب از طالقان ۷ همت هزینه شد، در حالی که ما فقط برای فضای سبز تهران ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب نیاز داریم. می‌توان با ساخت تصفیه‌خانه، این نیاز را از فاضلاب تأمین کرد و چاه‌های شهرداری را برای شرب به‌کار گرفت.»

جابه‌جایی پایتخت؛ بحثی غیرعملی و غیرواقع‌بینانه

در سال‌های اخیر ایده انتقال پایتخت دوباره مطرح شده است، اما تجریشی آن را اساساً عملی نمی‌داند: «هیچ جای دنیا پایتخت را جابه‌جا نمی‌کنند. اینکه بخواهند یک شهر ۱۳ میلیونی را جابه‌جا کنند ممکن نیست. مردم در این شهر زندگی و کار می‌کنند. گفتنش راحت است، اما در اجرا امکان پذیر نیست.»

او به جای طرح‌های پرهزینه و غیرواقعی، پیشنهاد می‌کند ساخت‌وساز و بارگذاری جمعیت مدیریت شود: «ساخت‌وساز منطقه ۲۲ را محدود کنید؛ نمی‌خواهد پایتخت را ببرید جای دیگر. چرا محدود نمی‌کنند؟ چون شهرداری از این راه درآمد دارد. مسئله‌ای که با آن مواجه هستیم بن‌بست نیست. الآن می‌گویند آخرالزمان است؛ اما نیست. بحران آب راه‌حل دارد.»

سخن پایانی؛ نیاز به اراده‌ای که ۱۰۰ سال است شکل نگرفته

تجریشی در پایان یادآور می‌شود: «این مسائل مثل آلودگی هوا از قبل از انقلاب وجود داشته و هنوز ادامه دارد. همان حرف‌هایی که امروز می‌زنیم، آن زمان هم گفته می‌شد. باید یک اراده‌ای باشد تا این مسائل حل شود.»