تحریم‌های آمریکا علیه ایران چگونه بازارهای جهانی و مصرف‌کنندگان را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟
دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، تحریم‌های اقتصادی جدیدی علیه تهران اعلام کرده و این اقدامات را در شرایطی «روز سرنوشت اقتصادی» توصیف کرده است که جنگ آمریکا علیه ایران به شش‌ماهگی خود نزدیک می‌شود.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز دوشنبه تحریم‌ها را هم‌زمان با محاصره دریایی بنادر ایران اعلام کرد.
بسنت گفت این تحریم‌ها منابع اصلی درآمد ایران، از جمله صنعت نفت و گاز این کشور، را هدف قرار می‌دهد و از کشور‌های سراسر جهان خواست روابط اقتصادی خود را با تهران قطع کنند.
تحریم‌ها شامل چه مواردی است؟
وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد این تحریم‌ها بخش‌های هوانوردی، دارایی‌های دیجیتال، طلا، فناوری و کشتیرانی ایران را هدف قرار می‌دهد و همچنین علیه ۶۰ فرد و کشتی مشخص تحریم‌هایی اعمال می‌کند.
پیمن صالحی، تحلیلگر ژئوپلیتیک مستقر در تهران، به الجزیره گفت: «نکته اصلی این است که به نظر می‌رسد ایران نسبت به سال‌های گذشته فضای بسیار کمتری برای دور زدن ساده تحریم‌ها دارد.»
بسنت همچنین روز دوشنبه گفت تحریم‌های جدید، شرکای تجاری تهران را در معرض مجازات‌های ثانویه قرار می‌دهد. بر اساس اطلاعیه وزارت خزانه‌داری که روز دوشنبه منتشر شد، اهداف این تحریم‌ها شامل کشتی‌هایی مستقر در کشور‌هایی مانند سنگاپور، چین و هنگ‌کنگ یا کشتی‌های مرتبط با این کشورهاست.
ریچل زیِمبا، پژوهشگر ارشد وابسته در اندیشکده مرکز امنیت نوین آمریکا، گفت: «تحریم‌های امروز عمدتاً گام‌هایی افزایشی هستند، اما بخشی از تلاش برای ترساندن شرکای تجاری باقی‌مانده و وادار کردن آنها به قطع روابط با ایران به شمار می‌روند.»
او افزود: «نشانه‌فرستادن و هیاهوی زیادی با هدف وادار کردن کشور‌های دیگر به تشدید فشار بر نهاد‌های فعال در تجارت منطقه خاکستری وجود دارد، اما اقدامات جدید در حال حاضر عمدتاً گام‌هایی افزایشی هستند.»
تجارت منطقه خاکستری به تجارت غیرقانونی و زیرزمینی و همچنین تجارت بدون تحریم گفته می‌شود که انجام آن دشوار است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا گفت ایران از رمزارز‌ها برای دور زدن تحریم‌های دیرینه خود و تسهیل تراکنش‌های مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و اعضای حکومت ایران استفاده کرده است. این وزارتخانه همچنین گفت ایران از طلا برای کمک به حفظ ارزش پول ملی خود در بحبوحه بی‌ثباتی اقتصادی استفاده کرده است.
تحریم‌های جدید در حوزه کشتیرانی، ناوگان کشتیرانی مرتبط با دولت ایران را هدف قرار می‌دهد؛ ناوگانی که وزارت خزانه‌داری مدعی است برای انتقال نفت و همچنین «قطعات حساس تسلیحاتی» مورد استفاده قرار می‌گیرد.
هدف تحریم‌های فناوری، محدود کردن دستیابی ایران به موادی است که می‌توانند در برنامه‌های تسلیحاتی این کشور مورد استفاده قرار گیرند. تحریم‌های هوانوردی نیز شرکت‌های هواپیمایی ایران را هدف گرفته‌اند؛ شرکت‌هایی که وزارت خزانه‌داری مدعی است برای انتقال تسلیحات و نیرو‌های نظامی و همچنین منابع مالی به نیرو‌های نیابتی ایران به کار گرفته می‌شوند.
واشنگتن همچنین به‌طور نامحدود چندین معافیت گسترده از تحریم‌های جاری خود علیه ایران را به حالت تعلیق درآورد؛ از جمله معافیت‌هایی که مبادلات دانشگاهی، انتقال شخصی پول و برخی فعالیت‌های ورزشی را پوشش می‌دادند. سازمان‌هایی که در حال حاضر درگیر این فعالیت‌ها هستند، تا ۸ سپتامبر فرصت دارند فعالیت‌های خود را متوقف کنند.
زیِمبا می‌گوید این اقدامات «بیشتر بر ایرانیان اثر خواهد گذاشت، نه فقط بر حکومت».
چه تحریم‌هایی از قبل برقرار بود؟
تحریم‌های واشنگتن علیه ایران از سال ۱۹۷۹، پس از آنکه دانشجویان در سفارت آمریکا در تهران گروگان گرفتند، برقرار بوده و طی ۴۵ سال بعد افزایش یافته است. با این حال، پس از آنکه دولت باراک اوباما، رئیس‌جمهوری وقت آمریکا، و قدرت‌های جهانی در سال ۲۰۱۵ توافقی هسته‌ای با تهران امضا کردند، تحریم‌ها برای مدت کوتاهی متوقف شد. اما دولت ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری او، در سال ۲۰۱۸، از این توافق خارج شد و ضمن بازگرداندن مجازات‌های قبلی، تحریم‌های جدیدی نیز افزود.
واشنگتن در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ تحریم‌های جدیدی اعمال کرد که بسیاری از آنها پیش از آن بود که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه برای نخستین بار به ایران حمله کنند.
بر اساس اطلاعیه وزارت خزانه‌داری، این وزارتخانه در فوریه ۲۰۲۵، ۳۰ فرد و کشتی را که در «واسطه‌گری برای فروش و انتقال محصولات مرتبط با نفت ایران» دخیل بودند، تحریم کرد. اهداف این تحریم‌ها در چند کشور، از جمله هند و چین، مستقر بودند.
واشنگتن در دسامبر ۲۰۲۵، ۲۹ کشتی را که متهم کرده بود بخشی از ناوگان موسوم به «ناوگان سایه» برای انتقال نفت ایران هستند، تحریم کرد. همچنین حاتم السید فرید ابراهیم صقر، بازرگان مصری، را به دلیل روابط ادعایی شرکت‌هایش با هفت فروند از آن ۲۹ کشتی تحریم کرد. این اقدامات، کارزار تحریمی سال ۱۹۷۹ علیه صنعت نفت ایران را ادامه داد.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در آوریل ۲۰۲۶ بار دیگر تحریم‌ها را تشدید کرد و دو دوجین فرد، شرکت و کشتی دیگر را که در شبکه محمدحسین شمخانی، فعال بزرگ کشتیرانی نفت ایران و پسر علی شمخانی، مقام ارشد امنیتی سابق ایران که اکنون درگذشته است، فعالیت می‌کردند، هدف قرار داد.
وزارت خزانه‌داری آمریکا بعدتر در همان ماه، آنچه را «رمزارز مرتبط با حکومت» توصیف کرد، هدف قرار داد و گفت نزدیک به نیم میلیارد دلار را از شبکه‌های موسوم به «بانکداری سایه» توقیف کرده است.
تحریم‌ها چگونه بر مصرف‌کنندگان آمریکایی تأثیر گذاشته‌اند؟
فشار بر بازار نفت ایران، هم از طریق تحریم‌های موجود و هم از مسیر جنگ کنونی، عرضه نفت در دیگر نقاط جهان را محدود کرده و بر کشور‌هایی که نفت ایران را خریداری می‌کنند، تأثیر گذاشته است.
برای نمونه، چین مقصد اصلی نفت ایران است و حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران را خریداری می‌کند. پکن در سال ۲۰۲۵ روزانه ۱.۴ میلیون بشکه نفت خرید.
در همین حال، بازارهای آسیایی، از جمله چین، به‌شدت به نفتی وابسته‌اند که از مسیر تنگه راهبردی هرمز منتقل می‌شود؛ پیش از آنکه ایران این مسیر را مختل کند، حدود یک‌پنجم نفت جهان از این تنگه عبور می‌کرد.
این وضعیت بر عرضه جهانی نفت فشار وارد کرده است؛ به این معنا که قیمت معیار نفت خام افزایش یافته و در نتیجه، قیمت سوخت و مواد غذایی بالاتر رفته است.
برای مصرف‌کنندگان آمریکایی، این تأثیر بیش از همه در جایگاه‌های سوخت آشکار شده است. بر اساس داده‌های انجمن خودرو آمریکا که قیمت بنزین را به‌صورت روزانه دنبال می‌کند، میانگین قیمت هر گالن بنزین، معادل ۳.۷۸ لیتر، ۴.۰۹ دلار است؛ این رقم در ۲۸ فوریه، زمانی که آمریکا و اسرائیل برای نخستین بار به ایران حمله کردند، ۲.۹۸ دلار بود.
کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر واکنش تلافی‌جویانه ایران شدت بگیرد، این وضعیت می‌تواند ضربه سنگینی به آمریکایی‌ها وارد کند.
جان دیل، مدیرعامل بخش بازارهای سرمایه در بانک سرمایه‌گذاری گروه پست اوک، به الجزیره گفت: «اگر تحریم‌ها موجب واکنش تلافی‌جویانه ایران علیه کشتیرانی خلیج فارس شود، صادرات نفت را به‌طور چشمگیری کاهش دهد یا باعث شود شرکت‌های بیمه و کشتیرانی از این منطقه دوری کنند، آمریکایی‌ها می‌توانند این اثر را خیلی سریع از طریق قیمت بنزین، گازوئیل، بلیت هواپیما، هزینه حمل‌ونقل کالا و در نهایت تورم احساس کنند.»
اقتصاد و ایران در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا به موضوعاتی کلیدی تبدیل می‌شوند و رأی‌دهندگان درباره هر دو موضوع نارضایتی خود را ابراز می‌کنند. این وضعیت می‌تواند بر جمهوری‌خواهان در رقابت‌های نزدیک، از جمله در ایالت‌هایی که به‌طور سنتی جمهوری‌خواه هستند مانند تگزاس، فشار وارد کند.
یک نظرسنجی رویترز/ایپسوس در اواخر ژوئیه نشان داد تنها حدود یک‌سوم آمریکایی‌ها از جنگ حمایت می‌کنند؛ در حالی که بر اساس نظرسنجی شبکه سی‌ان‌ان، فقط ۲۸ درصد پاسخ‌دهندگان عملکرد ترامپ در قبال ایران را تأیید کردند.
در زمینه اقتصاد، نتایج نظرسنجی آسوشیتدپرس/مرکز تحقیقات نورک نشان داد ۳۲ درصد آمریکایی‌ها عملکرد ترامپ را تأیید می‌کنند. در همین حال، یک نظرسنجی اخیر رویترز/ایپسوس نشان داد دموکرات‌ها با اختلافی اندک از جمهوری‌خواهان پیش افتاده‌اند؛ رأی‌دهندگان، دموکرات‌ها را برای مدیریت اقتصاد قابل‌اعتمادتر می‌دانند. این نخستین برتری دموکرات‌ها در این زمینه طی حدود یک دهه است.
تحریم‌ها چگونه بر بازار‌ها تأثیر می‌گذارند؟
آخرین اعلام تحریم‌ها بر وال‌استریت و همچنین بازارهای نفت و طلا فشار وارد کرده است.
پس از اعلام این تحریم‌ها، قیمت طلا که عمدتاً در دوره‌های بی‌ثباتی اقتصادی سرمایه‌گذاری امن به شمار می‌رود، در معاملات میانه روز ۰.۸ درصد افزایش یافت و به ۴ هزار و ۶۳۹.۴۹ دلار به ازای هر اونس، معادل ۲۸ گرم، رسید و به بالاترین سطح خود از اواسط ماه مه نزدیک شد.
در بازار نفت، قیمت‌ها روز دوشنبه پس از دو هفته افزایش عقب‌نشینی کردند. قیمت نفت خام برنت، معیار جهانی، روز دوشنبه بیش از ۲ درصد سقوط کرد و به ۸۵.۲۲ دلار به ازای هر بشکه رسید.
در وال‌استریت، شاخص‌های اصلی در پی اخبار مربوط به تحریم‌های جدید و همچنین اعلام تعرفه‌های تازه ترامپ علیه کانادا، عملکردی متفاوت داشتند. شاخص نزدک ۰.۵ درصد و شاخص استاندارد‌اند پورز ۵۰۰، ۰.۲ درصد کاهش یافتند. با این حال، میانگین صنعتی داو جونز در محدوده مثبت قرار گرفت و ۰.۲ درصد بالاتر از زمان آغاز معاملات روز دوشنبه بود.
بخش نفت نیز با کاهش ارزش روبه‌رو شد. ارزش سهام شورون ۰.۸ درصد کاهش یافت، اکسون‌موبیل ۰.۹ درصد سقوط کرد، بی‌پی بیش از ۲ درصد پایین آمد و سهام شل ۰.۲ درصد کاهش یافت.
کالبد شکافی طوفان الاقصی در گغتگو با نماینده حماس
میزگرد دکتر حسین راغفر و دکتر ناصر هادیان
- تازه‌ها
- پربازدیدها
کالبد شکافی طوفان الاقصی در گغتگو با نماینده حماس
میزگرد دکتر حسین راغفر و دکتر ناصر هادیان
گزارش تحقیقی فراز
گفت‌وگوی فراز با سخنگوی صنعت آب کشور
گزارش تصویری اختصاصی فراز از مراسم بدرقه رهبر جان‌فدا
علی باقری دبیر کل حزب اطلاح‌طلب «عهد» در گفتگو با فراز: