عملکرد بازار‌ها در نیمه نخست ۱۴۰۵؛ بورس با اختلاف دلار و طلا را پشت سر گذاشت!

نیمه نخست سال ۱۴۰۵ را باید یکی از متفاوت‌ترین دوره‌های بازار‌های دارایی ایران در سال‌های اخیر دانست. جنگ، محاصره و نااطمینانی‌های ناشی از آن، بازار‌ها را در ابتدای سال با شوک بزرگی مواجه کرد و بورس نیز برای هفته‌ها از معامله خارج شد؛ اما پس از بازگشایی، مسیر بازار‌ها به‌تدریج از یکدیگر فاصله گرفت.

حالا با پایان شهریور، مقایسه عملکرد بازار‌ها نشان می‌دهد بورس تهران با رشد حدود ۹۳ درصدی شاخص کل، در صدر قرار گرفته است. شاخص هم‌وزن نیز حتی بهتر عمل کرده و حدود ۱۰۱ درصد رشد داشته است. این رشد در شرایطی رقم خورده که بخش قابل توجهی از نیمه نخست سال، بورس عملاً امکان معامله نداشت. بورس با توقف حدود ۸۰ روزه معاملات و سپس رشد شتابان بازار پس از بازگشایی مواجه شد.

در مقابل، دلار حدود ۴۶ درصد و طلای داخلی حدود ۳۵ تا ۳۷ درصد رشد کرده‌اند. داده‌های بازار نیز رشد ۴۶.۱۸ درصدی دلار در شش‌ماهه منتهی به پایان شهریور و رشد حدود ۳۷ درصدی طلای ۱۸ عیار را نشان می‌دهد.

هرچند این بازدهی بازار‌ها در نیمه نخست سال است، اما وقتی تورم را وارد محاسبه کنیم، تصویر بازار‌ها کاملاً تغییر می‌کند.

بازدهی واقعی دارایی‌ها با تعدیل تورمی

بازده اسمی به‌تنهایی نمی‌تواند نشان دهد سرمایه‌گذار واقعاً ثروتمندتر شده یا صرفاً از افزایش عمومی قیمت‌ها عقب نمانده است. در اقتصادی که تورم بالاست، ملاک مهم‌تر بازده حقیقی است؛ یعنی میزان رشد دارایی پس از کنار گذاشتن اثر افزایش قیمت‌ها.

با فرض تورم حدود ۳۳ درصدی مورد استفاده در داده‌های این گزارش، رشد ۹۳ درصدی شاخص بورس به بازده حقیقی حدود ۴۵ درصدی می‌رسد. برای دلار، بازده حقیقی حدود ۱۰ تا ۱۱ درصد خواهد بود و طلا نیز با رشد حدود ۳۵ درصدی، عملاً تنها حدود ۱ تا ۲ درصد بازده حقیقی ایجاد کرده است.

به این ترتیب، تفاوت میان بازار‌ها بسیار بزرگ‌تر از چیزی است که اعداد اسمی نشان می‌دهند. بورس نه‌تنها از تورم جلو زده، بلکه فاصله محسوسی نیز با دلار و طلا ایجاد کرده است. دلار همچنان توانسته قدرت خرید سرمایه‌گذار را تا حدی افزایش دهد، اما طلا در این بازه بیشتر نقش حفظ ارزش پول را ایفا کرده تا خلق بازده واقعی.

چرا بورس جهش کرد؟

رشد بورس را نمی‌توان فقط به یک عامل نسبت داد. پس از بازگشایی بازار، بخشی از نقدینگی که در دوره توقف معاملات امکان ورود و خروج نداشت، دوباره به سمت سهام برگشت. همزمان، تورم و رشد نرخ ارز نیز ارزش اسمی دارایی‌ها و درآمد بسیاری از شرکت‌های بورسی را بالا برد.

این مسئله به‌خصوص برای شرکت‌های صادرات‌محور و صنایع کالایی اهمیت دارد. افزایش نرخ ارز می‌تواند درآمد ریالی شرکت‌های صادراتی را افزایش دهد و تورم نیز در بسیاری از شرکت‌ها به افزایش نرخ فروش منجر می‌شود؛ بنابراین بخشی از رشد بورس را می‌توان به بازتنظیم ارزش اسمی شرکت‌ها با شرایط جدید اقتصاد مرتبط دانست.

اما همه رشد بورس نیز از این جنس نیست. شاخص هم‌وزن با رشد ۱۰۱ درصدی حتی از شاخص کل جلو زده است. این اتفاق نشان می‌دهد رشد بازار تنها محدود به چند نماد بزرگ نبوده و دامنه افزایش قیمت‌ها در بخش وسیع‌تری از بازار گسترش پیدا کرده است.

در عین حال، نباید از یک نکته مهم عبور کرد؛ بازده شاخص، معادل بازده همه سهامداران نیست. سرمایه‌گذاری در شاخص کل با خرید یک سهم مشخص تفاوت دارد و عملکرد پرتفو‌های حقیقی و حقوقی می‌تواند بسیار متفاوت باشد.

از سوی دیگر، رشد بازار با افزایش محسوس ارزش معاملات نیز همراه شده است. در ۳۰ شهریور، ارزش معاملات خرد سهام و صندوق‌های سهامی به حدود ۳۸.۱ هزار میلیارد تومان رسید و یک روز بعد این رقم به نزدیک ۴۹.۸ هزار میلیارد تومان رسید. این اعداد نشان می‌دهد نقدینگی قابل توجهی در بازار در گردش بوده است.

همین‌جاست که «ارزش معاملات» به یک دماسنج مهم تبدیل می‌شود. رشد شاخص به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده ادامه مسیر باشد؛ اما اگر افزایش قیمت‌ها با ارزش معاملات بالا و ورود پول به سهام همراه شود، نشان می‌دهد تقاضای فعال‌تری پشت بازار وجود دارد.

نیمه دوم دارایی‌ها؛ آیا فاصله حفظ می‌شود؟

بورس پس از یک رشد ۹۳ درصدی، دیگر همان بازاری نیست که ابتدای سال با نسبت‌های ارزش‌گذاری پایین‌تر و انتظارات ضعیف‌تر معامله می‌شد. بخشی از عقب‌ماندگی قیمت سهام جبران شده و در برخی گروه‌ها، انتظارات رشد آینده نیز در قیمت‌ها منعکس شده است.

از طرف دیگر، دلار همچنان تابع متغیر‌هایی مانند تورم، سیاست ارزی، وضعیت صادرات نفت، محدودیت‌های تجاری و تحولات سیاسی است. طلا نیز علاوه بر دلار، از قیمت جهانی طلا و ریسک‌های ژئوپلیتیکی اثر می‌گیرد؛ بنابراین هیچ‌کدام از بازدهی‌های ثبت‌شده در نیمه نخست را نمی‌توان به‌صورت خودکار به شش ماه دوم تعمیم داد.

برای بورس، مهم‌ترین آزمون در ادامه سال این خواهد بود که آیا رشد قیمت سهام با رشد سودآوری شرکت‌ها همراه می‌شود یا خیر. اگر درآمد و سود شرکت‌ها بتوانند خود را با رشد قیمت سهام هماهنگ کنند، بخشی از رشد اخیر پشتوانه بنیادی خواهد داشت؛ اما اگر قیمت‌ها سریع‌تر از سود حرکت کنند، حساسیت بازار به اصلاح افزایش پیدا می‌کند.