تئاترِ امروزِ ایران؛ چشم اندازی در مه...!

اگر بگوییم که ویروس کرونا دیگر برای همیشه چهره‌ هنر را در سراسر جهان تغییر داده چندان هم بیراه نگفته ایم؛ چهره ای زخمی که هنوز در تلاش است حیات و بقا را با تمام توان فریاد کند. با این حال مانند اکثر نقاط جهان از لحاظ میزان شیوع، دنیای هنر نیز با ضرر میلیاردی اش، در وضعیت قرمز قرار دارد. در این میان، وضعیت دنیای تئاتر بحرانی‌تر از همیشه است؛ هنری که در شرایط عادی هم اقتصاد شکننده‌ای داشت و حال حتی بعد از بازگشایی از اول تیر جاری، احوالاتش بین خشنودی و نگرانی در نوسان است. بخصوص آن که برای خروج از بحران، به وعده ها خوش کرده بود و دریغ، خلف وعده در این مرز و بوم، دیگر از رسوم است…!

بعد از شروع دوران کرونا راه‌های مختلفی برای حمایت از تئاتری‌ها که شغل‌شان تعطیل شده بود، مطرح شد که یکی از آن ها دریافت وام از طریق ثبت‌نام در سامانه مشاغل آسیب‌دیده از کرونا بود. اما به فاصله اندکی معلوم شد دریافت این وام منوط به طی کردن هفت خان رستم است . شاید آن چه بیش از همه، هنرمندان تئاتر را در طی کردن این مراحل آزار داد، این بود که عزت نفس آنان کمتر مورد توجه قرار گرفت ؛ وقتی که برای دریافت یک مبلغ ناچیز ، درگیر پیچ و خم اداری شدند؛ ماجرایی که از طرح وزارت تعاون به پشتیبانی وزارت ارشاد آغاز شد و در سایتی که این وزارتخانه برای ارائه تسهیلات به مشاغل آسیب دیده از کرونا در نظر گرفته بود، ابعاد تازه ای به خود گرفت؛ از شناسایی نشدن کد ملی متقاضیان تا تطابق نداشتن کد ملی و شماره تلفن همراه تا سوالات عجیبی چون میزان درآمد ماهیانه که احتمالا از نداشتن یک شیوه نامه متقن حکایت دارد.

نکته دیگر این جاست که برای این وام ها، مبالغِ ۶، ۱۲ و ۱۶ میلیون تومان در نظر گرفته شده است! مبالغی که با توجه به بیمه بودن یا نبودن فرد متقاضی بین ۶ و ۱۶ در نوسان بود.فارغ از مبلغ ناچیزی که بیشتر از جبران خسارت شبیه به شوخی است، مساله باز پرداخت این وام ها آن هم برای حوزه ای چون تئاتر است که اهالی آن چندین ماه است کاملا در وضعیت راکدِ مالی قرار دارند؛ بازپرداخت این وام ها از ۱۲ تا ۲۰ درصد سود در نوسان است که باید طی دو سال پرداخت شود؛ مثلا برای وام ۱۶ میلیون تومانی باید ماهی ۸۰۰ هزار تومان پرداخته شود، حال معضل ضامن و سفته و جریمه های ۲۴ درصدی در صورت تعویق در زمان بازپرداخت به جای خود…!

اما سوال این جاست که از وزارت تعاون تا وزارت ارشاد، آیا واقعا برای تعبیه تسهیلات، در شغل، شیوه و میزان درآمد و همچنین درصد ضرر، برآوردی صورت نگرفته و نباید بگیرد؟! آن گونه که ایسنا در گزارشی نوشته، به نظر می رسد بانک‌ها اصلا توجیه نشده‌اند و بانک مرکزی هم، دیگر بانک‌ها را تامین اعتبار نکرده و بانک‌ها باید از اعتبارات خودشان این وام را بپردازند. به همین دلیل حتی میزان اقساط وام، از سوی بانک‌های مختلف، متفاوت است و به انصاف هر بانک بستگی دارد…! از طرف دیگر، ساز و کاری که سامانه نام برده گذاشته، برای کسانی است که باید در استخدام جایی باشند در صورتی که شغل تئاتری‌ها به عنوان شغل آزاد و خویش فرما محسوب می‌شوند…!

برخی از اهالی تئاتر هنوز هم نسبت به نمایش آنلاین و فروش فیلم تئاتر گارد دارند که در ابعادی قابل قبول و احترام نیز هست؛ نمایش هنری زنده است و از لحاظ ماهیتی بهتر است که نفس به نفس با تماشاگران اجرا شود؛ اما این تعریف نمایش در شرایط عادی است! آن طور که به نظر می رسد بحران کرونا، مربوط به امروز و فردا نیست. از همین رو شاید بتوان، از راه نجاتی چون آنلاین شدن، مسیری را نیز به تئاتر کشور برد، مسیری که از سال ها پیش نیز با فروش نسخه های (دی وی دی)، از فیلم تئاتر ها آغاز شده بود و حال می توان با گسترش دادن همان فرصت پیشین، به راه نجاتی رسید. در محافل دولتی که برای جبران خسارت تشکیل می شود حتی نامی هم از تئاتر نمی برند. در این شرایط شاید بهتر است خانواده نمایش، با همان اندک درآمدی که می توان از نمایش آنلاین داشت، صورت خود را سرخ نگاه دارند. عده ای نیز چشم امید به تلویزیون دارند تا با پوشش فیلم تئاتر ها به صورت گسترده، حامی باشد هرچند این نیز با رسالت تئاتر که زنده بودن است مغایر است اما با پیشینه فیلم تئاتر ها آن هم با مشارکت اهالی اصیل و قدیمی تئاتر ایران کاملا همخوانی دارد. با این حال گویی این حوزه کماکان باید برای توسعه زیرساخت هایش بکوشد تا با موج تازه کرونا، بر تعداد بیکاران این حوزه افزوده نشود…