سینمای ایران در روزگارِ آشفتگی...!

علیرغم آن که بعد از نزدیک به چهارماه تعطیلی کرونایی سینماها، بالاخره سینماها باز شده‌اند و با رعایت پروتکل‌های بهداشتی پذیرای مخاطبان هستند ولی به دلیل افزایش شیوع کرونا، همچنان گاه و بی گاه شایعاتی درباره تعطیلی مجدد سینماها شکل می گیرد؛ در این اوضاع اکران آنلاین هم که بنا بود مجالی باشد برای جبران ضرر و زیان کرونایی سینما به ‌دلیل قاچاق مجازی به جایی نرسیده است. در صورت تحقق این شائبات، بیش از ۵ هزار سینماگری که بخش اعظم مشاغل آن ها در وزرات کار ثبت نشده و یا مشکلات بیمه دارند ، با توقف تولید و تعطیلی دوباره رسما به قهقرا می روند. باید از متولیان سینما پرسید، با توجه به افزایش ابتلا به کرونا، جز توزیع یک سبد کالای حداقلی در یافت آباد، در این مدت چه تمهیداتی برای آینده این قشر در نظر گرفته اند؟! آن ها که بنای تعطیلی سینماها را دارند چرا به دنبال تعطیلی نهادهای بودجه‌خوار سینمایی نیستند؟ نمی‌شود که سالن سینما به‌عنوان حلقه اصلی ارتباط با مخاطب تعطیل باشد و ارگان هایی که به‌نام سینما، بودجه‌های میلیاردی می‌گیرند همچنان باز باشند.

آن هم درست زمانی که شرایط سینما به دلیل کمبود مخاطب در بحران فعلی، به خودیِ خود فرقی با تعطیلی ندارد. اما واقعیت این است که سینما یک مقوله فرهنگی است نه اقتصادی و در این وضعیت بحرانی، سینما اگر خود دچار بحران نشود می‌تواند به مثابه یک راه‌حل فرهنگی به میدان بیاید. یادمان باشد که هر بحران اقتصادی در ذات خود با بحران‌های روحی و روانی همراه است و سینما می‌تواند دست‌کم در تقویت روحیه مردم و تلاش برای حفظ امید در آن‌ها مؤثر باشد. سینما به مثابه یک کالای فرهنگی فقط مصرف نمی‌شود بلکه مصرف آن نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت است که سودش به شکل ملموس و کوتاه‌مدت قابل محاسبه و ارزیابی نیست. با این حال، جا انداختن چنین فرهنگی در شرایط امروز ایران، کار چندان راحتی نیست؛ مصداق بارز این امر، وضعیت اسفناک سینماگران و سینماداران است…

کمک کم موعد پرداخت بدهی ها فرا می رسد؛ این بحران تازه سینماداران کشور است. آن ها که به امید فروش با پخش کنندگان قرارداد بسته و برای هزینه های جاری وام گرفته بودند، بخصوص در سینماهای قدیمی تر و خصوصی، حتی هزینه آب و برق شان را نیز نمی توانند تامین کنند . از طرف دیگر توقف تولید پروژه‌های مختلف سینمایی و تلویزیونی، تعطیلی طولانی‌مدت سالن‌های سینما و تعدیل و اخراج برخی پرسنل ناوگان نمایشی کشور، بیکاری و مشکلات اقتصادی و معیشتی تعداد زیادی از سینماگران و خسارات مالی فراوان و چندین میلیادری به صنعت سینما، از جمله بحران‌هایی است که سینمای ایران با آن مواجه است و حتی تصمیمات و حمایت‌های مالی سازمان سینمایی در قالب اعطای وام و حتی پرداخت بدهی سینماداران به صاحبان آثار سینمایی و تمهیداتی از این قبیل نیز جبران کامل خسارات را نمی‌کند.

مقایسه تعداد فیلم‌های اکران شده سال قبل با امسال، به‌خوبی بیانگر حال ناخوش سینما در سال کرونایی ۹۹ است. اگر فیلم‌های گروه سینمایی هنر و تجربه را درنظر نگیریم و به سینمای حرفه‌ای و اکران رایج بسنده کنیم، سال ۹۸، ۶۱ فیلم در سالن‌های سینما اکران شد. البته این میزان فیلم می‌توانست، بیشتر از این تعداد هم باشد، اما شروع شیوع کرونا، سینمای ایران را عملا از اسفند سال قبل تعطیل کرد.اما امسال و در حالی‌که در آستانه ششمین ماه سال هستیم و از ظرفیت اکران آنلاین هم استفاده شده، تنها ۲۲ فیلم به نمایش درآمده‌اند. همین افت کمی فیلم‌های اکران امسال نسبت به سال قبل، حکایت از تفاوت فاحش مخاطبان و میزان فروش فیلم‌ها در سال‌های ۹۸ و ۹۹ دارد و بخش عمده‌ای از ضرر و زیان و خسارات مالی صنعت سینمای ایران، مربوط به همین مورد است. میزان مجموع فروش فیلم‌های سال ۹۹ در اکران، به سختی به پنج میلیارد تومان می‌رسد یا با ارفاق از این رقم عبور می‌کند. تنها امید‌های اکران تا اینجا شنای پروانه و خوب بد جلف ۲؛ ارتش سری بودند که مجموع فروش آن‌ها به سه میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان در گیشه سال ۹۹ رسید. این‌که می‌گوییم گیشه سال ۹۹، چون خوب بد جلف، چند روزی هم پیش از کرونا و آخر بهمن سال ۹۸ اکران شد که در آن مقطع چند روزه، حدود سه میلیارد تومان فروخته بود. تازه این وضعیت دو فیلمی است که انتظار می‌رفت در شرایط عادی و غیرکرونایی، به فروش‌های خیره‌کننده‌ای دست پیدا کرده و برخی رکورد‌ها در گیشه را جابه‌جا کند. برآورد تقریبی خسارات وارده به صنعت سینمای ایران، دست‌کم ناگزیر به مقایسه چشمی فروش کمی بیش از پنج میلیارد تومانی سال ۹۹ و میزان فروش حدودا ۳۰۰ میلیارد تومانی (فروش دقیق ۰۰۰/ ۴۶۷/۴۳۷/۹۹۳/۲ ریال) سال ۹۸ هستیم. البته این رقم ناچیز و بسیار مختصر مربوط به این برهه زمانی است و باید منتظر آمار فروش دیگر فیلم‌های سینمایی تا پایان سال باشیم؛ هرچند بعید است با توجه به ادامه روند کرونا، اتفاق ویژه و معجزه‌ای در گیشه رخ دهد و اکران کم‌رمق و ویروسی امسال، نای چندانی برای فروش خوب داشته باشد.

باید گفت گاهی سینما آخرین پناه انسان درمانده است تا با غرق شدن در دنیای رؤیاها کمی از تلخی واقعیت‌ها فاصله بگیرد و به نقطه آرامش برسد. سینما کارخانه رؤیاسازی است و زمانی که بحران‌های اقتصادی، رؤیاهای انسان را به کابوس بدل می‌کند، سینما می‌تواند با تولید رؤیا و امکان رؤیاپردازی، مانع مرگ رؤیاهای انسان شود. در شرایط فعلی، به نظر می رسد امید بستن به اکران آنلاین و سینما ماشین، آخرین سنگر است؛ سنگری که احتمالا می تواند ، مسئولیت رویاسازی برای آدمی را، تا جان گرفتن دوباره پرده نقره ای، به دوش کشد…