بحران ساتبیز در کورانِ کرونا!

این روزها سراسر جهان، در تب و تاب گذر از یک دوران بحرانی است؛ بحرانی که کمتر از یک جنگ جهانی تلفات و تبعات نداشت. از ورود کرونا به روز و روزگار مردمان، هنوز زمان زیادی نگذاشته اما قطع شدن بیش از یک میلیون نفس ، فلج شدن چرخ اقتصاد در حوزه های مختلف و آینده ای نامعلوم در سایه یک ویروسِ ناشناخته بدونِ درمان، کماکان پابرجاست.

حالا هم برای جلوگیری از تکرار دوباره سناریو «شیوع»، بسیاری از رویدادهای فرهنگی و هنری سراسر جهان به تعویق افتاده و یا به صورت آنلاین برگزار می شود.

تازه ترین رویدادی که تحت تاثیر کرونا، به صورت آنلاین برگزار شد، حراج هنر قرن بیستم خاورمیانه «ساتبیز» است که قرار بود ٢۴ مارس (۵ فروردین) برگزار ‌شود اما به دلیل شیوع کرونا در لندن و قرنطینه شدن این شهر معلق شد تا به شکل آنلاین برگزار شود.

ساتبیز از آغاز

معروف ترین حراجی که هم آوازه حراج «کریستیز» محسوب می‌شود، حراج‌خانه «ساتبیز» است. «ساتبیز» بیست سال از «کریستیز» پیرتر است و کار خود را از دو قرن پیش یعنی در ۱۱ مارس ۱۷۴۴، با فروش کتاب‌هایی به ارزش ۸۲۶ پوند آغاز کرد، به عبارتی از عمر این حراج بیش از ٢٧۶ سال می گذرد.

این حراج در لندن افتتاح شده ولی اینک به صورت چند ملیتی اداره می‌شود و مرکز اصلی آن در نیویورک است. باید گفت که «ساتبیز» تنها یک حراج خانه نیست و به سه بخش حراجی، مالی (finance ) و واسطه‌گری تقسیم می‌شود.

فروش آثار هنری در «ساتبیز» از سال ۱۸۸۳ آغاز شد و بیش از نود سال بعد، با افتتاح دفتر نیویورک «ساتبیز» در سال ۱۹۵۵، این حراجی به اولین خانه حراج بین‌المللی تبدیل شد. این سازمان هم اکنون بیش از ۹۰ دفتر در ۴۰ کشور دنیا دارد و بزرگترین فروشنده آثار هنری خاص، جواهرات و مجموعه‌های گردآوری شده در دنیا است.

سرانجام یک حراج کرونا زده در هجوم چالش ها

شاید تا چند ماه پیش کسی حتی تصور نمی کرد که ویروس ناشناخته ای چون کرونا، آخرین دوره از پرمدعا ترین حراج آثار هنری یعنی «ساتبیز» را آنلاین کند و همین مسئله افت زیادی در فروشِ این دوره از حراج به وجود آورد.

گویا با این تغییر رویه، بسیاری از مجموعه‌داران که مایل به فروش آثار خود در حراج آنلاین نبودند، آثار خود را از این رویداد خارج کردند. این تنها یکی از چالش های این دوره از حراج «ساتبیز» بود. در ادامه روند این حراج، بسیاری از صاحبان آثار حضور خود در حراجی را منوط بر شرط فروش اثر خود ان هم در صورت رسیدن به قیمت کمینه‌ای که برای آثارشان در حراج در نظر گرفته شده بود، قرار دادند. این دو چالش به تنهایی کافی بود تا نیمی از آثار حراج آنلاین هنر قرن بیستم «ساتبیز» به فروش نرسد و «ساتبیز» خاورمیانه در سال ٢۰٢۰ شکست بخورد.

چراکه این حراج در سال ٢۰۱٩ با فروش کلی ٣ میلیون و ۴۶۵ هزار پوند به پایان رسیده بود؛ اما در این دوره با افت بیش از ۱ میلیون و ٣۰۰ هزار پوندی، با فروش کلی ٢ میلیون و ۱٩٣ هزار پوند به کار خود پایان داد.

تجربه هنر ایرانی در حراج ساتبیز

نزدیک به ۱۵ سال است که سه حراجی بزرگ آثار هنری یعنی «کریستیز»، «ساتبیز» و «بونامز» در منطقه خاورمیانه حضور فعال دارند. البته «ساتبیز» و «کریستیز» دو حراج معروف تر هستند که هر سال در دو نوبت آثار هنری هنرمندان منطقه را قیمت‌گذاری و به خریداران عرضه می‌کنند. این دو حراج به تنهایی، بیش از بیست دوره است که در خاورمیانه بازارهای عرضه آثار تجسمی را برگزار می‌کنند و حضور هنرمندان ایرانی در این دو دهه نقش بسزایی در این حراج ها داشته است.

برای مثال در حراج سال گذشته، سهم هنرمندان ایرانی که ۲۲ اثر از مجموع ۸۳ اثر هنرمندان خاورمیانه بود ، با فروش ۱۷ اثر به رقم یک میلیون و ۷۷ هزار پوند رسید که تقریبا نیمی از فروش کلی آثار بود چراکه مجموع فروش این حراجی ۲ میلیون و ۵۱۳ هزار پوند شده بود.

در حراج ٢۰٢۰ «ساتبیز» خاورمیانه اما، ٧۱ اثر از هنرمندان کشورهای مصر، ترکیه، لبنان، مراکش، عراق، فلسطین و… عرضه شده بود که از میان آن ها، ۱٧ اثر از ۱٣ هنرمند ایرانی هم حضور داشت.

با وجود شرایط سخت پیش آمده در حراج آنلاین هنر خاورمیانه «ساتبیز»، اما باز هم هنر ایران توانست جایگاه مناسبی را در هنر خاورمیانه برای خود ثبت کند و با فروش کلی ٢۶٨.٧۵۰ پوندی تنها ۶ اثر هنرمندان ایرانی، توانست بیش از یک هشتم فروش کلی این دوره حراج ساتبیز را به هنر ایران اختصاص دهد.

ذی‌قیمت‌ترین آثارحراج هنر قرن بیستم خاورمیانه ساتبیز با کنار رفتن اثر محمود سعید هنرمند فقید مصری (گرانترین اثر این دوره حراج ساتبیز) از حراج آنلاین؛ تابلو «بلوک‌ها» محمد ملهی هنرمند مراکشی شگفتی‌ساز این دوره از حراج شد.

این اثر که با قیمت پایه ۵۵ هزار تا ۶۵ هزار پوند عرضه شده بود با فروش ٣٩٩ هزار پوندی رکورددار حراج هنر خاورمیانه ساتبیز در سال ٢۰٢۰ شد.

جایگاه دوم نیز به هنرمند فقید عراقی محمود صبری تعلق گرفت. از این هنرمند ٧ اثر در این دوره از حراج عرضه شده بود که تنها ۴ اثر او به فروش رسید و تابلو «خانواده‌ای از کشاورازان» این هنرمند به قیمت ٣۰۰ هزار پوند چکش خورد.

اما جایگاه سوم گرانترین آثار حراج خاورمیانه ساتبیز به هنرمند فقید ایرانی بهمن محصص با تابلو «تئیریاس از آینده بیشتر نمی‌داند» با قیمت فروش ۱۵۰ هزار پوند اختصاص یافت.

ردپای پررنگ ایران در حراج خاورمیانه ساتبیز

در حراج هنر قرن بیستم خاورمیانه «ساتبیز» ٣ اثر از منیر شاهرودی فرمانفرماییان، ٢ اثر از بهمن محصص، ٢ اثر از منوچهر یکتایی و آثاری از پرویز تناولی، لیلی متین دفتری، منصور قندریز، مسعود عربشاهی، فرهاد مشیری، فرامرز پیلارام، رضا درخشانی، صادق تیرافکن، کامروز آرام و هدیه شفیعی ارائه شده بود که در این میان تنها ۶ اثر به دلیل ارائه پیشنهادهای آنلاین بیشتر از کمینه و بیشنیه در نظر گرفته شده توسط حراج «ساتبیز» به فروش رسیدند.

بر این اساس از بهمن محصص دو اثر نقاشی و مجسمه به فروش رسید؛ تابلو نقاشی این هنرمند با عنوان «تئیریاس از آینده بیشتر نمی‌داند» که با قیمت پایه ۱٢۰ تا ۱٨۰ هزار پوند عرضه شده بود با قیمت ۱۵۰ هزار پوند فروش رفت.

مجسمه «سگ و مرد» این هنرمند نیز که با قیمت پایه ٢۵ تا ٣۵ هزار پوند عرضه شده بود با قیمت ۶٨ هزار و ٧۵۰ پوند چکش خورد.

منیر شاهرودی فرمانفرماییان نیز که در این حراج سه تابلو داشت، اثری از مجموعه آیینه‌های این هنرمند چون به قیمت کمینه ارائه شده نرسید به فروش نرفت و تنها دو تابلو نقاشی او نیز که هر کدام به قیمت پایه ٨ تا ۱٢ هزار پوند عرضه شده بودند با قیمت‌های ۱۱ هزار و ۱۰ هزار پوند فروش رفتند.

اثر بدون عنوان فرامرز پیلارام نیز که با قیمت ٢۰ تا ٣۰ هزار پوند عرضه شده بود با قیمت ٢٢ هزار و ۵۰۰ پوند فروخته شد و اثر هدیه شفیعی نیز که با قیمت ۵ تا ٧ هزار پوند ارائه شده بود با قیمت ۶ هزار و ٢۵۰ پوند به فروش رفت.