دولت چقدر از بنزین ۵ هزار تومانی به جیب می‌زند؟!

پس از ۶ سال عدم تغییر در قیمت بنزین، با مصوبه هیئت وزیران دولت، نرخ جدیدی برای بنزین اضافه شد. این نرخ سوم، معادل ۱۰ درصد قیمت خرید بنزین از پالایشگاه‌ها است که امروز برابر ۵۰۰۰ تومان است. اما آیا این نرخ سوم، به قاچاق سوخت، کسری بودجه دولت و میزان مصرف بنزین، کمکی می‌کند؟

دولت با اضافه کردن نرخ جدیدی برای بنزین، عملا کشور را با ۴ نرخ بنزین مواجه کرده است. بنزین ۱۵۰۰ تومان، ۳۰۰۰ تومان، ۵۰۰۰ تومان و بنزین سوپری که احتمالا به زودی با قیمت حدود ۸۰ هزار تومان در جایگاه‌ها عرضه شود. این تعدد نرخ برای بنزین، ایران را به کشوری منحصر بفرد در این عرصه تبدیل کرده است چرا که در دنیا کشوری با این میزان قیمت‌گذاری متعدد بنزین، وجود ندارد.

کارت سوخت جایگاه‌ها برای استفاده‌کنندگان آن، با نرخ ۳ هزار تومان محاسبه می‌شود، اما طبق مصوبه جدید از ۱۵ آذر، با نرخ ۵۰۰۰ تومان در دسترس است. از طرفی سهمیه ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومان خودرو‌های وارداتی خارجی و خودرو‌های صفر نیز حذف می‌شود.

دغدغه‌های اصلی دولت برای افزایش قیمت بنزین، کسری بودجه سنگین و قاچاق سوخت بوده است. اما نرخ ۵ هزار تومانی آیا این دو معضل بزرگ کشور را حل می‌کند؟

درآمد دولت از بنزین ۵ هزار تومان چقدر است؟

طبق اعلام رسمی سخنگوی دولت، ۴۳ درصد مصرف بنزین در کشور، از طریق کارت سوخت جایگاه‌ها انجام می‌شود. میانگین مصرف بنزین در کشور روزانه ۱۳۳ میلیون لیتر است. درواقع ۴۳ درصد از این میزان مصرف، معادل ۵۷ میلیون لیتر بنزین است که از طریق کارت سوخت جایگاه‌ها استفاده می‌شود. این ۵۷ میلیون لیتر بنزین، از ۱۵ آذر قرار است با نرخ ۱۰ درصد پالایشگاه، به مردم فروخته شود.

با قیمت بنزین ۵۰۰۰ تومان، درواقع روزانه ۱۱۴ میلیارد تومان درآمد مازاد از بنزین ۳۰۰۰ تومان برای دولت ایجاد شده است. این رقم معادل ماهیانه حدود ۳.۵ همت درآمد مازاد برای دولت است. درآمد ماهانه ۳.۵ همت، رقم قابل توجهی برای دولت نیست. ۳.۵ همت درآمد ماهانه مازاد دولت از بنزین ۵۰۰۰ تومان، معادل ۲ روز رانت ارز ترجیحی در کشور است. درواقع تمام اقدامات رسانه‌ای و جلساتی که دولت دررابطه با چگونگی افزایش قیمت بنزین داشته، تنها معادل ۲ روز رانت ارز ترجیحی، برای دولت درآمدزایی کرده است.

بنزین ۵۰۰۰ تومان کمک جدی در کاهش کسری بودجه دولت نمی‌کند. اگر هدف دولت کاهش کسری بودجه از طریق افزایش قیمت بنزین باشد، باید انتظار داشت در فصل‌های آتی طبق مصوبه هیئت وزیران، انتظار محاسبه مجدد قیمت بنزین پالایشگاه‌ها و افزایش احتمالی آن را شاهد باشیم. اما از بین بردن رانتی که ارز چندنرخی در کشور برای عده‌ای محدود ایجاد کرده، راه‌حل بهتری برای جبران کسری بودجه است. رانت ارز ترجیحی در سال ۱۴۰۳، بیش از ۵۵۰ همت بوده است. درحالی‌که درآمد بنزین ۵۰۰۰ تومان در یکسال، کمتر از ۵۰ همت می‌شود.

البته حذف سهمیه‌های بنزین که در این مصوبه انجام شده نیز به درآمد دولت اضافه می‌کند، اما اولا که این درآمد عدد چشم‌گیری نیست و درثانی، چون اطلاعاتی از بنزین میزان بنزین این گروه‌ها در دسترس نیست، در محاسبات این گزارش ذکر نشده است.

دولت برای کاهش کسری بودجه خود، بهتر است در کنار اصلاحات قیمتی در حامل‌های انرژی که آغاز کرده است، اصلاحات نهادی و کوچک‌سازی دولت را نیز مدنظر قرار دهد. درصورتی که این اصلاحات بنیادین در دولت انجام نشود، افزایش قیمت بنزین تنها یک مُسکن کوتاه مدت برای دولت خواهد بود و مجدد کسری بودجه فشار سنگینی بر دولت وارد خواهد کرد؛ همانطور که در ۶ سال اخیر تکرار شد.

آیا بنزین ۵۰۰۰ تومان جلوی قاچاق را می‌گیرد؟

موضوع مهم دیگر در مسئله بنزین، قاچاق سوخت است. سخنگوی دولت نیز مدعی شده افزایش نرخ سوم بنزین برای مهار قاچاق سوخت است. مراجع مختلف در کشور اعداد متعددی از قاچاق سوخت عنوان کردند. آنچه به تازگی از قاچاق بنزین عنوان شده، روزانه ۱۰ میلیون لیتر است. بنزین به کشور‌های اطراف ایران، از افغانستان و پاکستان گرفته تا ترکیه قاچاق می‌شود. قیمت بنزین در این کشور‌ها حدود ۴۰ سنت تا ۱ دلار است که معادل ۵۰ الی ۱۱۰ هزار تومان می‌شود. وقتی قاچاق بنزین حاشیه سود ۹۰ درصدی دارد، با ۵ درصد کاهش حاشیه سود، آیا متخلفان دست از این کار می‌کشند؟

با بنزین ۳ هزار تومان جایگاه، قاچاق بنزین، سود حداقل ۴۷ هزار تومانی برای قاچاقچی داشته است. اکنون که قیمت بنزین جایگاه‌ها به ۵۰۰۰ تومان افزایش پیدا کرده، تنها سود ۴۷ هزار تومانی قاچاق، به ۴۵ هزار تومان کاهش یافته است. به جرات می‌توان گفت کاهش سود ۲ هزار تومانی در حاشیه سود ۹۰ درصدی قاچاق سوخت، هیچ تاثیری در روند قاچاق نمی‌گذارد.

درواقع دولت با بنزین ۵۰۰۰ تومانی، نه می‌تواند کسری بودجه خود را به طور جدی کاهش دهد، نه تغییر بزرگی در قاچاق بنزین ایجاد می‌کند. بلکه با افزایش ۲ هزار تومانی قیمت بنزین و حذف سهمیه بخشی از افراد جامعه، ممکن است کاهش انسجام اجتماعی و نارضایتی برای خود ایجاد کند.

البته مصوبه جدید هیئت وزیران درباره بنزین، احتمال آزادسازی تدریجی قیمت بنزین را بالا برده است. طبق این مصوبه به خودرو‌های صفر، دیگر کارت سوخت تعلق نمی‌گیرد و براساس قیمت سوم بنزین، ده درصد از خرید پالایشگاه‌ها، بایستی سوخت‌گیری کنند. با این وجود در طی زمان، با افزایش خودرو‌های صفر و کاهش احتمالی سهمیه دیگر خودرو‌ها و همچنین افزایش درصد خرید بنزین از پالایشگاه‌ها، قیمت بنزین در کشور آزاد و به فوب خلیج فارس نزدیک خواهد شد. انتظار می‌رود اگر قرار بر آزادسازی قیمت بنزین است، واردات خودرو نیز تسهیل شود و با کاهش تعرفه و امکان واردات خودروی دست دوم باکیفیت و کم مصرف، به مردم نیز کمک شود تا مانند کشور‌های توسعه یافته، بتوانند خودروی ارزان سوار شوند.