آمریکا می‌خواهد بن‌بست در تنگه هرمز را مدیریت کند؛ ایران می‌خواهد آن را بشکند

آرامش یک‌ماهه‌ای که در درگیری‌های میان ایران و ایالات متحده وجود داشت، این هفته با تبادل آتش مجدد پایان یافت و منطقه را به یک بن‌بست نظامی خطرناک و احتمالاً ناپایدار بازگرداند.

ارتش ایالات متحده روز سه‌شنبه دوباره به ایران حمله کرد که این اقدام باعث شد تهران در واکنش، علی‌رغم هشدار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور، مبنی بر اینکه هرگونه تلافی‌جویی با «ضربه بسیار سخت‌تر» ایران مواجه خواهد شد، به اردن، بحرین و کویت حمله کند.

این تبادل آتش، برخلاف حملات شدیدتر یک ماه پیش، محدود بود؛ امری که به گفته کارشناسان نشان‌دهنده عدم تمایل هر دو طرف برای بازگشت به جنگ تمام‌عیار است.

دنی سیترینوویچ، رئیس سابق بخش ایران در سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل، در پستی در شبکه اجتماعی «اکس» نوشت: «تاکنون، هر دو طرف حملات خود را عمدتاً بر اهداف نظامی متمرکز کرده‌اند نه اهداف غیرنظامی یا انرژی؛ و علی‌رغم تهدیدات مقامات ارشد ایرانی، تهران حملات علیه عربستان سعودی یا امارات را از سر نگرفته است.»

با این وجود، وضعیت فعلی مخاطره‌آمیز است و فضای اشتباه محاسباتی وجود دارد که ریسک کشاندن هر دو طرف به یک درگیری همه‌جانبه را به همراه دارد.

حمیدرضا عزیزی، تحلیل‌گر ارشد امور ایران در اندیشکده «گروه بین‌المللی بحران» (ICG)، به بکی اندرسون از سی‌ان‌ان گفت: «هیچ‌کدام از طرفین نمی‌خواهند به جنگ تمام‌عیار بازگردند.» وی افزود که ایجاد اختلال توسط ایران در ترافیک تنگه هرمز و فشار اقتصادی ایالات متحده بر این کشور، برای هر دو طرف «به‌طور فزاینده‌ای ناپایدار» شده است.

رئیس‌جمهور ایالات متحده گفته است که اهمیتی به مذاکره با ایران نمی‌دهد. ترامپ گفت: «برایم اهمیتی ندارد اگر آنها توافقی را امضا کنند که برای خودشان بی‌ارزش است»، و افزود که موقعیت آمریکا را «در حال حاضر بسیار بهتر» می‌داند.

اما فراتر از این لفاظی‌ها، آمریکایی‌ها در حال احساس کردن هزینه‌های جنگ در میان نارضایتی گسترده عمومی از درگیری هستند که گزارش شده تا ماه ژوئیه حدود ۴۰ میلیارد دلار برای واشنگتن هزینه داشته است.

در ایران، تأثیر جنگ به‌مراتب شدیدتر بوده است. ایالات متحده در حال فشار آوردن بر اقتصادی است که در حال حاضر فلج شده و برای فروش نفت خود با مشکل مواجه است. همچنین احتمالاً ذخایر تسلیحاتی ایران در حال اتمام است و شهروندان برای دسترسی به کالا‌های اساسی — از جمله مواد غذایی و دارو — با مشکل روبه‌رو هستند.

دولت ترامپ ممکن است معتقد باشد که پیروزی‌ای در تنگه هرمز به دست آورده است. طبق گفته دو مقام آمریکایی که با این عملیات آشنا هستند، ارتش ایالات متحده روز سه‌شنبه ۴۰ کشتی تجاری حامل ۱۸ میلیون بشکه نفت را از این آبراه عبور داد که یک رکورد در زمان جنگ محسوب می‌شود.

اما این امر وضعیت کلی را بهبود نبخشیده است. اگرچه قیمت جهانی نفت روز پنج‌شنبه اندکی کاهش یافت، اما همچنان بالا باقی مانده است.

طبق اعلام انجمن اتومبیل آمریکا، میانگین قیمت فعلی بنزین در سطح ملی در ایالات متحده ۴.۱۴ دلار در هر گالن است، در حالی که این رقم یک سال پیش ۳.۱۹ دلار بود.

در همین حال، میزان نفت موجود در «ذخایر استراتژیک نفت» ایالات متحده طی ماه‌های اخیر به پایین‌ترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ سقوط کرده است، زیرا دولت ترامپ برای به حداقل رساندن تأثیرات جنگ، به استقرار اضطراری نفت ادامه می‌دهد.

روز پنج‌شنبه، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، نتوانست زمان‌بندی مشخصی برای پایان جنگ ایران یا تاریخی برای کاهش قیمت بنزین به زیر سطوح پیش از جنگ ارائه دهد و در عوض پیشنهاد کرد که این موضوع به ایران بستگی دارد که به درگیری پایان دهد.

در بخش نظامی، ایالات متحده در حال سوزاندن ذخایر تسلیحاتی و اعزام دارایی‌های نظامی پرهزینه است. ماه گذشته، چندین منبع آگاه به سی‌ان‌ان گفتند که ارتش ایالات متحده تقریباً ۸۰ درصد از رهگیر‌های خود را برای یک سیستم دفاع موشکی کلیدی مصرف کرده است.

به گفته دو منبع آگاه از گزارش موجودی، ارتش ایالات متحده از ابتدای جنگ تاکنون نزدیک به چهار-پنجم از موجودی موشک‌های «تاد» (THAAD) خود را در مقایسه با ارقام پیش از جنگ و تقریباً نیمی از رهگیر‌های «پاتریوت» خود را مصرف کرده است.

ترامپ بعداً ادعا کرد که ایالات متحده «مقادیر عظیمی» مهمات در اختیار دارد، اما اذعان کرد که عرضه برخی مهمات «محدودتر» است.

محبوبیت کلی رئیس‌جمهور در ماه‌های اخیر کاهش یافته و بسیاری از نحوه مدیریت او در درگیری با ایران انتقاد دارند.

نظرسنجی دانشگاه ماساچوست (UMass) در امهرست که روز دوشنبه منتشر شد، نشان داد که بیش از دو-سوم آمریکایی‌های مورد پرسش، از نحوه مدیریت ترامپ در جنگ ناراضی هستند. بر اساس این نظرسنجی، محبوبیت کلی او به ۳۲ درصد کاهش یافته است.

در طول آخر هفته، واشنگتن‌پست گزارش داد که چندین فرمانده نظامی ایالات متحده به پیت هگسِت، وزیر دفاع، توصیه کرده‌اند که طولانی کردن عملیات‌های گسترده علیه ایران ناپایدار است و خطر تضعیف توانایی ایالات متحده برای مقابله با تهدیدات در نقاط دیگر را به همراه دارد؛ این گزارش به نقل از افرادی است که از ارزیابی‌های اخیر آماده‌شده برای وزیر دفاع مطلع هستند. سی‌ان‌ان مستقلاً این گزارش را تأیید نکرده است.

در همین حال، در ایران، اقتصادی که از قبل دچار مشکل بود با چالش‌های بزرگی روبه‌رو است. به گفته رسانه‌های دولتی ایران، نرخ تورم به «سطوح هشداردهنده‌ای» رسیده است و بسیاری از خانواده‌های طبقه کارگر قادر به تأمین کالا‌های اساسی غذایی نیستند.

بر اساس گزارش خبرگزاری کار ایران (ایلنا)، تورم سالانه، که در دوره ۱۲ ماهه منتهی به ژوئیه اندازه‌گیری شده، ۶۶ درصد بوده است.

مانند ایالات متحده، ایران نیز در حال اتمام ذخایر تسلیحاتی خود است. آرش عزیزی، کارشناس امور ایران مستقر در ایالات متحده، گفت که اقتصاد ایران ضربه عظیمی خورده است، اما «رژیم می‌داند که تسلیم کامل می‌تواند منجر به سقوط آن شود.»

بنابراین، تهران ممکن است علیه ایالات متحده تشدید تنش کند، با این محاسبه که نمی‌تواند فشار اقتصادی را تا بی‌نهایت تحمل کند و نیاز دارد بن‌بست را بشکند.

حمیدرضا عزیزی از «گروه بین‌المللی بحران» گفت رفتار ایران — و همچنین سرعت و دامنه پاسخ آن به آخرین حملات ایالات متحده — نشان می‌دهد که تهران انتخاب کرده است که پاسخ دهد تا اینکه تسلیم شود. کارشناسان می‌گویند این به این دلیل است که تهران نمی‌تواند نظم حاکمی را که به نظر می‌رسد ترامپ تلاش می‌کند در تنگه هرمز تحمیل کند، بپذیرد.

سیترینوویچ گفت: «رویداد‌های چند روز گذشته تصویر را در تنگه هرمز شفاف‌تر می‌کند و یک عدم تطابق اساسی بین رویکرد‌های ایالات متحده و ایران نسبت به رویارویی فعلی را آشکار می‌سازد.»

سیترینوویچ در اکس نوشت، در حالی که به نظر می‌رسد واشنگتن تلاش می‌کند از تشدید تنش‌های نظامی اجتناب کند و درگیری را در حوزه اقتصادی محدود نگه دارد، ایران استراتژی معکوس را دنبال می‌کند.

او گفت: «این کشور به تلاش برای ایجاد اختلال در ترافیک نفت‌کش‌ها و به چالش کشیدن تلاش ایالات متحده برای ایجاد یک واقعیت جدید در تنگه ادامه خواهد داد.»

ایران بار‌ها گفته است که اگر واشنگتن به تعهدات خود ذیل تفاهم‌نامه‌ای که در ماه ژوئن امضا شد بازگردد، آماده بازگشت به میز مذاکره است.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز سه‌شنبه در حاشیه اجلاس سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان گفت: «من به‌طور صریح اعلام می‌کنم که اگر ایالات متحده به تعهدات خود ذیل تفاهم‌نامه مذکور بازگردد، جمهوری اسلامی ایران بلافاصله مقابله به مثل خواهد کرد.».

اما ترامپ ادعا کرده است که از موقعیت فعلی راضی است.

ترامپ سه‌شنبه شب در شبکه «تروث سوشیال»، پس از آنکه ایران به حملات ایالات متحده پاسخ داد، نوشت: «من تلاش نمی‌کنم ایران را به میز مذاکره بکشانم. من موقعیت فعلی‌مان را بسیار بیشتر دوست دارم؛ با کنترل تقریباً کامل بر تنگه هرمز و اقتصادی که کاملاً در حال فروپاشی است.»

سیترینوویچ در اکس گفت که در حالی که هم ایران و هم ایالات متحده «خطرات تشدید تنش کنترل‌نشده را درک می‌کنند»، آنها «همچنان از نردبان تشدید تنش بالا می‌روند.»

او گفت: «مشکل اینجاست که بعید است این تعادل حفظ شود.»