انحراف متروی تهران از مسیر شفافیت در بودجه و عملکرد!

می گویند یکی از خطرناک‌ترین مراکز شهر تهران از نظر شیوع ویروس کرونا است؛ متروی تهران امروز، یکی از آلوده‌ترین و در عین حال پرترددترین بخش از سیستم حمل و نقلی پایتخت محسوب می‌شود. منطقه ای که علیرغم تلاش در قالب طرح‌های متعددی که برای پاکسازی و کم‌خطرسازی این بخش مطرح و ارائه شد باز هم تحت کنترل نیست؛ از نشانه‌گذاری برای رعایت فاصله اجتماعی در سالن‌ها و صندلی‌های مترو و ضدعفونی‌کردن روزانه واگن‌ها و صندلی‌ها (که نیازمند راستی‌آزمایی است) گرفته تا برقراری سیستم فروش ماسک در ایستگاه‌های مترو و یا تلاش برای جلوگیری از ورود مسافران بدون داشتن ماسک به ایستگاه‌ها و سکوهای مترو که جز سیستم فروش ماسک تقریبا تمام طرح ها به شکست منجر شده است؛ روندی که مسئولان شهری دلیل آن را طبق پیش بینی ها، عدم تخصیص کامل بودجه متروی تهران قلمداد می کنند!

در حالی که پس از اعلام جدول بودجه سال جاری، محسن هاشمی، رییس شورای شهر تهران از کاهش اعتبار حمل و نقل در بودجه عمومی کشور انتقاد کرد و گفت که سرانه محیط زیستی و حمل و نقل عمومی تهرانی‌ها در بودجه ۹۹ در حد صفر است، سازمان برنامه و بودجه بلافاصله به این اظهارات واکنش نشان و پاسخ داد که اعتبار طرح کمک به ناوگان حمل ‌و‌ نقل عمومی در لایحه بودجه ۹۹ هفت برابر شده است! در واقع طی سال‌های ۹۲ تا ۹۷ بالغ بر ۶ هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان اوراق مشارکت به طرح‌های قطار شهری کلان‌شهرهای کشور با مشارکت در بازپرداخت معادل ۵۰ درصد شهرداری و ۵۰ درصد از محل بودجه عمومی اقدام شد. در سال ۱۳۹۸ نیز با استفاده از اوراق مشارکت موضوع بند (د) تبصره ۵ قانون بودجه سال ۱۳۹۸ نسبت به تأمین ۵ هزار میلیارد تومان اوراق مشارکت برای طرح‌های قطار شهری مورد بررسی قرار گرفت. از مجموع منابع فوق بیش از ۳ هزار میلیارد تومان به پروژه‌های مرتبط با شبکه راه آهن شهری تهران همانند تکمیل خطوط ۳، ۶ و ۷ متروی تهران اختصاص یافت. همچنین طی سال های ۹۶ تا ۹۸ به طرح‌های احداث خطوط قطار شهری در کلان‌شهرهای کشور بیش از ۱۲ هزار میلیارد تومان تخصیص داده شد که بیش از ۱۲۵ میلیارد تومان آن به شهرداری تهران برای تکمیل شبکه مترو پرداخت شد. البته محسن هاشمی اعتقاد دارد که سازمان برنامه و بودجه، مجموع اعتبار یارانه بلیت مترو برای سال گذشته را ۸۰ میلیارد تومان اعلام کرده که با سهم متروی تهران از این مبلغ می‌توان هزینه‌های یک هفته از سال را در شرکت بهره‌برداری مترو تامین کرد! در این میان، مدیرعامل متروی تهران اظهار کرده که طی سال‌های گذشته سهمیه متروی تهران از بودجه دولت همواره کاهشی بوده و از ۲۰۰ میلیارد تومان در سال ۹۱ به ۵۳ میلیارد تومان در سال ۹۹ کاهش یافته است.

اما درباره سهم مترو در سال جاری باید گفت که دولت هر سال در ۳ بخش مختلف از بودجه کشور ظرفیت‌هایی را برای حمل‌و‌نقل عمومی و ریلی در نظر می‌گیرد. یکی از آن ها بند «د» تبصره ۵ بودجه است که ظرفیتی برای انتشار اوراق مشارکت شهرداری‌ها در نظر می‌گیرد و حداقل ۵۰ درصد آن صرف پروژه‌های قطار شهری درنظر گرفته می‌شود. علاوه بر این، دولت یک بودجه مستقیم برای قطارهای شهری نیز قرار می‌دهد که این نیز مورد بی‌مهری واقع شده است. از جمله تسهیلات دیگر می‌توان به امکان استفاده از ۳۰ میلیارد دلار ظرفیت فاینانس بودجه کشور اشاره کرد که به صورت کلی بوده و فقط مربوط به متروی تهران نیست، اما آن چه در بحث ریلی در بودجه آورده و به صراحت ذکر می‌شود، این دو رقم است و بقیه تحقق پیدا نمی‌کند. با این حال تا سال ۹۱، بودجه مترو تهران در بودجه کل کشور بیش از ۲۰۰ میلیارد تومان بود، اما از سال ۹۱ به بعد روند کاهشی پیدا کرد و به ۵۰ میلیارد تومان رسید به‌طوری که در سال ۹۸ بودجه متروی تهران ۵۵ میلیارد تومان بوده که در بودجه سال آینده نه تنها بیشتر نشده، بلکه کمتر هم شده و به ۵۳.۴ میلیارد تومان کاهش یافته است. بودجه متروی تهران چند سال است که در همین رنج مانده، در حالی که ارزش پول در چند سال گذشته بسیار کاهش داشته است و با این میزان ۵۳.۴ میلیارد تومان تنها می‌توان ۱۰۰ متر مترو ساخت. از طرفی بند «د» تبصره ۵ امسال، ۸ هزار میلیارد تومان بود که احیای بافت فرسوده حرم‌های مطرح مشهد، شیراز و قم نیز به آن اضافه شد و بودجه قطارهای شهری را محدودتر کرد. در سال ۹۹ نه تنها آن ۸ هزار میلیارد تومان اضافه نشد، ‌بلکه با یک کاهش ۳ هزار میلیارد تومانی به ۵ هزار میلیارد رسید، کاهشی که حال در کمبود های موجود در متروی تهران برای مقابله با شیوع کرونا نمود پیدا کرده و حتی به نوعی دستاویز برای توجیه تبدیل شده است…!

حتی لغو آزمایشی طرح ترافیک هم تاثیری در خلوت شدن مراکز حمل و نقل عمومی چون مترو نداشت. حال معضلی که یک سمت آن به دولت باز می گردد کمبود ناوگان های حمل و نقل است. در همین راستا، اخیرا رئیس شورای شهر تهران گفته است که تولید هر قطار مترو حدود یک میلیون دلار هزینه دارد بر همین اساس رئیس جمهور باید بودجه ۵ هزار میلیارد تومانی برای تولید قطارهای ملی مترو در نظر گیرد. به نظر می‌رسد ناتوانی دولت در ارائه کمک به شهرداری تهران در بحران کرونا باعث شده دست مدیریت شهری برای دریافت درآمدهای جاری باز گذاشته شود و شهرداری نیز که بنا به اذعان مجید فراهانی رئیس کمیته بودجه و نظارت مالی شورای شهر تهران با کسری بودجه بین ۳۲ تا ۵۶ درصد مواجه خواهد بود به بهانه الزام ماسک در حمل و نقل عمومی و اختلال در تردد اتوبوس‌های شرکت واحد و تردد های غیرضروری مردم در مرکز شهر به هیچ عنوان حاضر نیست از درآمد خود در این حوزه چشم‌پوشی کند و سلامت مردم این‌بار نیز قربانی خواست‌های خودخواهانه مدیریت شهری خواهد شد؛ نمونه بارز آن افتتاح کتابخانه عمومی در مترو است که اخیر طی مراسمی با حضور مدیران شهری از آن رونمایی شد؛ آن هم به صورت فیزیکی و در اوج شیوع کرونا در تهران…!

متروی تهران به عنوان یک رسانه سیار زیرزمینی دارای قابلیت‌های بسیاری برای جذب مخاطب و اشتیاق فعالان و سرمایه‌گذاران اقتصادی برای انجام تبلیغات در این بخش است و سال هاست که انواع و مدل‌های مختلف تبلیغات در همه بخش‌ها در تمامی نقاط قابل مشاهده در سیستم حمل و نقل زیرزمینی دیده می‌شود اما هیچ‌گاه نحوه مزایده، درآمدزایی، هزینه‌کرد و تئوری‌های تبلیغاتی آن شفاف‌سازی نشده است. این اتفاق در حالی صورت می‌گیرد که علاوه بر بودجه مناسبی که در اختیار بخش فرهنگی مترو قرار می‌گیرد درآمد مناسبی هم در حوزه تبلیغات عایدی متروی تهران است اما آن چه قابل مشاهده نیست اقدامات فرهنگی مناسب در شهر زیرزمینی پایتخت است. اقدامی که در سایه کشاکش همیشگی دولت و شهرداری از بودجه گرفته تا بدهی ها پنهان می شود…!