حملات دوباره آمریکا به ایران؛ آیا ترامپ قانون اختیارات جنگی را نقض کرده است؟

تصمیم ایالات متحده برای انجام حملات علیه ایران نه تنها واکنش‌های تلافی‌جویانه تهران را در پی داشته، بلکه انتقاد یک قانون‌گذار دموکرات را نیز برانگیخته است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور جمهوری‌خواه آمریکا، را به نقض قطعنامه اختیارات جنگی که توسط کنگره تصویب شده متهم کرده است.

کنگره روز سه‌شنبه این قطعنامه را تصویب کرد؛ قطعنامه‌ای که بر اساس آن رئیس‌جمهور باید یا کارزار نظامی خود علیه ایران را متوقف کند یا پیش از هر اقدام دیگری، تأیید کنگره را به دست آورد.

رو خانا، نماینده دموکرات از ایالت کالیفرنیا، تازه‌ترین حملات آمریکا به ایران را محکوم کرد و آن را «نقض آشکار» قطعنامه کنگره خواند و تهدید کرد که به همین دلیل علیه ترامپ در دادگاه اقدام خواهد کرد.

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا روز شنبه مواضع نظامی ایران را هدف قرار داد؛ اقدامی که پس از آن صورت گرفت که واشنگتن تهران را به هدف قرار دادن یک کشتی عبوری از تنگه هرمز متهم کرده بود؛ گذرگاهی که به کانون رویارویی ژئوپلیتیکی میان دو کشور تبدیل شده است.

در واکنش، تهران روز یکشنبه مواضع نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داد؛ در حالی که دو طرف برای دومین بار در آخر هفته جاری حملاتی متقابل انجام دادند و این مسئله تهدیدی برای فروپاشی تفاهم‌نامه‌ای شکننده میان ایران و آمریکا محسوب می‌شود که در ۱۵ ژوئن امضا شده بود.

در همین حال، اسرائیل نیز با وجود توافق چارچوبی که روز جمعه امضا شد و همچنین تفاهم‌نامه‌ای که خواستار پایان جنگ در همه جبهه‌ها ـ از جمله لبنان ـ بود، به حملات خود در لبنان ادامه داده است.

در چنین شرایطی این پرسش مطرح شده است که آیا ترامپ قانون را نقض کرده و آیا کنگره می‌تواند مانع حملات او به ایران شود؟

قطعنامه اختیارات جنگی ۱۹۷۳ چیست؟

قطعنامه اختیارات جنگی سال ۱۹۷۳ رئیس‌جمهور آمریکا را ملزم می‌کند که ظرف ۴۸ ساعت پس از اعزام نیرو‌های مسلح به درگیری‌های نظامی، کنگره را مطلع کند و همچنین ادامه عملیات نظامی بیش از ۶۰ روز را بدون تأیید کنگره ممنوع می‌کند.

سنای آمریکا روز سه‌شنبه برای دهمین بار تلاش کرد جنگی را که ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه علیه تهران آغاز کردند مهار کند.

سنا این قطعنامه را با رأی ۵۰ در برابر ۴۸ تصویب کرد؛ این در حالی بود که حزب جمهوری‌خواه ترامپ در سنا و مجلس نمایندگان اکثریتی شکننده دارد. چهار جمهوری‌خواه به نفع این قطعنامه که الزام‌آور نیست رأی دادند.

مجلس نمایندگان نیز در سوم ژوئن این طرح را با ۲۱۵ رأی موافق در برابر ۲۰۸ رأی مخالف تصویب کرده بود.

چاک شومر، رهبر دموکرات‌های سنا، پیش از رأی‌گیری در سخنانی در این مجلس گفت: «ترامپ سال‌ها وعده داده بود فشار حداکثری بر ایران اعمال کند، اما در نهایت چیزی که ارائه داد حداکثر سردرگمی، حداکثر هرج‌ومرج و حداکثر هزینه برای مردم آمریکا از طریق این جنگ فاجعه‌بار بود.»

او افزود: «مردم آمریکا بهای اشتباه تاریخی ترامپ در ایران را پرداخته‌اند. این ماجرا در کتاب‌های تاریخ به‌عنوان یکی از بدترین ماجراجویی‌های سیاست خارجی آمریکا ثبت خواهد شد.»

جنگ علیه ایران در داخل ایالات متحده محبوبیت چندانی ندارد. نظرسنجی مشترک «ایپسوس» و «رویترز» نشان می‌دهد کمتر از یک‌چهارم آمریکایی‌ها معتقدند این جنگ ارزش هزینه‌های آن را داشته است.

رأی‌گیری درباره این قطعنامه در حالی انجام شد که پنتاگون نیز در حال درخواست افزایش ۸۰ میلیارد دلاری بودجه از کنگره است؛ بودجه‌ای که عمدتاً برای جنگ با ایران و جایگزینی مهمات و ذخایر تسلیحاتی مصرف‌شده در جریان این درگیری‌ها در نظر گرفته شده است.

این قطعنامه چگونه تصویب شد و چه می‌گوید؟

چهار سناتور جمهوری‌خواه با عبور از خط حزبی خود به این قطعنامه رأی مثبت دادند: بیل کسیدی از لوئیزیانا، لیزا مورکوفسکی از آلاسکا، سوزان کالینز از ایالت مین و رند پال از کنتاکی. دو جمهوری‌خواه دیگر، میچ مک‌کانل و دیو مک‌کورمیک، در رأی‌گیری شرکت نکردند.

در متن قطعنامه آمده است که «رئیس‌جمهور موظف است نیرو‌های مسلح ایالات متحده را از درگیری‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران خارج کند».

بر اساس این قطعنامه، ترامپ تنها در صورتی می‌تواند از نیروی نظامی بیشتری علیه ایران استفاده کند که «به‌طور صریح از طریق اعلام جنگ یا مجوز مشخص کنگره» اجازه دریافت کرده باشد.

با این حال، این قطعنامه اجازه می‌دهد حضور محدود نظامی آمریکا در خاورمیانه برای جلوگیری از هرگونه «حمله قریب‌الوقوع» علیه ایالات متحده یا متحدانش ادامه یابد.

ترامپ رأی‌گیری را «بد زمان‌بندی شده و بی‌معنا» توصیف کرد و گفت این اقدام «به ایران کمک و دلگرمی می‌دهد».

او در ضیافتی در ساختمان کنگره در روز چهارشنبه، جمهوری‌خواهانی را که به این قطعنامه رأی داده بودند به‌شدت مورد انتقاد قرار داد. همان شب، کسیدی رأی خود را تغییر داد و رند پال رأی ممتنع داد؛ اقدامی که در نهایت باعث شد سنا قطعنامه‌ای تقریباً مشابه را با رأی ۵۰ در برابر ۴۷ رد کند؛ تلاشی که به گفته ناظران برای جلب رضایت رئیس‌جمهور انجام شد.

آیا ترامپ به این قطعنامه توجهی دارد؟

در ظاهر، خیر.

این قطعنامه تا حد زیادی نمادین است، زیرا حتی با وجود بازتاب دادن نگرانی قانون‌گذاران در مجلس نمایندگان و سنا درباره جنگ و همچنین تفاهم‌نامه‌ای که ترامپ با ایران برای پایان آن امضا کرده، از قدرت کامل قانونی برخوردار نیست.

طبق قانون اساسی آمریکا، کنگره تنها نهادی است که اختیار اعلام جنگ را دارد، اما رؤسای‌جمهور پیش از ترامپ نیز بدون مجوز رسمی کنگره وارد جنگ شده‌اند.

ترامپ به همین سوابق اشاره کرده و هفته گذشته در برنامه «Axios Show» گفت در جریان جنگ با ایران هیچ «درسی» درباره محدودیت اختیارات اجرایی خود نگرفته است. او گفت: «هیچ محدودیتی وجود ندارد.»

کاخ سفید نیز تصویب این قطعنامه در سنا را کم‌اهمیت جلوه داد و اعلام کرد که این اقدام «هیچ اهمیتی ندارد» و علت آن «غیبت برخی جمهوری‌خواهان» بوده است.

یک مقام کاخ سفید روز سه‌شنبه در بیانیه‌ای گفت: «این قطعنامه رئیس‌جمهور را ملزم می‌کند نیرو‌های مسلح آمریکا را از درگیری‌ها با ایران خارج کند. با این حال، درگیری‌ای وجود ندارد که نیرو‌های آمریکایی از آن خارج شوند، زیرا درگیری‌ها با آتش‌بس هفتم آوریل پایان یافته است.»

با این حال، ترامپ روز جمعه به نیرو‌های آمریکایی دستور داد ایران را هدف قرار دهند؛ اقدامی که دولت او می‌گوید پاسخی به حمله تهران به یک کشتی در تنگه هرمز بوده است.

تهران تأکید کرده است که کشتی‌ها باید برای عبور ایمن تنها از مسیر‌های مورد تأیید ایران استفاده کنند. ایران با مسیر جایگزینی که نزدیک‌تر به سواحل عمان است و از سوی آمریکا توصیه شده مخالفت کرده است.

ایران اعلام کرده است که حملات تازه آمریکا نقض تفاهم‌نامه‌ای است که میان ترامپ و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، امضا شده بود.

آیا ترامپ قانون را نقض کرده است؟

پیش از این، هیچ قطعنامه اختیارات جنگی تاکنون در هر دو مجلس کنگره در واشنگتن تصویب نشده بود. یک رأی دیوان عالی آمریکا در سال ۱۹۸۳ اشاره می‌کند که چنین طرحی برای آنکه اثر قانونی داشته باشد باید برای امضا به رئیس‌جمهور ارائه شود.

بروس فاین، کارشناس حقوق اساسی آمریکا، روز چهارشنبه به الجزیره گفت که ترامپ احتمالاً «رأی‌گیری را با این استدلال که خلاف قانون اساسی است نادیده خواهد گرفت».

او گفت: «دادگاه‌ها بر اساس دکترین مسائل سیاسی از مداخله خودداری خواهند کرد. اما کنگره می‌تواند با قطع بودجه‌ای که ترامپ درخواست کرده، به جنگ پایان دهد. کاری که او انجام می‌دهد به‌وضوح می‌تواند زمینه استیضاح باشد و اگر در ماه نوامبر کنترل کنگره به دست دموکرات‌ها بیفتد، این مسئله ترامپ را تعقیب خواهد کرد.»

برخلاف دولت‌های پیشین، ترامپ مجوز‌های استفاده از نیروی نظامی (AUMF) را که امکان استفاده از نیروی نظامی بدون اعلام رسمی جنگ را فراهم می‌کند، تصویب نکرده است. برای نمونه، پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، کنگره چنین مجوزی را تصویب کرد که به جرج دبلیو بوش، رئیس‌جمهور وقت، اختیارات گسترده‌ای برای انجام آنچه بعد‌ها «جنگ با تروریسم» نامیده شد اعطا کرد.

با این حال، احتمالاً درباره قانونی بودن قطعنامه اختیارات جنگی سال ۱۹۷۳ در نهایت دادگاه‌ها تصمیم خواهند گرفت؛ همان‌گونه که نماینده دموکرات رو خانا تهدید کرده است.

خانا اواخر روز شنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ترامپ باید همین حالا این جنگ را متوقف کند ـ در غیر این صورت ما برای مجبور کردن او به این کار به دادگاه مراجعه خواهیم کرد.»

آیا منطقه به سمت جنگی تمام‌عیار بازمی‌گردد؟

حسن احمدیان، استاد دانشگاه تهران، به الجزیره گفت این حملات می‌تواند زنجیره‌ای از حملات متقابل میان آمریکا و ایران را به راه بیندازد.

او گفت: «فکر می‌کنم با تشدید تنش روبه‌رو خواهیم شد، زیرا بدیهی است که ایرانی‌ها پاسخ خواهند داد.»

احمدیان استدلال کرد که ماده پنجم تفاهم‌نامه می‌گوید «ایران برای عبور امن کشتی‌های تجاری به مدت ۶۰ روز ترتیبات لازم را فراهم خواهد کرد» و پس از آن «ایران و عمان این ترتیبات را انجام خواهند داد».

او افزود: «اکنون ایالات متحده خواهان ترتیباتی متفاوت از آن چیزی است که در تفاهم‌نامه‌ای که خود امضا کرده، آمده است. آنچه می‌بینیم این است که آمریکا در تلاش است راهی برای خروج از این تفاهم‌نامه پیدا کند، در حالی که ایران را ملزم می‌کند به تعهدات خود پایبند بماند.»

او گفت ایالات متحده در لبنان نیز اقدام مشابهی انجام داده و با میانجیگری خود توافق چارچوبی تازه‌ای را شکل داده است و افزود که ایرانی‌ها «به‌سادگی از این موضوع چشم‌پوشی نخواهند کرد».