سال سیاه استارتاپ ها

سال ۹۸ را می توان یکی از سخت ترین سال های فعالیت برای کسب و کارهای اینترنتی دانست. با این همه شیوع کرونا برای تمامی استارتاپ های کشور بد نبوده است. بسیاری از کسب و کارهای اینترنتی مانند فروشگاه های آنلاین، استارتاپ های آموزش از راه دور و استارتاپ های خدماتی شاهد رونق کسب و کار بوده اند. با این همه برخی از استارتاپ ها مانند چیلوری با این که در زمینه دلیوری غذا فعالیت می کند و باید شاهد افزایش تقاضا باشد، تعطیل شده است. استارتاپ هایی که در زمینه گردشگری فعالیت می کردند نیز با مشکلات مالی بسیاری مواجه شدند و مانند علی بابا، اسنپ تریپ، الی گشت و … دست به تعدیل نیرو زده اند. به هر روی برخلاف تصور بسیاری، استارتاپ ها نیز مانند دیگر کسب و کارهای خرد با مشکلات و بحران مالی مواجه شده اند.

البته این تمام ماجرا نیست؛ کسب و کارهای اینترنتی امسال دوهفته با قطعی اینترنت مواجه شدند که ضرر بسیاری بر فعالیت آن ها وارد کرد، سپس فعال سازی رمزپویا فروش استارتاپ ها را کاهش داد و البته قوانین دست و پاگیر و فیلترینگ های دولت نیز خسارات بسیاری بر کسب و کارها وارد کرد.

تسهیلاتی با دشوارترین شرایط پرداخت

وزیر ارتباطات اعلام کرد قرار است به کسب و کارهای اینترنتی وام با ۹ درصد بهره ارائه شود. سقف این وام برای شرکت های نوپا ۵۰۰ میلیون تومان و برای شرکت هایی که سابقه فعالیت بیشتری دارند تا ۲ میلیارد تومان است. البته این وام ۱۲ ماهه و بدون گذراندن دوره تنفس باید تسویه شود که همین امر اعتراضات بسیاری را در میان فعالان اکوسیستم استارتاپی به همراه داشته است چراکه آنها در این شرایط بحرانی قادر نیستند وام خود را طی ۱۲ ماه تسویه کنند. به گفته بسیاری از آنها وزارت ارتبااطات شرایط دریافت وام را به حدی مشکل می کند که استارتاپ ها خود از دریافت آن صرف نظر کنند. در واقع به گفته بسیاری از کارشناسان، آذری جهرمی این اقدام را تنها به این منظور انجام می دهد که بگوید کاری انجام داده است.

استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش بنیان، نیم سال خوبی را پشت سر نگذاشتند. برای حمایت از این کسب و کارها وزیر ارتباطات دستور داد تا از محل وام وجوه اداره شده، به آن ها وام کم بهره تعلق بگیرد. محمدجواد آذری جهرمی به تازگی در توییتر خود نوشت: برخی کسب و کارهای اینترنتی با شیوع کرونا دچار رکود شده‌ و تعدیل نیرو را پیش گرفته‌اند. ‌او افزود:با وجوه اداره شده‌ وزارت ارتباطات و صندوق نوآوری به این شرکت ها وام کم بهره‌ به منظور تأمین نقدینگی پرداخت می‌کنیم تا تعدیل نیرو متوقف شود. ‌

مشکلاتی که دولت برای استارتاپ ها ایجاد کرده است

با وجود تمامی ادعاهای دولت مبنی بر کمک به استارتاپ ها، فعالان و کارشناسان استارتاپ ها معتقدند که دولت مشکلات بسیاری را برای آنها ایجاد کرده و بهترین کمک آن است که اجازه فعالیت بدهد و سنگ اندازی نکند.

«عادل طالبی»، دبیر انجمن صنفی کسب و کارهای اینترنتی به فراز گفت:«سال ۹۸ سال دشواری برای استارت‌آپ‌های کشور بود با این همه همچنان امیدوار به فعالیت خود ادامه می‌دهند. استارت‌آپ‌ها با مشکلات بسیاری در حوزه فعالیت خود در کشور مواجه هستند»

او افزود:«یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین مشکلاتی که در فضای استارت‌آپی کشور با آن مواجه هستیم مشکل سرمایه‌گذاری است. متاسفانه هنوز فرهنگ سرمایه‌گذاری در کسب‌و‌کارهای پرخطر مانند استارت‌آپ‌ها در ایران رواج نیافته است. به همین دلیل نیاز به سرمایه‌گذاران خارجی داریم تا این فرهنگ را در کشور رواج دهند. برای همین امر نیاز به دولتی داریم که به دنبال تحریم شدن نباشد.» طالبی در ادامه بیان کرد: «مشکل مهم دیگر نهادهای دولتی هستند. یکی از موانعی که نهادهای دولتی برای استارت‌آپ‌ها ایجاد کرده‌اند، دشواری‌های جواز کسب برای راه‌اندازی و ادامه فعالیت استارت‌آپ‌هاست. فعالان و بنیانگذاران استارت‌آپ‌ها باید پرونده مالیاتی ایجاد و کد ثبت کنند. این در حالی است که مشخص نیست استارت‌آپ موفق شده به فعالیت خود ادامه دهد یا خیر. با این اقدامات دولت، استارت‌آپ‌ها در همان ابتدای کار دچار مشکل می‌شوند.»

او با اشاره به اینکه همواره گفته می‌شود استارت‌آپ تنها یک ایده است و ایده در مرحله اجرا می‌تواند دچار چالش شده و یا شکست بخورد بیان کرد: این اقدامات سختگیرانه دولت در همان ابتدا استارتپ ها را با شکست مواجه می کند. دبیر انجمن صنفی کسب و کارهای اینترنتی با اشاره به کمبود نیروی متخصص گفت: مشکل دیگری که اکوسیستم استارت‌آپ‌ها را دچار چالش‌های فراوان کرده، منابع انسانی است. متاسفانه بخش قابل توجهی از نیروهای انسانی ما مهاجرت می‌کنند و این امر خطر بزرگی را برای استارت‌آپ‌ها به همراه دارد. در واقع یک بمب زماندار است که در آینده خطر آن مشخص می‌شود. استارت‌آپ‌ها با کمبود شدید منابع انسانی و نیروی کار مواجه هستند و نیروی متخصص و ماهر برای فعالیت در استارت‌آپ‌ها بسیار اندک است. او با اشاره به اینکه یکی از مشکلات اصلی و بزرگ استارت‌آپ‌ها در ایران عدم‌اطمینان از فرداست بیان کرد: نمی‌دانیم فردا با چه بحران‌هایی مواجه می‌شویم؛ هواپیما قرار است سقوط کند؟ اینترنت قرار است قطع شود؟ اختلالات اینترنتی رخ می‌دهد؟ حملات سایبری به زیرساخت‌ها انجام می‌شود؟ قوانین و تصمیمات جدیدی اتخاد می‌شود؟ این امر توانایی برنامه‌ریزی برای فردا را از ما گرفته است. در واقع مهم‌ترین مشکل ما در ایران عدم پایداری شرایط است که کسب‌و‌کارها را با مشکلات بسیاری مواجه کرده است. این عدم پایداری شرایط شامل همه مسائل می‌شود: قوانین و مقررات، بازار کسب‌و‌کار، وضعیت روابط بین‌الملل و دیگر مسائل در کشور. به همین دلیل است که بسیاری به جای راه‌اندازی کسب‌و‌کار اینترنتی ترجیح می‌دهند دلار بخرند.

بگذارید نفس بکشیم

طالبی با اشاره به اینکه مطالبات استارت‌آپ‌ها بسیار ساده است گفت:«دولت اجازه نفس کشیدن به کسب‌و‌کارهای اینترنتی بدهد و پایش را از روی گلوی استارت‌آپ‌ها بردارد. با وجود تمامی ادعاهای دولت روحانی، دولت بارها استارت‌آپ‌ها را فیلتر کرده است. این در حالی است که دادستانی در مجموع دستور فیلترینگ ۱۰ استارت‌آپ را صادر کرده است. به طور کلی دادستانی پس از حضور آقای جاویدنیا، معاون دادستانی کل در امور فضای مجازی بسیار خوب و مثبت عمل کرده است.»

با اینکه وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات مدعی شده به استارتاپ ها کمک می کند و به آنها وام کم بهره ارائه می کند اما فعالان اکوسیستم استارتاپی معتقدند این کمک ها چندان کارآمد نبوده است و اتفاقا منجر به آسیب بیشتر برای آنان شده است.