شکاف در روابط واشنگتن و تل‌آویو؛ مشکل اسرائیل فراتر از «جی‌دی ونس»
زمانی که جنگنده‌های آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه به ایران حمله کردند، مقام‌های اسرائیلی تصور کردند اتحاد میان دو کشور وارد «عصر طلایی» شده است. اما چهار ماه بعد، آنها خود را برای آینده‌ای آماده می‌کنند که در آن اسرائیل بیش از هر زمان دیگری تنها خواهد بود.
هفته گذشته معاون رئیس‌جمهور آمریکا زمینه این تغییر فضا را ترسیم کرد و به اسرائیل گفت که این کشور تقریباً هیچ دوستی در جهان ندارد و باید پیش از رویارویی با تنها دوستی که برایش باقی مانده، به‌دقت فکر کند.
با این حال، به گفته هفت منبع از جمله مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی و افراد آشنا با روابط دو کشور، مشکل اسرائیل بسیار فراتر از جی‌دی ونس است. به گفته آنها، ونس تنها چهره نمادین «وضعیت جدید» است؛ وضعیتی که در آن جایگاه اسرائیل به‌عنوان متحد آمریکا دیگر بر همه روابط دیگر برتری ندارد.
یک مشاور سیاسی اسرائیلی گفت تل‌آویو انتظار داشت با روی کار آمدن دونالد ترامپ، سیاست خارجی «اول آمریکا» برای اسرائیل یک «استثنا» قائل شود.
او گفت: «این هرگز نمی‌توانست دوام بیاورد. ما نمی‌توانستیم چهار سال به‌عنوان استثنایی برای همه چیز‌هایی که آمریکا در سیاست خارجی خود انجام می‌دهد باقی بمانیم. وقتی این برخورد پیش آمد، اسرائیل ساده‌لوحانه فکر کرد می‌تواند از این انتظارات معاف باشد.»
نشانه‌های سردی در روابط دو طرف آشکار است. در سال ۲۰۲۵ بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، پنج بار به واشنگتن سفر کرد. او امسال تنها یک بار در فوریه به آمریکا رفت و به گفته فردی آگاه از تعاملات دو دولت، هنوز زمانی برای سفر دیگری به کاخ سفید تعیین نشده و تماس‌های تلفنی نیز به‌طور قابل توجهی کاهش یافته است.
این فرد گفت: «فکر نمی‌کنم هنوز به بدترین نقطه ممکن رسیده باشیم. هنوز چیز‌های بیشتری در راه است.»
افرادی که در این گزارش با آنها گفتوگو شده، برای صحبت صریح درباره حساسیت‌های روابط دو کشور به شرط ناشناس ماندن اظهارنظر کرده‌اند.
کاخ سفید اعلام کرده روابط آمریکا و اسرائیل همچنان قوی است.
اولیویا ولز، سخنگوی کاخ سفید، گفت: «رئیس‌جمهور و معاون او در این زمینه هم‌نظر هستند: اسرائیل همواره متحد بزرگی برای ایالات متحده بوده و هیچ‌کس بیش از رئیس‌جمهور ترامپ دوست اسرائیل و حامی صلح نبوده است. نیرو‌های دفاعی اسرائیل در طول عملیات «خشم حماسی» شریکان فوق‌العاده‌ای بودند؛ عملیاتی که در ۳۸ روز کوتاه توانایی‌های نظامی حکومت ایران را به‌شدت تضعیف کرد.»
با این حال، هشدار ونس به اسرائیل غیرمعمول و صریح بود.
او در یک نشست خبری گفت: «دونالد جی. ترامپ در حال حاضر تنها رئیس کشوری در جهان است که با ملت اسرائیل همدلی دارد. اگر من عضو کابینه دولت اسرائیل بودم، احتمالاً به تنها متحد قدرتمندی که در سراسر جهان برایم باقی مانده حمله نمی‌کردم.»
ونس همچنین به کمک‌های گسترده واشنگتن در دفاع از اسرائیل اشاره کرد و به‌طور ضمنی هشدار داد که چنین رابطه‌ای می‌تواند تغییر کند.
او گفت: «هر کسی در اسرائیل که فکر می‌کند بزرگ‌ترین مشکلش رئیس‌جمهور ایالات متحده است، باید بیدار شود و واقعیت وضعیتی را که کشورش در آن قرار دارد درک کند.»
دفتر ونس از اظهار نظر در این باره خودداری کرد، اما فردی نزدیک به تیم او گفت این لحن بازتاب درک معاون رئیس‌جمهور از واقعیت سیاسی جدید است.
او گفت: «معاون رئیس‌جمهور می‌بیند که فضای افکار عمومی، از جمله در میان جمهوری‌خواهان جوان‌تر، علیه اسرائیل در حال تغییر است. او نیز متناسب با آن، با ظرافت و نه با لحن تند واکنش نشان می‌دهد.»
اظهارات ونس برخی مقام‌های اسرائیلی را غافلگیر کرد، هرچند آنها از قبل می‌دانستند که او نسبت به روابط با اسرائیل دیدگاهی تردیدآمیز دارد. یکی از آنها این وضعیت را «نقطه‌ای بسیار پایین» توصیف کرد.
ونس سال‌هاست استدلال می‌کند ـ حتی پیش از آنکه معاون رئیس‌جمهور شود ـ که منافع اسرائیل و آمریکا همیشه یکسان نیست و ایالات متحده نباید به‌خاطر اسرائیل وارد جنگ با ایران شود. او در سال ۲۰۲۴ و زمانی که نامزد معاونت ترامپ بود در یک پادکست گفت: «اسرائیل حق دفاع از خود را دارد، اما منافع آمریکا گاهی متفاوت خواهد بود و منافع ما قطعاً در این است که وارد جنگ با ایران نشویم.»
به همین دلیل، اسرائیل مدت‌ها ترجیح می‌داد بیشتر با ترامپ و وزیر خارجه مارکو روبیو کار کند تا با ونس؛ زیرا تصور می‌کرد تردید‌های معاون رئیس‌جمهور دیدگاهی حاشیه‌ای است که می‌توان از آن عبور کرد. اما نقش برجسته ونس در مذاکرات ایران و توافقی که از آن حاصل شد، نشان می‌دهد چنین تصوری چندان درست نبوده است.
تفاهم‌نامه با ایران به دولت ترامپ کمک می‌کند تا به هدف خود برای کاهش قیمت نفت و بازگشایی مسیر‌های کشتیرانی در تنگه هرمز نزدیک شود، اما این توافق تنها چارچوبی برای گفتوگو درباره برنامه هسته‌ای ایران است و نگرانی‌های اسرائیل درباره موشک‌های بالستیک و حکومتی که به باور تل‌آویو همچنان به نابودی اسرائیل متعهد است را در بر نمی‌گیرد.
در ماه‌های اخیر ترامپ در قبال اسرائیل هم رویکردی دوستانه داشته، هم انتقاد کرده و گاه مواضع خود را تغییر داده است. اما لحن او نسبت به این متحد آمریکا به‌طور محسوسی سخت‌تر و انتقادی‌تر شده است. او اوایل این ماه و در بحبوحه نارضایتی از اقدامات اسرائیل در لبنان که مذاکرات با ایران را تهدید می‌کرد، نتانیاهو را «کاملاً دیوانه» توصیف کرد. پس از آن، نتانیاهو برنامه حملات برنامه‌ریزی‌شده به بیروت را کنار گذاشت؛ نوعی خویشتنداری که ونس از ابتدا خواستار آن بود.
ناتان زاکس، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، گفت دولت نتانیاهو شکاف موجود را می‌بیند، اما شدت آن را دست‌کم می‌گیرد.
او گفت: «در سطح رهبری نگرانی عمیقی وجود دارد، اما آنها شدت این لحظه را کمتر از واقعیت ارزیابی می‌کنند.»
به گفته او حتی توافق چارچوبی تازه میان اسرائیل و لبنان که روز جمعه امضا شد و گام‌هایی برای پایان دادن به درگیری‌ها پیش‌بینی می‌کند، ممکن است برای تغییر مسیر روابط کافی نباشد. این توافق دولت‌های دو کشور را متعهد می‌کند، اما حزب‌الله ـ گروه مورد حمایت ایران که با اسرائیل در حال جنگ است ـ را شامل نمی‌شود و دولت لبنان نیز در گذشته توان چندانی برای تغییر رفتار این گروه نداشته است.
زاکس گفت: «خیلی چیز‌ها به آنچه در لبنان رخ می‌دهد بستگی دارد. این وضعیت نشان می‌دهد منافع دو طرف اساساً متفاوت است. برای ایالات متحده، توافق با ایران ـ هر توافقی که باشد ـ در نگاه ترامپ به نفع آمریکا است و لبنان در آن سطح اهمیت قرار ندارد. اما برای اسرائیل، لبنان نمی‌تواند به موضوعی حاشیه‌ای تبدیل شود.»
در حالی که رأی‌دهندگان در دو سوی مدیترانه به‌زودی پای صندوق‌های رأی می‌روند، شکاف میان آنچه اسرائیل از واشنگتن می‌خواهد و آنچه واشنگتن حاضر است ارائه دهد احتمالاً بیشتر خواهد شد.
دفتر نتانیاهو تلاش می‌کند نارضایتی خود را بیشتر متوجه ونس کند. فردی آشنا با تعاملات دو دولت گفت: «دولت او هرگز به ونس اعتماد نداشت. او کسی بود که برای توافق فشار می‌آورد و همان کسی بود که جدایی از اسرائیل را دنبال می‌کرد.»
با این حال، به گفته این منبع، نتانیاهو و دفتر او همه آنچه اکنون با ترامپ رخ می‌دهد را پایان کار نمی‌دانند؛ زیرا همان‌طور که اوضاع می‌تواند تغییر کند، همه از این موضوع آگاهند.
در همین حال، متحدان ونس می‌گویند معاون رئیس‌جمهور و ترامپ در مواضع خود همسو هستند؛ حتی بیش از زمانی که ترامپ تصمیم گرفت به ایران حمله کند.
یکی از متحدان ونس گفت: «جی‌دی در واقع حرف رئیس‌جمهور را تکرار می‌کرد؛ همان کسی که به‌تازگی در انتقادهایش از بیبی ـ چه در ملأعام و چه در محافل خصوصی ـ بسیار تندتر شده است.»
دو هفته پس از آنکه ترامپ به نتانیاهو توهین کرد، او در نشست گروه هفت اعلام کرد: «بدون من اسرائیلی وجود نداشت.»
با وجود همه این اصطکاک‌ها، مقام‌های اسرائیلی همچنان نگاه کلی‌تری به روابط دو کشور دارند و مزایای قابل توجهی را که این رابطه در دوران ترامپ برای اسرائیل به همراه داشته ـ از جمله پایان جنگ غزه و بازگشت ۲۰ گروگان زنده ـ در برابر تنش‌های اخیر می‌سنجند. آنها می‌خواهند واشنگتن نیز همین تصویر گسترده‌تر را در نظر داشته باشد.
این مشاور اسرائیلی گفت: «ترامپ کار‌های بسیار مهم و چشمگیری برای اسرائیل انجام داده است.» به همین دلیل اسرائیل معمولاً «به او فرصت و حسن نیت می‌دهد» و می‌گوید: «می‌توانیم گاهی این نوع اظهارات او را بپذیریم، چون در نهایت وقتی موضوع واقعاً مهم باشد، او قطعاً پشت ما ایستاده است.»
در عین حال، ونس و دیگر اعضای تیم ترامپ نیز از انتقاد‌های اسرائیلی‌ها در امان نمانده‌اند. این موضوع در شبکه تلویزیونی کانال ۱۴ اسرائیل ـ که به حمایت از نتانیاهو مشهور است ـ نیز دیده می‌شود.
یینون ماگال، مجری یک برنامه گفت‌وگوی شبانه، ونس را به عبری «آدم پست» توصیف کرد و استیو ویتکاف و جرد کوشنر را به «فروختن برادرانشان در اسرائیل» متهم کرد.
در یک پادکست نیز وقتی از نفتالی بنت، یکی از رقبای اصلی نتانیاهو، پرسیده شد آیا به جی‌دی ونس اعتماد دارد یا نه، او پاسخ داد: «من او را ملاقات نکرده‌ام. اما به‌طور کلی باید گفت در آمریکا باد قدرتمندی در حال وزیدن است که یادآور انزواطلبی پیش از جنگ جهانی دوم است… ما باید در چنین واقعیتی عمل کنیم.»
مقام‌هایی در هر دو کشور انتظار دارند شکاف‌ها در ماه‌های آینده عمیق‌تر شود. سرنوشت نتانیاهو در انتخابات اکتبر اکنون به کاخ سفیدی گره خورده که دیگر نمی‌تواند کاملاً روی حمایت آن حساب کند.
فردی آشنا با تعاملات دو دولت گفت: «نتانیاهو حساب کرده بود که ترامپ پیش از انتخابات حمایت کامل خود را از او اعلام خواهد کرد، اما هنوز چنین اتفاقی نیفتاده است. ممکن است رخ دهد، اما فعلاً رخ نداده است.»
در همین حال، حزب جمهوری‌خواه آمریکا نیز یک ماه بعد در انتخابات با بحث داخلی خود درباره اسرائیل روبه‌رو خواهد شد. چشم‌انداز سیاسی ونس برای انتخابات ۲۰۲۸ نیز بر این روند سایه انداخته است؛ زیرا کارنامه او در قبال ایران تنها زمانی قابل دفاع خواهد بود که بتواند جنگ با ایران را آغاز دوره‌ای تازه در خاورمیانه معرفی کند.
متیو بارتلت، استراتژیست جمهوری‌خواه و مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا در دولت اول ترامپ، گفت: «جالب است که ببینیم معاون رئیس‌جمهور چگونه با طرح برخی نشانه‌ها از دیدگاه‌های خود، مسیر آینده را ترسیم می‌کند؛ اینکه چگونه می‌خواهد این مسائل را مدیریت کند و آنها را نه‌تنها برای مخاطبان بین‌المللی، بلکه مهم‌تر از آن برای مخاطبان داخلی و پایگاه سیاسی خود بیان کند.»
در گفتوگو با کورش احمدی، دیپلمات پیشین در سازمان ملل
ناترازی بنزین حل شد
امیرعلی ابوالفتح در گفتوگو با فراز
- تازه‌ها
- پربازدیدها
در گفتوگو با کورش احمدی، دیپلمات پیشین در سازمان ملل
یک نماینده مجلس به فراز گفت:
گفت‌وگوی فراز با سخنگوی صنعت آب کشور
گزارش تصویری اختصاصی فراز از مراسم بدرقه رهبر جان‌فدا
علی باقری دبیر کل حزب اطلاح‌طلب «عهد» در گفتگو با فراز: