اکبر عبدی چند نفر را به سینما کشاند؟

روزنامه اینترنتی فراز: وقتی خبر درگذشت اکبر عبدی در دوم مرداد ۱۴۰۵ منتشر شد، بسیاری از مخاطبان از «مادر»، «اجاره‌نشین‌ها»، «آدم‌برفی» یا «اخراجی‌ها» نوشتند و از نقش‌هایی گفتند که با آنها خندیده یا گریه کرده بودند. اما پشت این خاطره جمعی، یک واقعیت اقتصادی هم وجود دارد؛ اکبر عبدی یکی از موفق‌ترین بازیگران تاریخ سینمای ایران از نظر جذب مخاطب بود. او در فیلم‌هایی بازی کرد که مجموع مخاطبان آنها به ده‌ها میلیون نفر می‌رسد و هنوز هم بسیاری از آنها در فهرست پربیننده‌ترین آثار تاریخ سینمای ایران قرار دارند.

فیلم‌های پرتماشاگر اکبر عبدی

اگر براساس استاندار‌های سینما تعداد تماشاگر را معیار موفقیت یک فیلم بدانیم، اکبر عبدی در کارنامه خود چند رکورد تاریخی دارد؛ رکورد‌هایی که کمتر بازیگری در سینمای ایران به آنها نزدیک شده است.

«اخراجی‌های ۲» که در سال ۱۳۸۷ ساخته شد، با بیش از پنج میلیون و ۳۰۰ هزار تماشاگر همچنان یکی از پربیننده‌ترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران است و تنها آثاری مانند «عقاب‌ها» و در سال‌های اخیر «فسیل» و «هفتاد سی» توانسته‌اند در رتبه‌های بالاتر از آن قرار بگیرند. در واقع، «اخراجی‌های ۲» هنوز در میان چهار فیلم پربیننده تاریخ سینمای ایران ایستاده است.

اما موفقیت عبدی به همین فیلم ختم نمی‌شود. «آدم‌برفی» با بیش از چهار میلیون و ۴۷۰ هزار تماشاگر، «دزد عروسک‌ها» با حدود سه میلیون و ۷۲۰ هزار نفر و «اجاره‌نشین‌ها» با بیش از سه میلیون نفر، همچنان جزو آثار تاریخی گیشه ایران محسوب می‌شوند. البته سه‌گانه «اخراجی‌ها» در مجموع میلیون‌ها مخاطب را به سالن‌های سینما کشاند، اما در این میان جایگاه «اخراجی‌های ۲» پررنگ‌تر از دو قسمت دیگر بود.

مرور فهرست پربیننده‌ترین آثار تاریخ سینمای ایران یک نکته جالب را آشکار می‌کند؛ اکبر عبدی در میان حدود ۱۵ فیلم نخست این فهرست، در هفت فیلم حضور دارد. چنین سهمی برای یک بازیگر، حتی در سینمای ایران که همواره ستاره‌محور بوده، آماری کم‌نظیر است. در واقع، کمتر بازیگری را می‌توان یافت که هم در سینمای دهه ۶۰، هم دهه ۷۰ و هم دهه ۸۰ و ۹۰، در فیلم‌های رکوردشکن گیشه حضور مستمر داشته باشد.

اکبر عبدی؛ ستاره‌ای که رکورد‌ها را جابه‌جا کرد

در اقتصاد سینما، دستمزد یک بازیگر فقط بخشی از ارزش اوست. ارزش واقعی یک ستاره زمانی مشخص می‌شود که بتواند مردم را از خانه بیرون بکشد و آنها را به خرید بلیت ترغیب کند. از این منظر، اکبر عبدی یکی از ارزشمندترین دارایی‌های تاریخ سینمای ایران بود.

البته مقایسه فروش ریالی فیلم‌های او در دوره‌های مختلف چندان دقیق نیست. «اجاره‌نشین‌ها» در میانه دهه ۶۰ اکران شد؛ زمانی که قیمت یک بلیت سینما چند ده تومان بود. «اخراجی‌ها ۲» با بلیت چند هزار تومانی روی پرده رفت و فیلم‌های متأخر او با بلیت‌های چند ده و حتی صد هزار تومانی اکران شدند. به همین دلیل، اقتصاددانان سینما معمولاً تعداد تماشاگر را شاخص دقیق‌تری برای سنجش موفقیت تجاری فیلم‌ها می‌دانند؛ شاخصی که اثر تورم و تغییر قیمت بلیت را حذف می‌کند و فقط یک سؤال را پاسخ می‌دهد: چند نفر حاضر شدند برای دیدن یک فیلم پول پرداخت کنند؟

بر اساس همین معیار، ۱۰ فیلم برتر اکبر عبدی در مجموع نزدیک به ۳۰ میلیون بلیت فروخته‌اند؛ عددی که او را در میان موفق‌ترین بازیگران تاریخ سینمای ایران قرار می‌دهد و نشان می‌دهد محبوبیتش فقط در قاب تلویزیون یا حافظه جمعی خلاصه نمی‌شود، بلکه سال‌ها موتور اقتصادی سینمای ایران را نیز روشن نگه داشته است.

شاید به همین دلیل باشد که درگذشت اکبر عبدی، اتفاقی بسیار تلخ برای سینمای ایران محسوب می‌شود. سینمای ایران فقط یکی از بازیگران بزرگ خود را از دست نداد؛ بلکه یکی از معدود ستاره‌هایی را از دست داد که در چهار دهه متوالی، هم منتقدان او را تحسین کردند، هم مردم برای تماشایش صف کشیدند و هم گیشه سینما از حضورش سود برد. میراث او را نمی‌توان فقط با سیمرغ‌ها یا نقش‌های ماندگار سنجید؛ میلیون‌ها بلیت فروخته‌شده نیز بخشی از کارنامه مردی است که سال‌ها ثابت کرد خنده، گاهی ارزشمندترین سرمایه یک صنعت است.

شاید مهم‌ترین پرسشی که پس از درگذشت اکبر عبدی باید مطرح شود، نه درباره گذشته، بلکه درباره آینده سینمای ایران باشد. صنعتی که امروز با کاهش مخاطب، افزایش هزینه‌های تولید و تغییر الگوی مصرف سرگرمی دست‌وپنجه نرم می‌کند، تا چه اندازه توانایی ساختن ستاره‌هایی را دارد که بتوانند برای چند دهه مردم را به خرید بلیت ترغیب کنند؟ اگر پاسخ این پرسش منفی باشد، فقدان اکبر عبدی فقط از دست دادن یک بازیگر محبوب نیست؛ از دست دادن یکی از آخرین سرمایه‌های گیشه‌ای سینمای ایران است؛ سرمایه‌ای که ارزش واقعی آن را نه دستمزدها، بلکه میلیون‌ها بلیتی نشان می‌دهد که مردم برای تماشای او خریدند.