ترامپ توافق با ایران را ستایش میکند؛ اما سایه درگیری همچنان بر اقتصاد جهانی سنگینی میکند
دونالد ترامپ این هفته در حالی که در فضای پرزرقوبرق ورسای از توافق خود با ایران تمجید میکرد، از تردیدکنندگان خواست برای قضاوت درباره موفقیت این توافق به والاستریت اعتماد کنند. او گفت: «هیچ چیز به اندازه بازار هوشمند نیست ــ و بازار این توافق را دوست دارد.» ترامپ مدعی شد با این توافق به هرجومرج اقتصادی پایان داده است؛ هرجومرجی که به گفته او زمانی آغاز شد که در اواخر فوریه دستور آغاز بمباران ایران را صادر کرد. او گفت اگر این توافق حاصل نمیشد، «گزینه جایگزین یک رکود جهانی بود.».
اما تا پایان هفته، چشمانداز کمتر خوشبینانه به نظر میرسید؛ زیرا مذاکرات صلح برنامهریزیشده میان آمریکا و ایران در سوئیس بهطور ناگهانی لغو شد و سپس دوباره از سر گرفته شد، و ایران اعلام کرد که بمباران اسرائیل در اردن به این کشور این توجیه را میدهد که بار دیگر تنگه هرمز را ببندد. با این حال، همچنان امیدهایی وجود دارد که این گذرگاه دریایی که حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان از آن عبور میکند، در روزها و هفتههای آینده بهطور کامل بازگشایی شود.
اگر نفت بار دیگر آزادانهتر جریان پیدا کند، این امر باید از کمبود برخی محصولات کلیدی ــ از جمله سوخت هواپیما ــ که برخی تحلیلگران پیشبینی کرده بودند در صورت ادامه جنگ رخ دهد، جلوگیری کند.
بازارهای انرژی از هماکنون در حال پیشبینی افزایش مورد انتظار عرضه هستند: پس از اعلام توافق، قیمت هر بشکه نفت خام برای نخستین بار از روزهای ابتدایی جنگ به زیر ۸۰ دلار کاهش یافت.
با این حال، دولتها همچنان در حال برآورد هزینههای اقتصادی جنگی هستند که اساساً تمایلی به درگیر شدن در آن نداشتند.
شدت این تأثیر در مناطق مختلف متفاوت است. اقتصادهای حوزه خلیج فارس که صادرات مهمترین منبع درآمدشان با اختلال روبهرو شده و خود نیز هدف حملات بمبهای ایرانی قرار گرفتهاند، انتظار میرود وارد رکود شوند. تحلیلگران مؤسسه «آکسفورد اکونومیکس» پیشبینی میکنند تولید ناخالص داخلی این منطقه در سال جاری ۲.۶ درصد کاهش یابد.
در ایالات متحده که اکنون صادرکننده خالص انرژی به شمار میرود، رشد اقتصادی همچنان قوی باقی مانده است؛ بازارهای سهام نیز با رونق سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی تقویت شدهاند و شرکت اسپیسایکس تنها نخستین مورد از مجموعه عرضههای بزرگ مورد انتظار در بازارها در سال جاری است.
با این حال، رانندگان آمریکایی اکنون برای بنزین نسبت به یک سال پیش به ازای هر گالن یک دلار بیشتر پرداخت میکنند و نرخ تورم در سراسر اقتصاد آمریکا به ۴.۲ درصد رسیده است؛ بالاترین سطح در سه سال گذشته. ترامپ در واکنش به این موضوع گفته است: «من تورم را دوست دارم.»
گزینه جدید ترامپ برای ریاست فدرال رزرو، «کوین وارش»، با این امید انتخاب شد که مجموعهای از کاهش نرخهای بهره را اجرا کند.
اما در واقع احتمال دارد وارش در ماههای آینده با فشار برای افزایش هزینههای استقراض روبهرو شود. داریو پرکینز، رئیس تحقیقات جهانی در مؤسسه مشاورهای TS Lombard، گفت در میان بانکهای مرکزی بزرگ جهان، «با توجه به اینکه اقتصاد آمریکا همچنان قوی مانده و تورم افزایش یافته است، احتمالاً فدرال رزرو بیش از همه نرخها را افزایش خواهد داد؛ شاید تا چهار بار و تا محدوده ۴.۵ تا ۵ درصد تا پایان سال آینده».
او گفت اقتصاد آمریکا تا حد زیادی به این دلیل قوی باقی مانده که مصرفکنندگان با استفاده از پساندازهای خود همچنان به هزینه کردن ادامه دادهاند، در حالی که خریداران در بریتانیا و اروپای قارهای محتاطتر عمل کردهاند. او افزود: «مصرفکنندگان در منطقه یورو با وجود داشتن پسانداز، بیشتر نگران جنگ و پیامدهای آن هستند.»
در اتحادیه اروپا که وابستگی زیادی به واردات گاز دارد، بانک مرکزی اروپا برای نخستین بار از سال ۲۰۲۳ نرخهای بهره را افزایش داده است؛ اقدامی که با هدف مهار تورم فزاینده انجام شده است.
در بریتانیا، تأثیر افزایش قیمتها تا حدی محدودتر بوده است؛ به طوری که تورم در ماه آوریل به ۲.۸ درصد رسید و نرخهای بهره فعلاً بدون تغییر باقی ماندهاند. با این حال، اعتماد اقتصادی بهشدت آسیب دیده و بازار کار همچنان ضعیف است.
سانجای راجا، اقتصاددان ارشد بریتانیا در بانک دویچه، گفت تورم احتمالاً در ماههای آینده بیشتر افزایش خواهد یافت؛ شاید تا یک واحد درصد دیگر. او گفت: «همه دادهها نشان میدهد که چیزی در راه است ــ ما شاهد فشارهایی خواهیم بود.» با این حال، او انتظار دارد اثر منفی بر رشد اقتصادی نسبتاً محدود باشد و حداکثر یکچهارم واحد درصد از رشد تولید ناخالص داخلی بکاهد.
بسیاری از کشورهای در حال توسعه در برابر افزایش شدید قیمتها مجبور شدهاند سوخت را سهمیهبندی کنند و خود را برای تأثیر افزایش قیمت کودهای شیمیایی در ماههای آینده آماده میکنند.
این «تخریب تقاضا» ــ یعنی کاهش مصرف هنگامی که قیمتها به سطحی میرسد که دیگر قابل پرداخت نیست ــ ممکن است یکی از دلایلی باشد که قیمت نفت از ماه فوریه تاکنون حتی بیش از این افزایش نیافته است.
راجا استدلال میکند دلیل دیگر این است که کشورهایی از جمله چین توانستهاند بر ذخایر استراتژیک نفت تکیه کنند؛ ذخایری که برخی از آنها ممکن است پیش از این برای تحلیلگران شناختهشده نبوده باشد.
با وجود خوشبینی ترامپ، توافق اولیه او با ایران هنوز پرسشهای زیادی را بیپاسخ گذاشته و بهطور فوری به پیامدهای اقتصادی جنگ پایان نخواهد داد.
رایان سویت، اقتصاددان ارشد جهانی در مؤسسه آکسفورد اکونومیکس، گفت: «دشواری در محاسبه هزینه اقتصادی این است که جدول زمانی اقتصاد با جدول زمانی نظامی یکسان نیست؛ بنابراین ما همچنان تا پایان امسال و احتمالاً اوایل سال آینده نیز اثرات اقتصادی این جنگ را احساس خواهیم کرد.»
او اشاره کرد که با وجود تأکید ترامپ بر بازگشایی تنگه هرمز، جزئیات هنوز روشن نیست. او گفت: «هنوز این خطر وجود دارد که برای عبور کشتیها عوارض تعیین شود یا تعداد کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند بسیار کمتر از قبل از درگیری باشد؛ در این باره همچنان عدمقطعیت زیادی وجود دارد.»
همچنین نگرانیهایی باقی مانده است که درگیریها ممکن است دوباره شعلهور شود؛ برای مثال اگر ترامپ به این نتیجه برسد که تهران در مورد کاهش برنامه هستهای خود جدی نیست.
ترامپ در داخل آمریکا نیز با مخالفتهایی نسبت به این توافق روبهرو شده است؛ حتی از سوی برخی جمهوریخواهان. نیل شیرینگ، اقتصاددان ارشد جهانی در مؤسسه Capital Economics، گفت سیاستگذاران باید این توافق را شکننده تلقی کنند.
او گفت: «این یک شروع خوب است، اما راههای مختلفی وجود دارد که این توافق میتواند از هم بپاشد؛ از جمله حملات اسرائیل به حزبالله و لبنان، استفاده ایران از اهرم فشار خود بر تنگه هرمز، و اختلاف بر سر چگونگی محدود کردن برنامه هستهای ایران.»
او افزود بازارهای نفت ممکن است نسبت به ماههای آینده بیش از حد خوشبین باشند. «مدلسازی ما درباره قیمت نفت نشان میدهد بهای نفت برنت باید در سهماهه سوم سال حدود ۹۰ دلار در هر بشکه و در سهماهه چهارم حدود ۸۰ دلار باشد. با این حال، بازار جلوتر حرکت کرده و از هماکنون قیمت نفت را در سطح ۸۰ دلار در نظر گرفته است. این نتیجهای بسیار ایدهآل از جنگ است، در حالی که هنوز مذاکرات زیادی باقی مانده است.»
مت گرتکن، استراتژیست ارشد ژئوپلیتیک در مؤسسه BCA Research، در یادداشتی پژوهشی نوشت که یادداشت تفاهم میان آمریکا و ایران «نباید بهعنوان یک توافق صلح کامل و پایدار تلقی شود که گلوگاه بازار جهانی کالاها را باز میکند و به جنگ پایان میدهد».
او افزود: «ما همچنان احتمال ۶۰ درصدی برای ازسرگیری درگیریها پس از انتخابات میاندورهای آمریکا در نظر میگیریم؛ زمانی که ترامپ از ۴ نوامبر ۲۰۲۶ تا پایان سال ۲۰۲۷ فرصت خواهد داشت تا برای دستیابی به شرایط بهتر و اجرای دقیقتر توافق تلاش کند.»
حتی اگر این توافق پابرجا بماند، بسیاری از اقتصاددانان نسبت به این فرض که بازارهای انرژی به سرعت به وضعیت عادی بازخواهند گشت، محتاط هستند.
نخست آنکه بازسازی زیرساختهای نفتی خلیج فارس زمان خواهد برد و همچنین لازم است صف کشتیهایی که در منطقه متوقف شدهاند از تنگه عبور کرده و مسیر خود را ادامه دهند.
دوم ــ و نگرانکنندهتر ــ این است که این درگیری با نشان دادن توانایی ایران در قطع عرضه نفت خلیج فارس، ممکن است بهطور دائمی هزینه برخی کالاها را افزایش دهد؛ زیرا شرکتها برای کاهش ریسک، انعطاف و ذخیره بیشتری در زنجیرههای تأمین خود ایجاد خواهند کرد. به گفته سویت: «فکر میکنم سایه این ماجرا برای مدت طولانی باقی خواهد ماند.»
ادعای تازه رسانههای آمریکایی درباره مرگ مشاور جوان ترامپ
گفتوگوی فراز با نایب رئیس پیشین تامین اجتماعی
- تازهها
- پربازدیدها
علی باقری دبیر کل حزب اطلاحطلب «عهد» در گفتگو با فراز:
علی باقری دبیر کل حزب اطلاحطلب «عهد» در گفتگو با فراز:
مینو محرز در گفتوگو با فراز توضیح میدهد
