جام جهانی نظم کهنه جهان را بر هم زده است؛ و با وجود ترامپ و اینفانتینو همچنان الهام‌بخش است

از میان تمام کار‌های ظالمانه‌ای که دونالد ترامپ انجام داده است، از بمباران کشور‌های دیگر تا مماشات با دیکتاتورها، دخالت موذیانه او در مسابقه هفته گذشته جام جهانی بین آمریکا و بلژیک، تا کنون متحدترین و خشمگین‌ترین واکنش را در سراسر جهان برانگیخته است. محکومیت تقریباً جهانی بود. قلب فریبکار ترامپ نمی‌تواند قدرت بی‌نظیر و فراگیری را که «بازی زیبا» بر زندگی عادی مردم در همه جا اعمال می‌کند، درک کند. این قدرت به شدت از قدرت خود او پیشی می‌گیرد. جهان حقیقتاً فوتبال را دوست دارد، اما او را نه؛ و در نهایت آمریکا بازی را باخت؛ کارما. این نمایش اخلاقی مدرن به طرز شادی‌بخشی محدودیت‌های اقتدارگرایی را روشن کرد.

در عصری که تحت سلطه قدرت‌های اقتصادی و نظامی ظالمانه و غیرلیبرال است، جام جهانی مردان در حال برهم زدن سلسله‌مراتب ژئوپلیتیک سنتی و توازن قوا به روش‌هایی تازه و آموزنده است. در این جهان جایگزین، کشور‌های کوچک‌تر – و مردم عادی – می‌توانند و اغلب صدای بلندتری دارند. با وجود سرمایه‌گذاری عظیم دولتی در تمام جنبه‌های بازی، چین دوباره در راهیابی ناکام ماند. روسیه که هرگز در فوتبال مهارت چندانی نداشته، پس از حمله به اوکراین اخراج شد؛ و با وجود تمام اوباش‌گری‌های «ماگا» (MAGA) ترامپ، ایالات متحده همچنان در فوتبال یک مهره کوچک باقی مانده است. این هم از ابرقدرت‌ها.

بلژیک کوچک به طور قابل درکی از تصمیم فیفا برای لغو قوانین و بازگرداندن یک بازیکن کارت‌قرمز گرفته آمریکا، فولارین بالوگون، به درخواست پنهانی ترامپ، شوکه شد. پاسخ در زمین مسابقه داده شد.

میزبانان مشترک در شبی که به نظر می‌رسید تمام جهان فراتر از ایالات متحده طرفدار بلژیک بود، ۴ بر ۱ در هم کوبیده شدند. این یک پیروزی با اهمیت ورزشی و دموکراتیک بود. دسیسه‌های یک قلدر خودشیفته و سازمانی که به فساد و حرص شهرت دارد، خنثی شد. در مراحل ابتدایی تورنمنت، دسته‌ای از کشور‌های کمتر شناخته‌شده (underdog) نیز با افتخار از قدرت‌های حاکم سرپیچی کردند. آفرین به کیپ ورد، کوراسائو و جمهوری دموکراتیک کنگو! چند وقت یکبار چنین چیزی می‌شنوید؟

این واقعیت که هشت کشور از ۱۰ کشور پرجمعیت جهان در بزرگترین رویداد ورزشی تاریخ غایب هستند، نشان‌دهنده یک دگرگونی دیگر در نظم سنتی است. هند اغلب در کنار چین به عنوان قدرت بزرگ قرن بیست و یکم توصیف می‌شود، اما با وجود جمعیت نزدیک به ۱.۵ میلیارد نفر، همچنان برای عبور از مراحل مقدماتی جام جهانی تقلا می‌کند. دو قدرت نوظهور دیگر، اندونزی و نیجریه نیز غایب هستند. در همین حال، کشور‌هایی نظیر اکوادور و بوسنی و هرزگوین در صحنه جهانی امتیازات بزرگی کسب کرده‌اند.

این تورنمنت، در زمانی که سطوح بی‌سابقه‌ای از درگیری‌های نظامی و ژئوپلیتیکی وجود دارد، یک حواس‌پرتی موقت، اما بسیار مورد نیاز است. فیفا پیش‌بینی می‌کند سه چهارم جمعیت جهان به طور مستقیم یا غیرمستقیم با آنچه «بزرگترین رویدادی که بشریت تا به حال دیده» می‌نامد، درگیر خواهند شد. تجربه مکزیک، میزبان مشترک، گویای اثرات مثبت آن است. عملکرد‌های اولیه تیم «ال تری» (تیم ملی مکزیک) شادی ملی را برانگیخت و توجه‌ها را از تنش‌های سیاسی دور کرد. گزارش شده است که خشونت‌های مرتبط با کارتل‌های مواد مخدر کاهش یافته است. اکنون مکزیک پس از حذف توسط انگلیس، با پس‌رفت مواجه است.

داخل و خارج از زمین، فینال‌ها به جشنی هیجان‌انگیز از چندفرهنگی و تنوع نژادی تبدیل شده است – بهترین نوع پاسخ به ترامپ، نایجل فاراژ و امثال آنها. تیم‌هایی از بازیکنان با پیشینه‌های گوناگون که در بالاترین سطح اجرا می‌کنند، نمونه‌ای الهام‌بخش برای جهانی هستند که دائماً به آن گفته می‌شود جوامعش فراتر از ترمیم، از هم پاشیده است. استقبال کارناوال‌گونه از هواداران توسط آمریکایی‌ها، تصویر خشمگین، مهاجرستیز و بیگانه‌هراسانه از آمریکا را که کاخ سفید ایجاد کرده، زیر سوال می‌برد. شاید به همین دلیل – و احتمال شعار‌های تمسخرآمیز هواداران – است که ترامپ هنوز در هیچ مسابقه‌ای حضور نیافته است.

لحظات زشتی نیز کم نبوده است، به‌ویژه محرومیت غیرقابل توجیه عمر آرتان، داور برتر سومالیایی توسط آمریکا، و آزار رسمی کینه‌توزانه تیم ملی ایران. محکومیت گسترده توهین‌های نژادپرستانه علیه کیلیان امباپه، گلزن برتر فرانسوی توسط سلسته آماریا، سناتور پاراگوئه‌ای، نشان‌دهنده تغییری خوشایند در نگرش عمومی است. اما امباپه نیازی به دفاع نداشت. او در پاسخی کوبنده، از جانب تمام قربانیان سوءاستفاده در جهان صحبت کرد و گفت آماریا نام نیک پاراگوئه را لکه‌دار کرده است. نتیجه نهایی: امباپه ۸، متعصبان ۰.

مانند رقابت‌های قبلی در روسیه و قطر، این جام جهانی با وجود فیفا و رئیس چرب‌زبانش، جانی اینفانتینو، موفق است، نه به خاطر آنها. سیستم قیمت‌گذاری پویا و کالا‌های گران‌قیمت فیفا، اولویت‌های اینفانتینو را منعکس می‌کند: قدرت و پول. او در سال ۲۰۱۸ بی‌شرمانه به ولادیمیر پوتین چسبید و به او گفت جهان «عاشق» روسیه است.

حاکمان خودکامه قطر نیز در سال ۲۰۲۲ همین برخورد را دریافت کردند. وضعیت زندانیان سیاسی و کارگران مهاجر نادیده گرفته شد. اینفانتینو از تاکتیک‌های مشابهی برای جلب نظر ترامپ استفاده کرد و به او یک «جایزه صلح» جعلی داد، در حالی که هواداران هائیتی، ساحل عاج و سنگال را که کاخ سفید از ورودشان به آمریکا منع کرده بود، رها کرد.

رفتار‌های بی‌اصول اینفانتینو و حرص کوته‌بینانه فیفا ممکن است به برهم زدن بیشتر وضعیت موجود ورزشی و سیاسی کمک کند. تنش‌ها آشکار است. اتحادیه فوتبال اروپا (یوفا) بر سر کارت قرمز آمریکا و بلژیک با فیفا درگیر است. یوفا وقفه‌های نوشیدنی جدید را رد کرده و قیمت‌های پایین بلیت را تضمین کرده است. کشور‌های آفریقایی که اکنون با تعداد بیشتری در این جام حضور دارند، نیز خواهان حق اظهارنظر بیشتری هستند. سوالات نگران‌کننده‌ای در مورد جام جهانی ۲۰۳۰ که قرار است توسط شش کشور برگزار شود، مطرح است. در فوتبال، درست مانند سیاست، سلسله‌مراتب انحصارطلبانه قدیمی در حال لرزش و فروپاشی هستند.