بازار ارز غیر اقتصادی و امنیتی شده است

« همین امروز و فردا قیمت ارز را کاهش می‌دهیم». این جدیدترین وعده بانک مرکزی برای ساماندهی بازار ارز است که از زبان عبدالناصر همتی شنیده شد. در روزهایی که نرخ دلار در بازار آزاد 25 هزار تومان را نیز تجربه کرد، اخباری مبنی بر کاهش نرخ و ثبات در قیمت‌ها در چهارراه استانبول شنیده می‌شود که با اظهار نظرهای متفاوتی از سوی دست‌اندرکاران اقتصادی و همچنین کارشناسان مواجه شده است. آن چه بسیاری از صاحب نظران در باره آن به اتفاق نظر رسیده اند این نکته است: « نوسان در بازار ارز یک شبه رخ نداده که یک شبه نیز حل و فصل شود».

شاید به همین دلیل است که به باور عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران: « بازار ارز در ایران چند وجهی و تا حد بسیار زیادی امنیتی شده است».

آن طور که علی شریعتی، فعال اقتصادی در حوزه صادرات به « فراز» توضیح داد: « البته بانک مرکزی اعتقاد ندارد که قیمت ارز را به یکباره کاهش خواهد داد و تحقق این تصمیم را تدریجی و به آرامی اعلام کرده است».

ترمیم خرابی‌ها در الویت است

شریعتی در ادامه صحبت‌های خود اظهار داشت: « اما در این باره باید بگویم حتی اگر همه اتفاق‌های خوب یک شبه در اقتصاد ایران رخ دهد و کشور قادر به فروش نفت خود با کمترین هزینه و در مسیر قبلی باشد، دولت ناچار است ارز وارد حاصل از فروش نفت را برای ترمیم خرابی‌های اقتصادی که طی همین سال‌‌های اخیر به وجود آمده است، هزینه کند».

به نظر می‌رسد این دست‌اندرکار اقتصادی تلویحا معتقد است حتی اگر شرایط نرمال اقتصادی برای ایران رخ دهد در بهترین حالت به اوضاع پیش از بحران بازخواهیم گشت. زمانی که همچنان امیدی به صادرات نفت وجود داشت.

نقش FATF در ساماندهی اوضاع اقتصادی

او در ادامه اظهار نظر خود به این پرسش که آیا ایران بدون پیوستن به FATF خواهد توانست اوضاع اقتصادی و ارزی آرامی داشته باشد، این طور پاسخ داد: « بحث FATF بسیار کلان و پیچیده است. باید این نکته را نیز یادآور شوم، بسیاری از کشورها که تا به امروز به دلایل مختلفی پول تجارتشان با ایران را پرداخت نمی‌کردند، حالا بهانه FATF را نیز مطرح می‌کنند؛ من اعتقاد دارم مدل مفهومی بازار ارز چند وجهی است، این‌ گونه نیست که یک تکانه سیاسی یا اقتصادی بتواند اثری پایدار بر ثبات این بازار بگذارد».

او در عین حال این نکته را نیز یادآور شد که بازار ارز، بازاری امنیتی و غیر اقتصادی شده است. به همین دلیل است که بسیاری از کارشناسان نمی‌توانند تحلیل همه جانبه از این بازار داشته باشند.

همه درباره آینده ارز اظهار نظر می‌کنند

او همچنین با انتقاد از جو روانی گرانی ارز که بعضا در پی برخی تحلیل‌های غیر کارشناسی به وجود آمده است، بیان داشت: « متاسفانه به دلیل نقش پررنگی که نوسان قیمت ارز به طور مستقیم و غیر مستقیم بر معیشت مردم گذاشته است، همه گروه‌ها با هر سطح دانش و آگاهی درباره آینده این بازار اظهار نظر کرده و در شرایطی نیز خواسته یا ناخواسته به تشدید فضای دلالی دامن می‌زنند؛ برای مثال شما ممکن است حتی از یک کارمند ساده بانکی نیز بشنوید که در قالب یک کارشناس بانکی صحبت کند و بگوید … قیمت‌ها در بازار ارز آرام خواهد گرفت، اگر 27 میلیارد دلار ارز حاصل از صادارت به کشور بازگردد… «اگر» ی که در این باره مطرح می‌شود پیچیدگی‌های اقتصادی و شاید سیاسی بسیاری دارد».

در کلوب‌های سلیمانیه و استانبول چه می‌گذرد؟

او در خلال صحبت‌های خود بارها به تاکید مقام معظم رهبری در خصوص برخورد با مفسدان ارزی اشاره کرد و گفت: « آن روندی ما امروز در بازار ارز شاهد آن هستیم در نتیجه مجموعه‌ای از رخدادهایی است که اثر میان مدت و بلند مدت در نوسان بازار ارز گذاشته؛ اما همان طور که مقام معظم رهبری هم در روز عید قربان اشاره کردند: نقش متخلفان ارزی در تشدید بحران فعلی اقتصاد ایران ( بازار ارز) را نمی‌توان نادیده گرفت .

او برای مصداقی شدن اظهار نظر خود یادآور شد: « دلال‌ها، واسطه‌ها و شبه صراف‌هایی هستند که در معامله‌های شبانه خود در سلیمانیه عراق، استانبول و هرات، دلار را برای یک ماه یا دو ماه دیگر معامله می‌کنند؛ از سویی دولت می‌گوید این‌ها پول تولید کننده ای است که در خارج معامله می‌شود؛ من می‌پرسم تولید کننده ای که آه ندارد با ناله سودا کند و باید سرمایه در گردش داشته باشد، چه طور ممکن است به چنین اقدامی دست بزند؟

پول‌های کثیف بحران ارزی را تشدید کرده است

او در ادامه بیان داشت: « اگر ریشه یابی شود مشخص خواهد شد که این‌ها، پول های کثیف است، برای مثال لاتاری هایی که برگزار می شود و کسانی که در ترکیه و بسیاری دیگر کشورهای همسایه پول قمار بازی در می آورند. نکته جالب و قابل تامل آن است که برای مثال ما در کار خودمان «دلار فردایی» شنیده‌ایم اما برخی از سود جویان در این تالارها دلار را برای ماه شهریور معامله می کنند»!

مردم فروشنده شدند…

به باور این دست‌اندرکار حوزه صادرات: « الان هم اگر قیمت دلار 1000 تومان ریخته است و مردم فروشنده شدند دلیلش همین اخبار و جو روانی است. البته من قصد ندارم بگویم همه تقصیر نوسان دلار متوجه دلالی است، خیر همان طور که بارها گفته ام بازار ارز چند وجهی است، هم دلایل اقتصادی دارد و هم سیاسی، ولی حباب سازان و موج دهندگان بازار ارز در تشدید این نوسان بی تاثیر نیستند».

او همچنین صحبت‌های خود را این طور ادامه داد: گروهی از موج دهندگان برخی از وارد کنندگان هستند؛ جنس را وارد می‌کنند در انبار نگه می‌دارند و مدام می‌گویند اگر امروز با این قیمت نخرید هفته بعد گران‌تر می‌شود».

قیمت واقعی دلار چند است؟

او در پاسخ به این پرسش که قیمت واقعی دلار چقدر باید باشد؟ اظهار داشت: « این را باید اقتصاددان‌ها بگویند. ما صادر کننده هستیم و بسیاری فکر می‌کنند برای مثال اگر دلار بشود 50 هزار تومان صادر کننده خوشحال تر است. اما من به شما می‌گویم که به هیچ وجه این طور نیست.

او ادامه داد: « قیمت منطقی که بر اساس تولید ناخالص ملی و غیر حبابی باشد مورد قبول ما است. متاسفانه رفتار همه دولت ها به این روندآسیب وارد کرده، هروقت وضعمان به لحاظ اقتصادی خوب بود قیمت ارز را به صورت دستوری ثابت نگاه داشته و از افزایش آن جلوگیری کرده اند؛ هرگونه نگهداری مصنوعی قیمت دلار اثر سوء خودش را دارد. این اتفاق‌ها مانند فنر عمل می‌کند که اگر از جای خودش در برود سرعت بالایی خواهد اشت، مثل اتفاقاتی که بر سر گرانی یک شبه بنزین و حوادث آبان ماه 98 افتاد. جلوی جو روانی را نمی‌توان به راحتی گرفت.

نباید صادر کننده را تهدید کرد

او صحبت‌های خود را این طور پایان داد: « دولت در بحث ارز حرف اشتباهی می زند و می‌گوید… باز گشت ارز صادراتی… معلوم است که ارز صادراتی به کشور باز می گردد. از این 27 میلیارد دلار ارز حاصل از صادراتی که می‌گویند به کشور باز نگشته است، فقط 6 میلیارد دلار آن مربوط به صادرکنندگان غیر نفتی و واقعی است. ما بقی این ارز در دست صادرکنندگان دولتی یا وابسته به دولت است. حرفم این است اگر صادر کننده شرایط را مساعد نبیند به طور حتم انقباضی رفتار خواهد کرد و به این ترتیب است که صادرکنندگان عمدا خوشنام از گردونه تجارت خارجی خارج خواهند شد».