«دروازه آهنین» آمریکا، ایران را در مرزهای خودش محاصره می‌کند؟ | واکنش کشورهای همسایه چیست؟

آغاز پروژه «دروازه آهنین» علیه تجارت ایران

فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در تازه‌ترین اقدام خود علیه ایران، از تشکیل کارگروهی با عنوان «دروازه آهنین» خبر داده است. مأموریت این کارگروه، محدودسازی انتقال تجهیزات پیشرفته، کالا‌های تحریمی و جریان‌های مالی غیرقانونی از مسیر مرز‌های زمینی ایران و دریای خزر است.دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، با اعلام این خبر گفت این گروه ۲۰ عضو خواهد داشت و در شهر تامپا، ایالت فلوریدا، مستقر می‌شود.

به گفته او، تشکیل این کارگروه اقدامی مؤثر برای تقویت محاصره دریایی ایران خواهد بود.کوپر همچنین مدعی شده است که از ژوئن ۲۰۲۶ (خرداد و تیر ۱۴۰۵)، هم‌زمان با آغاز دور دوم محاصره دریایی ایران به دستور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بیش از ۲۵ میلیارد دلارمانع صادرات ایران شده است.

پاکستان و عراق؛ مسیر‌های زمینی زیر فشار

بر اساس آخرین بررسی‌های خبرنگار فراز، در کنار محاصره دریایی، تحولات مرز‌های زمینی ایران با پاکستان و عراق نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. این دو کشور از شرکای مهم تجاری ایران هستند. پاکستان در ۱۹ اکتبر (۲۷ مهر) عبورومرور تجاری از گذرگاه‌های تفتان، گبد و ریمدان را متوقف کرد. مقام‌های پاکستانی، مقابله با قاچاق کالا و حفظ امنیت را دلیل این تصمیم اعلام کردند؛ اقدامی که باعث پشت مرز ماندن ۲ هزار کامیون شده است.

نکته قابل توجه آن است که این اتفاق زمانی رخ داده است که اسلام آباد به عنوان میانجی بین تهران و واشنگتن حاضر بوده است.

در مرز غربی ایران نیز عراق در ۲۱ اکتبر (۲۹ مهر) گذرگاه شیب «چذابه» را به دلیل امنیتی و مقابله با قاچاق بسته است. این در حالی است که فواد حسین وزیر امور خارجه عراق، در ۷ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۶ آبان ۱۴۰۵) اعلام کرد آمریکا از بغداد خواسته است تمامی گذرگاه‌های مرزی خود با ایران، به‌جز دو گذرگاه که هنوز نام آنها اعلام نشده، بسته شود.

پاکستان؛ افزایش قیمت گاز مایع در زمان محدودیت‌های مرزی

پاکستان یکی از شرکای تجاری ایران است و روابط دو کشور در حوزه انرژی، به‌ویژه تأمین گاز مایع (LPG)، اهمیت بالایی دارد. طبق بررسی‌های فراز، مجموع سالانه صادرات ایران در سال ۲۰۲۵ به پاکستان یک میلیارد و ۳۶۵میلیون دلار می‌باشد  که  ۲ میلیون و ۲۵۰ هزار تن معادل ۸۱۰مییلون دلار سهم گاز مایع است.

مجموع کل واردات ایران از پاکستان۶۳۰میلیون دلار می‌باشد که سهم برنج به عنوان مهم‌ترین کالا‌های وارداتی از این کشور در نیمه نخست سال جاری برابر با ۹۸۵هزار تن معادل  یک میلیارد و۴۲ میلیون دلار می‌باشد.با افزایش محدودیت‌ها در مسیر‌های تجاری پاکستان و ایران، گاز مایع در پاکستان با افزایش قیمت رو به  شده است؛ قیمت هر کپسول ۱۲ کیلوگرمی گاز مایع که قبل از این ۴ هزار و ۵۰۰ روپیه، معادل ۱۶ دلار بود، بعد از محدویت‌های اخیر به ۷ هزار روپیه، معادل ۲۵ دلار رسیده است.

وابستگی نیروگاه‌های عراق به گاز صادراتی ایران

عراق نیز از دیگر شرکای اقتصادی ایران است که روابط دو کشور در حوزه انرژی اهمیت دارد. ایران برای تأمین سوخت نیروگاه‌های برق عراق، گاز طبیعی به این کشور صادر می‌کند.

مجموع کل صادرات ایران به عراق در ۵ماهه اول سال ۱۴۰۵ برابر با سه میلیارد و ۷۵۰ میلیون دلار می‌باشد. میزان صادرات سالانه گاز طبیعی ایران به عراق ۱۸ میلیارد و ۲۵۰ میلیون مترمکعب است و قیمت هر هزار مترمکعب گاز صادراتی ۳۳۵ دلار است. در نتیجه سالانه ۶میلیارد دلار گاز طبیغی به عراق صادر می‌شود.

مجموع کل واردات عراق به ایران در سه ماهه اول سال ۱۴۰۵ عدد۹۱۳میلیون دلار بوده است؛ که سهم طلا به عنوان مهم‌ترین کالای وارداتی به ایران در همین بازه زمانی ۲۱۰میلیون دلار بوده است.

موضع متفاوت ترکیه و افغانستان

ترکیه در واکنش به این خبر اظهارنظری نداشته است. با این حال، گذرگاه‌های بازرگان-گوربولاغ عبور کامیون‌ها با محدودیت‌هایی رو به رو شده است. این در حالی است که بعد از بررسی‌های میدانی و گفت‌و‌گو با چند کشاورز اهل آذربایجان غربی متوجه شدیم آنکارا بنا به دلایلی محدودیت‌هایی در صادرات برخی محصولات کشاورزی اعمال کرده است.

همسایه شرقی ایران، افغانستان نیز نه تنها هنوز مرز‌های خود را نبسته، بلکه تردد کامیون‌ها را آسان و بیشتر نیز کرده است.

مسیر جایگزین برای دور زدن محدودیت‌های دریایی

در شرایطی که فشار‌ها بر بنادر جنوبی ایران افزایش پیدا کرده است، بنادر شمالی کشور در دریای خزر اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند. این بنادر ارتباط تجاری ایران با چهار کشور روسیه، جمهوری باکو، قزاقستان و ترکمنستان را داردند. در بین این کشورها، روسیه مهم‌ترین شریک تجاری ایران در منطقه خزر محسوب می‌شود و حجم مبادلات دو کشور در سال ۲۰۲۵به ۵ میلیارد دلار رسیده است، جمهوری باکو با ۶۴۴ میلیون دلار در رتبه دوم و قزاقستان با ۴۳۰ میلیون دلار در رتبه سوم قرار گرفته است.

طبیعی است در سال جدید میلادی با توجه به محاصره دریایی در جنوب ایران حجم مبادلات در دریایی خزر بیشتر شده باشد.بنادر انزلی، امیرآباد و کاسپین نیز در صادرات شمال ایران اهمیت دارند.

همچنین، سهم بنادر شمالی ایران ازکالا‌های اساسی که پیش از جنگ ۱۸ درصد بود، در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ به ۳۰ درصد افزایش پیدا کرده است که نشان دهنده اهمیت دریای خزر در زمان محاصره دریایی بنادر جنوب می‌باشد.

واکنش کشور‌های دریای خزر به «دروازه آهنین»

تا لحظه تنظیم این گزارش، روسیه هیچ اقدام رسمی برای مقابله با طرح «دروازه آهنین» نداشته است، اما به طور کلی موضع مسکو مشخص است. در ۲نوامبر ۲۰۲۶ (۱۱آبان ۱۴۰۵) سخنگوی وزارت خارجه این کشور ماریا زاخارووا مخالفت خود را با سیاست‌های آمریکا اعلام  و افزود دو کشور راه دیپلماتیک را در پیش بگیرند.

جمهوری باکو هم تا این لحظه واکنشی به این اتفاق نداشته است و قزاقستان نیز تاکنون اعلام رسمی یا محدودیت جدیدی در مرز‌ها اعمال نکرده است.

این تصمیم سنتکام هرچند به تشدید محدودیت‌های تجاری ایران می‌شود، اما درکنار اثراتی که بر اقتصاد ایران دارد، باعث برهم خوردن نظم اقتصادی کشور‌هایی می‌شود که از طریق ایران کالا‌های اساسی و سوخت خود را تامین می‌کنند.