تشدید تازه در جنگ آمریکا و ایران، خلأ استراتژی نهایی ترامپ را نمایان‌تر کرده است

از همان شلیک‌های نخست، این جنگ از سوی دولت آمریکا به شکلی ناقص توضیح داده شده است. بازگشت به چیزی شبیه جنگ هوایی تمام‌عیار، پس از نهمین شب پیاپی حملات هوایی آمریکا، نیز از این قاعده مستثنا نیست.

به نظر می‌رسد رئیس‌جمهور دوباره بمباران را آغاز کرده است، زیرا هزینه‌های شخصی، سیاسی و اقتصادیِ دستاورد بزرگ ایران تا اینجا — یعنی چنگ‌اندازی بر تنگه هرمز — برای او غیرقابل‌قبول است. اما او هنوز به آمریکایی‌ها نگفته است چرا باور دارد این تاکتیک این بار ممکن است موفق‌تر از گذشته باشد.

در همین حال، افزایش شدید سرعت بمباران‌های آمریکا و تلافی‌جویی گسترده ایران — حمله‌ای که هفته گذشته دو نیروی آمریکایی را کشت و یک نفر را مفقود گذاشت، در اردن رخ داد — خطر آن را دارد که کل منطقه را دوباره به درون آتش جنگ بکشاند.

اردن، متحد آمریکا که در شرق اسرائیل و غرب عراق قرار دارد، نسبت به اهداف آمریکا در کشور‌های حوزه خلیج فارس از ایران دورتر است. اما موفقیت تهران در هدف قرار دادن نیرو‌های آمریکایی در این کشور نشان می‌دهد که ایران با وجود هفته‌ها حملات آمریکا، همچنان توانایی‌های مرگبار خود را حفظ کرده است. روز یکشنبه، ایران آمریکا را به حمله به یک نیروگاه هسته‌ای در حال ساخت متهم کرد و هشدار داد که پاسخ مناسبی خواهد داد. اسرائیل نیز گفت اگر مورد حمله قرار گیرد، آماده است فوراً جنگ را از سر بگیرد.

جنگ ایران هنوز به آن نوع «جنگ‌های ابدی» در خاورمیانه تبدیل نشده که رئیس‌جمهور بار‌ها سوگند خورده بود در آنها نجنگد، اما از یک جنگ محدود هم فاصله زیادی دارد.

ترامپ چگونه می‌تواند پیروزی بزرگ ایران را معکوس کند؟

مگر آنکه تغییری پیش‌بینی‌نشده در بنیان سیاسی رژیم خشن داخل ایران رخ دهد، روشن نیست که این دور از حملات چگونه می‌تواند گزینه‌های تهران را به‌طور معناداری تغییر دهد. دولت نگفته است که آیا هدفش از حملات جدید فقط از کار انداختن دارایی‌های ایران در امتداد تنگه هرمز است که به تهران امکان حمله به کشتی‌های غیرنظامی را می‌دهد، یا اینکه در حال آماده‌سازی زمینه برای اقداماتی گسترده‌تر، از جمله احتمالاً با حضور نیرو‌های زمینی است.

پرسش نامعلوم دیگر این است که آیا رئیس‌جمهور اکنون بیش از پیش مایل است اهداف غیرنظامی را به‌عنوان ابزاری برای فشار مضاعف بر اقتصاد ضربه‌خورده و ساختار قدرت ایران هدف قرار دهد یا نه؛ و تنها زمان نشان خواهد داد که آیا او صبر لازم برای تحمل شوک‌های اقتصادی جهانی را دارد یا نه، شوک‌هایی که ممکن است پیش از آنکه محاصره دوباره کشتی‌ها و بنادر فشار بر ایران را به‌طور قاطع افزایش دهد، رخ دهند. به هر حال، او ماه گذشته به آمریکایی‌ها گفت که یک توافق اولیه برای پایان دادن به جنگ را امضا کرده، چون نمی‌خواست باعث ایجاد یک «رکود بزرگ» دیگر شود. این اقدام به‌عنوان تلاشی برای کاهش آسیب سیاسی به حزب جمهوری‌خواه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر دیده شد.

چنین پرسش‌هایی اکنون بیش از پیش مهم‌اند؛ نه فقط، چون درگیری تقریباً پنج ماه پس از آن‌که ترامپ اعلام کرد جنگ در عرض چند روز پایان یافته، در حال شدت گرفتن است، بلکه، چون به نظر می‌رسد این مرحله تازه تلاشی است برای جبران ضعف‌های جنگ اولیه. نیرو‌های آمریکایی اکنون عملاً می‌جنگند تا ایران را از توان استفاده از تنگه برای گروگان گرفتن اقتصاد جهانی محروم کنند.

تنگه پیش از جنگ برای ناوبری آزاد باز بود. اگر ترامپ نتواند آن وضعیت موجود را بازگرداند، به‌عنوان عامل یک فاجعه راهبردی در یاد‌ها خواهد ماند. اما گزینه‌های او برای انجام این کار محدود است، به‌ویژه از آن رو که بخش‌هایی از رژیم تازه‌تشکیل‌شده ایران ظاهراً آشکارا خواهان جنگ بیشتر هستند.

رئیس‌جمهور می‌توانست هفته گذشته در یک سخنرانی ملی، دیدگاه تازه‌اش درباره جنگ را توضیح دهد. اما او فقط به‌طور غیرمستقیم به آن اشاره کرد و بیشتر وقت خود را صرف ادعا‌هایی درباره فاسد بودن نظام انتخاباتی آمریکا کرد، با وجود آنکه اسناد رفع‌طبقه‌بندی‌شده‌ای که کاخ سفید منتشر کرده بود، گفته‌های او را تأیید نمی‌کرد. آن حذف، فقط بر ابهام راهبردی افزود.

تلفات بیشتر آمریکا

آمار تلفات آمریکا در جنگ ایران با کشته‌ها و زخمی‌های جنگ‌های افغانستان و عراق قابل مقایسه نیست. اما هر کشته‌ای خانواده‌ای را از هم می‌پاشد و هر فقدان، بار را بر دوش رهبران سیاسی بیشتر می‌کند تا نشان دهند این مأموریت ارزش چنین فداکاری‌ای را دارد.

روز جمعه، دو نفر از نیرو‌ها در حمله ایران به یک پایگاه آمریکا در اردن کشته شدند؛ نفر دیگری نیز مفقود است. روز شنبه، یک سرباز آمریکایی در شمال عراق هنگام انفجار کنترل‌شده مهمات منفجرنشده‌ای که از یک پهپاد سرنگون‌شده ایرانی باقی مانده بود، جان باخت. با این حساب، شمار کشته‌های آمریکا به ۱۷ نفر رسید. تلفات غیرنظامیان در ایران احتمالاً بیشتر است، اما رسانه‌های بیرونی نمی‌توانند آن را تأیید کنند.

ترامپ در گفت‌وگویی با نیویورک پست به کشته شدن دو نیروی نخست واکنش نشان داد. او این تلفات را «مایه شرم» خواند و گفت با خانواده‌های جان‌باختگان تماس خواهد گرفت. او به NewsNation گفت: «ما از دیدن این اتفاقات متنفر هستیم.»

مستقیم‌ترین تلاش دولت برای توضیح اقداماتش در روز یکشنبه از سوی کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، انجام شد. او به برنامه «This Week» شبکه ABC News گفت تمرکز رئیس‌جمهور «بر تضعیف توان ایران برای ترور کردن جهان، گروگان گرفتن تجارت جهانی، همان‌طور که اکنون انجام می‌دهند، و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است. این تغییر نکرده است.»

رایت درستی گزارش‌های عمومی درباره توقف تقریباً کامل تردد تانکر‌ها از تنگه را زیر سؤال برد. داده‌های منبع‌بازِ آژانس رهگیری دریایی MarineTraffic نشان داد تردد از تنگه در ۱۶ ژوئیه به تنها هشت کشتی کاهش یافته، در حالی که یک روز پیش از آن ۱۵ کشتی بود. پیش از جنگ، به‌طور میانگین روزانه حدود ۱۱۶ کشتی از این آبراه حیاتی استفاده می‌کردند.

مایکل مک‌کال، نماینده جمهوری‌خواه تگزاس، به برنامه «Fox News Sunday» گفت ارتش «در حال پیروزی در این جنگ علیه ایران» است. او افزود: «ما متوقف شدیم … تا برای آتش‌بس و یک توافق مذاکره کنیم.»

مک‌کال به یادداشت تفاهمی اشاره داشت که ترامپ گفت همه اهداف آمریکا را محقق کرده، اما بخشی از آن به این دلیل فروپاشید که ایران می‌خواست کنترل خود بر تنگه را نشان دهد. مک‌کال گفت «هدف بنیادین اکنون» این است که ارتش آمریکا سکو‌های پرتاب و پهپاد‌های ایران را از بین ببرد.

در برنامه «State of the Union» شبکه CNN در روز یکشنبه، سناتور دموکرات جان فترمن — که به خاطر حمایت از اسرائیل با بخشی از حزب خود بر سر این جنگ اختلاف پیدا کرده — گفت ترامپ باید به فشار ادامه دهد. فترمن به جیک تپر گفت: «فکر می‌کنم کاملاً مناسب است که به مقابله با ایران ادامه دهیم.».

اما سناتور مارک وارنر، نفر اصلی دموکرات‌ها در کمیته اطلاعات سنا، گفت: «این همان چیزی است که وقتی جنگی را از روی انتخاب آغاز می‌کنید، رخ می‌دهد.» وارنر، عضو «گروه هشت» رهبران ارشد کنگره که در جریان حساس‌ترین اطلاعات قرار می‌گیرند، به برنامه «Face the Nation» شبکه CBS گفت: «می‌توانم با قطعیت بگویم که هیچ تهدید قریب‌الوقوعی از سوی ایران وجود نداشت.»

آیا راه خروجی هست؟

بحث کنونی واشنگتن درباره جنگ، مانند اظهارات عمومی ترامپ، فقط یک دور باطل را روشن می‌کند. حمله به مواضع ایران در اطراف تنگه و اهداف غیرنظامی مانند پل‌هایی که ارتش از آنها استفاده می‌کند، ممکن است تهدید تهران را کاهش دهد. اما در عصر پهپادها، وقتی تنها چند موشک می‌توانند کشتی‌ها را از ورود به تنگه بازدارند، آیا ارتش آمریکا هرگز خواهد توانست خطر را به سطحی قابل‌تحمل برساند؟

سرزنش ترامپ بر سر جنگ ممکن است برای دموکرات‌ها تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای یک استدلال سیاسی مفید باشد. اما کمکی به یافتن راه‌حل نمی‌کند. اگر فشار سیاسی ترامپ را وادار به عقب‌نشینی کند، اقتصاد جهانی در دست یک رژیم مستبد در تهران گروگان خواهد ماند؛ و در هر صورت، هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که ایران از راه دیپلماسی به امتیازاتی تن دهد که آمریکا و جهان آنها را قابل‌قبول بدانند.

مسیر افزایش حملات هوایی شاید برای مدتی کار کند، اما بدون بازگشت‌های مکرر به اقدام نظامی، ترامپ یا فرمانده کل بعدی آمریکا ممکن است برای اطمینان از حذف قطعی تهدید ایران با مشکل روبه‌رو شود؛ و بدون شفافیتی که یک توافق هسته‌ای دست‌نیافتنی می‌توانست از راه نظارت بین‌المللی فراهم کند، این ایده — هرچند فقط به‌صورت نظری — که جمهوری اسلامی شاید برای ساخت بمب اتمی شتاب بگیرد، قابل رد کردن نیست.

شاید همین حل‌ناپذیری، بهترین توضیح برای راهبرد تازه ترامپ یعنی «تشدید بدون نقطه پایان روشن» باشد.

جیمز استاوریدیس، دریاسالار بازنشسته نیروی دریایی آمریکا، به تپر گفت که همه گزینه‌های ترامپ بد هستند. استاوریدیس گفت ایران «دستِ کارتِ فوق‌العاده‌ای ندارد، اما خیلی خوب دارد بازی‌اش می‌کند… تا حدی یادآور ویتنامی‌های شمالی در جنگ ویتنام یا طالبان در افغانستان است.» او ادامه داد: «آن‌ها تلاش می‌کنند ما را به این نتیجه برسانند که این شمع ارزش بازی کردن ندارد و در نهایت خودمان عقب‌نشینی خواهیم کرد.»

او افزود: «فکر نمی‌کنم در آن استراتژی موفق شوند، اما قطعاً همین مسیر را دنبال می‌کنند؛ و تا اینجا دست‌کم هنوز در میدان مانده‌اند و از بازی خارج نشده‌اند.»