بانک مرکزی در ایران مقتدر نیست

بانک مرکزی در ایران مستقل نیست و دستورهای دولت را اجرا می‌کند؛ این جمله که از فرط تکرار لوث شده است، هربار بعد از بحران ارزی و پولی در کشو، دوباره بر سرزبان می‌افتد. اما این بار ماجرا چیست؟ ولی‌الله سیف، رئیس سابق بانک مرکزی که در زمان مسئولیت خود دوران پر حاشیه‌ای را سپری کرد و مدام مورد انتقاد مخالفان سیاست‌های پولی ارزی بانک مرکزی بود؛ روایتی جدید و قابل تامل از تصمیم‌هایی که منجر به ظهور ارز 4200 تومانی در بازار شد بر زبان آورده است. سال 97 در جریان قیمت‌گذاری ارز دولتی که نام ارز جهانگیری معروف شد؛ رقمی در حدود 98 هزار میلیارد تومان رانت به جیب دلالان رفت. چگونه؟ برخی واردکنندگان ارز 4200 تومانی گرفتند و کالا به کشور وارد کردند، و آن را با قیمت ارز در بازار آزاد به دست مصرف‌کننده رساندند. حالا سیف اعلام کرده است که این قیمت‌گذاری با تصمیم دولت صورت گرفته و بانک مرکزی با این رقم مخالف بوده است. این اذعان اما چندان از نگاه آگاهان اقتصادی قابل قبول به نظر نمی‌آید. دلایل این انتقاد بی‌شما ر و مهم‌ترین آن عدم تصمیم‌گیری‌های درست این بانک در دوران حساس اقتصادی است. درباره عملکرد این بانک اظهارنظرهای متفاوتی وجود دارد، اما نکته‌ای که از نظر حیدرمستخدمین حسینی، تحلیلگر اقتصادی، قابل طرح بود عدم استقلال بانک مرکزی طی ادوار گذشته تاکنون است. آن‌طور که حسینی به «فراز» گفت: « اگر بانک مرکزی مستقل نباشد دولت‌ها هر زمانی که نیاز به پول داشته باشند به این صندوق (بانک مرکزی) دست‌درازی کرده و کسری مالی خود را جبران می‌کنند». چرا دولت سیاست پولی تعیین می‌کند؟ این آگاه اقتصادی در ادامه صحبت‌های خود درباره آسیب‌هایی که عدم استقلال بانک مرکزی به اقتصاد کشور وارد می‌کند اینطور توضیح داد: « شما در هیچ تشکیلاتی (شرکت‌ها) نمی‌توانید صندوق یک شرکت را در اختیار خریدهای روزانه قرار دهید؛ اگر این‌طور باشد دخل و خرج آن شرکت غیرشفاف خواهد شد». او برای روشن شدن این نکته که عملکرد این بانک تا چه اندازه ضعیف و بر اساس خواست دولت‌ها بوده است افزود: « بانک مرکزی در ایران هرگز اقتدار لازم در اتخاذ تصمیم‌های بهنگام حوزه پولی و بانکی کشور نداشته است. برای مثال دولت می‌خواهد بدهی خود را نپردازد و چون بانک مرکزی در مقابل رفتار دولت قدرتمند نیست نمی‌پردازد؛ یا اینکه دولت می‌آید در خصوص پرداخت تسهیلات، برای شبکه بانکی تعیین تکلیف می‌کند؛ اصلاً دولت چه‌کاره‌ است که برای نظام پولی و بانکی کشور تعیین تکلیف کند که تسهیلات چگونه و به چه کسانی پرداخت شود؟

رئیس بانک مرکزی پاسخگو نیست

به باور این آگاه اقتصادی همچنین روند انتخاب رؤسای بانک مرکزی در ایران به هیچ عنوان قابل پذیرش نیست. او برای مصداقی شدن این اظهار نظر خود توضیح داد: « اشخاصی به پیشنهاد اعضای هیات اجرایی و حداقل با ۳ رای به رئیس جمهور معرفی شده و در نهایت رئیس این بانک توسط رئیس جمهور انتخاب می‌شود؛ اما در نظر داشته باشید که آن هیات همسو با خواسته‌های دولت حرکت می‌کند؛ بنابر این مدیریت او صحبت‌های خود را اینطور به پایان رساند:« بازار پولی در کشور خودش تابع دولت است و هرچه دولت بگوید انجام می‌دهد. چرا؟ به این دلیل که مکانیسم انتخاب رئیس بانک مرکزی در اختیار دولت است و مجلس هم نمی‌تواند رئیس این بانک را سوال و جواب کند؛ چون او (مجلس) در انتخاب رئیس بانک مرکزی نقشی نداشته است».