بحران راه‌ها و کمبود آب در یمن؛ خودکفایی مردمی در سایه ناتوانی دولت و نهاد‌های امدادی

کرایه یک مینی‌بوس تا بازار روستای «راجم» در فاصله ۷۰ کیلومتری (۴۵ میلی) تعز، به چالش روزمره رفت‌وآمدکنندگان از مناطق دورافتاده تبدیل شده است.

رانندگان به دلیل خاکی بودن جاده‌ها—که عبور را برای هر خودرویی غیر از خودرو‌های شاسی‌بلند چهارچرخ متحرک بزرگ غیرممکن می‌کند—به طور معمول از سفر به این مناطق کوهستانی و ناهموار خودداری می‌کنند.

کرایه یکی از این خودرو‌ها بیش از سه برابر کرایه اتوبوس هزینه دارد و بسیاری از ساکنان را مجبور می‌کند مسافت دشوار ۶ کیلومتری (۴ میلی) تا بازار را پیاده طی کنند.

عبدالله العزازی ۳۱ ساله به الجزیره گفت: «ما به آنها دو برابر کرایه معمول پیشنهاد می‌دهیم، اما باز هم امتناع می‌کنند. فقط رانندگان روستای خودمان موافقت می‌کنند، زیرا آنها رنج ما را درک می‌کنند.»

«کارگران و دانش‌آموزانی را تصور کنید که مجبورند هر روز روستا را ترک کنند. آنها یا باید هر روز پیاده‌روی کنند یا ثروتی را صرف حمل‌ونقل کنند.»

۷۶۰۰ نفری که در راجم و آبادی‌های اطراف آن زندگی می‌کنند، به طور معمول با تصمیمات دشواری برای حمل‌ونقل مواجه هستند، در حالی که انتقال کالا‌ها و نیازمندی‌ها—از جمله آب—به این سکونتگاه‌ها نیز با چالش‌های جدی رو‌به‌رو است.

مقامات مسئول زیرساخت‌ها در تعز گفتند که منابع کافی برای آسفالت این جاده‌ها را ندارند. پس از آنکه درخواست‌ها از سازمان‌های بشردوستانه برای کمک بی‌پاسخ ماند، اعضای این جامعه خود دست به کار شدند و سه سال پیش، یک ابتکار مردمی برای ترمیم زیرساخت‌های در حال فروپاشی منطقه آغاز شد.

احمد فؤاد ۲۶ ساله، یکی از داوطلبان اصلی این پروژه، به بخش انگلیسی الجزیره گفت: «سه سال پیش، گروهی از جوانان روستا تصمیم گرفتند با تکیه بر کمک‌های مالی ساکنان و فروشندگان بازار نزدیک، کار بتن‌ریزی و هموارکردن جاده را خودشان آغاز کنند.»

**کار داوطلبانه**

داوطلبان ابتدا خطرناک‌ترین بخش‌های جاده را در اولویت قرار دادند، اما هنوز حدود ۵۰۰ متر (۵۵۰ یارد) از شیب‌ها و زمین‌های دشوار باید با بتن پوشانده شود.

فؤاد گفت: «تمرکز ما بر عریض‌سازی و بتن‌ریزی جاده بوده است. ما کار‌های زیادی انجام داده‌ایم، اما تا زمانی که تمام مسیر روستا تا بازار کامل نشود، متوقف نخواهیم شد.»

پس از سه سال کار داوطلبانه در این پروژه، فؤاد دو ماه پیش نقش سازمانی مرکزی را بر عهده گرفت. او و سایر ساکنان برای تسهیل در جمع‌آوری کمک‌های مالی، یک گروه واتس‌اَپ راه انداختند تا کمک‌های اعضای جامعه و صاحبان کسب‌وکار‌های محلی را پیگیری کنند.

فؤاد گفت: «کمک‌های مالی از تنها ۱۰۰۰ ریال یمن [۰.۶۴ دلار]شروع شد، اما این روند شتاب گرفت. در نهایت، برخی کمک‌های فردی به ۱ میلیون ریال [۶۴۰ دلار]هم رسید.»

روستاییانی که توانایی کمک مالی ندارند، در عوض زمان و نیروی کار خود را در اختیار پروژه قرار می‌دهند که این امر هزینه‌های کارگری در بازسازی جاده‌ها را به شدت کاهش داده است.

فؤاد از محل کار پروژه افزود: «در کمتر از دو ماه، ما بیش از ۱۲۴ متر [۱۳۵ یارد]را عریض‌سازی و بتن‌ریزی کردیم. به محض اینکه بتن سفت شود، این بخش را باز می‌کنیم و به مرحله بعدی می‌رویم. وقتی مردم دیدند مینی‌بوس‌ها واقعاً به روستا می‌رسند، موجی از امید به همه داد و کمک‌های مالی بیشتری را تشویق کرد.»

او ابراز اطمینان کرد که جوانان روستا می‌توانند تمام جاده تا بازار را خودشان بتن‌ریزی کنند، اما کمک دولت یا گروه‌های امدادی این کار را بسیار آسان‌تر می‌کند.

**منابع آب**

طبق اعلام دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد، ۱۴.۴ میلیون یمنی همچنان نیاز مبرم به خدمات پایه آب و فاضلاب دارند. جاده‌های خاکی و ناهموار، انتقال آب به روستا‌های دورافتاده را دشوار می‌کند و یمنی‌ها را مجبور می‌سازد تا زمان و انرژی زیادی را برای رسیدن به این منابع آب با پای پیاده صرف کنند.

قبل از اینکه داوطلبان وارد عمل شوند، تأمین آب آشامیدنی سالم یک چالش روزمره برای بیش از ۲۰۰ خانواده ساکن در اردوگاه آوارگان «الرحابه» در منطقه جبل حبشی تعز بود.

زنان و کودکان مجبور بودند مسافت‌های طاقت‌فرسای ۳ کیلومتری (نزدیک به دو میل) را برای رسیدن به منابع آب طی کنند در حالی که دبه‌های سنگین را حمل می‌کردند. ۲۰ لیتر (۵.۳ گالن) آبی که با آن بازمی‌گشتند، برای تأمین نیاز‌های یک خانواده حتی برای یک روز هم کافی نبود.

عبدالعزیز شملان ۴۴ ساله، از ساکنان الرحابه به الجزیره گفت: «آوردن آب بیشتر زمان آنها را می‌گرفت. آنها صبح زود می‌رفتند، دوباره ظهر بیرون می‌رفتند و بار سوم قبل از غروب آفتاب حرکت می‌کردند. ما به عنوان افراد آوارده، فاقد خدمات اولیه در همه زمینه‌ها هستیم، اما آب اولویت اصلی ماست.»

ماه‌ها شملان از دولت محلی و سازمان‌های امدادرسان بین‌المللی درخواست کمک کرد، اما هیچ پاسخی دریافت نکرد. نقطه عطف زمانی رخ داد که محمد محبوب، فعال اجتماعی از این منطقه بازدید کرد.

شملان یادآوری کرد: «وقتی محبوب دو سال پیش از ما بازدید کرد و وضعیت ما را دید، تردید نکرد. درست روز بعد، او با مهندسان برای نقشه‌برداری از زمین بازگشت. آنها یک چاه حفر کردند و آن را به طور کامل به سیستم انرژی خورشیدی، مخازن آب و شیر‌های توزیع مجهز کردند.»

شملان از اینکه یک فرد یا جامعه چقدر می‌تواند در صورت ناموفق بودن کانال‌های رسمی به موفقیت دست یابد، شگفت‌زده شد. ساکنان اردوگاه و روستاییان اطراف نیز از این راه نجاتی که توسط داوطلبان فراهم شده، بسیار سپاسگزارند.

شملان افزود: «این فقط اردوگاه ما نیست. محبوب چاه‌هایی را در چندین منطقه اطراف تأمین مالی و نصب کرده است. این تک‌چاه در نزدیکی اردوگاه ما اکنون به حدود ۳۰۰ خانواده آواره و همسایه خدمات می‌دهد.»

**تغییر شرایط**

وقتی محبوب، معلم و فعال شبکه‌های اجتماعی از شهر تعز، دو سال و نیم پیش از روستایی در استان تعز بازدید کرد، شاهد تجمع صد‌ها تن از ساکنان سه روستای همجوار در اطراف یک چاه روباز بود.

محبوب با دیدن صحنه پایین فرستادن سطل‌ها به داخل چاه توسط اهالی، تصمیم گرفت از جوامع حاشیه‌نشین در مناطق روستایی صعب‌العبور که دسترسی به آب آشامیدنی سالم در آنها یک چالش روزمره است، حمایت کند.

محبوب به الجزیره گفت: «من پستی در فیس‌بوک منتشر کردم و جزئیات وضعیت را شرح دادم و پاسخ دوستان و دنبال‌کنندگان خیره‌کننده بود. حمایت آنها ما را قادر ساخت تا حفر و تجهیز کامل چاه‌های آب را برای این جوامع آغاز کنیم.»

محبوب از طریق شبکه اجتماعی خود، هزینه ساخت ۲۰ چاه آب دستی را در سه منطقه دورافتاده در تعز به صورت مردمی تأمین کرده است. این اقدام کمک‌های حیاتی به هزاران نفر از نیازمندان ارائه کرده و زمان ارزشمندی را برای آنها خریده که اکنون می‌توانند از آن برای مدرسه، بازی، کسب درآمد و کار‌های روزمره استفاده کنند.

محبوب گفت: «هیچ حس و شعوری مانند دیدن دسترسی مردم به آب نیست. دیدن شادی کودکانی که دیگر مجبور نیستند هر روز کیلومتر‌ها پیاده‌روی کنند، زیرا آب آشامیدنی سالم درست در کنار آنهاست، پاداش کافی است.»

او همچنان به مدیریت ابتکارات حفر چاه ادامه می‌دهد و موفقیت خود را مدیون اهداکنندگانی می‌داند که از تلاش‌های او حمایت می‌کنند.

کمپین‌های مردمی مشابهی اکنون در سراسر یمن در حال ظهور است؛ مانند استان الحدیده، جایی که عبداللطیف الزیلعی، فعال اجتماعی، حفر چندین چاه عمیق را برای جوامع فراموش‌شده رهبری کرده است.

**محدودیت‌های بودجه**

اقتصاد یمن از سال ۲۰۱۵ در اثر جنگ ویران شده است و دولت را تقریباً بدون هیچ بودجه‌ای برای کار‌های عمومی ضروری در جوامع روستایی رها کرده است.

در غیاب حمایت‌های دولتی، جنبش‌های مردمی، گروه‌های امدادی و افراد خیرخواه به شریان‌های اصلی حیات برای جمعیت‌های حاشیه‌نشین تبدیل شده‌اند.

یکی از مقامات دفتر استاندار تعز گفت به دلیل منابع محدود و اولویت‌های متضاد شهری، مقامات محلی در حال حاضر هیچ برنامه‌ای برای گسترش زیرساخت‌های عمومی به مناطق دورافتاده روستایی مانند راجم ندارند. وی افزود تا زمانی که درگیری‌ها ادامه داشته باشد، درآمد‌های دولتی برای پوشش توسعه‌های پایه شهری ناکافی خواهد بود.

با این حال، او فعالان محلی و اهداکنندگان خصوصی را به دلیل ورود به این عرصه تحسین کرد و گفت چنین پروژه‌های جامعه‌محوری به عنوان الگوی مهمی برای مشارکت‌های مدنی محلی عمل می‌کنند.

این مقام توضیح داد: «تعز مانند هر استان دیگری در یمن است. نیاز‌ها در همه بخش‌ها بسیار زیاد است و در حالی که ما می‌خواهیم به همه کمک کنیم، بودجه محدود ما را مجبور به اولویت‌بندی می‌کند. ما از نزدیک با آژانس‌های بشردوستانه در ابتکارات روستایی همکاری می‌کنیم، اما بودجه‌های امدادی سال به سال در حال کاهش است و پوشش هر منطقه را غیرممکن می‌سازد.»