خوابِ عمیقِ عدالت در توزیع خودرو

تعداد خودروهای کشور تقریباً برابر تعداد خانوارهای کشور است ولی نیازی به گفتن نیست که همه خانوارها صاحب خودرو نیستند. بر اساس آمارها ۴٩ میلیون ایرانی فاقد خودروی شخصی هستند؛ روندی که به نظر می رسد با افزایش روز افزون قیمت خودرو، آرزوی داشتن خودرو رو برای آنان که خودرو ندارند، محال تر از هر زمانی می کند. با این حال ایران در برخورداری از خودروهای سواری درمیان ۱۹۴ کشور، رتبه ۷۶ را دارد؛ رتبه ای که با توجه به تعداد کشورهای توسعه‌یافته و همچنین در مقایسه با کشورهای همسایه و رقبای منطقه‌ای ایران همچون مصر، ترکیه و سایر کشورهای همسایه جایگاه شایسته‌ای برای ایران است. اما ایران چقدر در توزیع این خودرو ها میان خانوارها عادلانه عمل کرده است؟!

۹۰ درصد خانوارهای شهری و روستایی در دهک‌های یک تا چهارم فاقد خودرو هستند

بررسی آمارها نشان می‌دهد به‌رغم این جایگاه نسبتا خوب، میزان برخورداری از خودرو در کشورمان کاملا نامتوازن و ناعادلانه است، درحالی ۱۴ میلیون خانوار یک یا چندخودرو دارند که نزدیک به ۴۹ میلیون ایرانی فاقد خودرو هستند. این وضعیت در خانوارهای کم‌درآمد به‌مراتب شرایط ناعادلانه‌تری دارد، چراکه ۷۰ تا ۹۰ درصد خانوارهای شهری و روستایی در دهک‌های یک تا چهارم فاقد خودرو هستند. فرهیختگان در یک نتیجه گیری نسبت به این آمار می نویسد که در سطح جهان درحالی به‌طور میانگین به‌ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت ۲۲۲ دستگاه خودروی سواری وجود دارد که با درنظر گرفتن جمعیت ۸۴ میلیونی کشور در سال جاری و با درنظر گرفتن تعداد ۱۸ میلیون و ۳۷۰ هزار دستگاه خودروی سواری (اعم از شخصی و عمومی)، در ایران به‌ازای هر ۱۰۰۰ نفر ۲۱۸ دستگاه خودروی سواری وجود دارد. این تعداد خودروی سواری و این شاخص سرانه خودرو کشورمان را در رتبه ۷۶ جهان از لحاظ برخورداری از خودروی سواری قرار می‌دهد که اگر نگاه منصفانه‌ای داشته باشیم و کشورمان را با تعداد زیادی از کشورهای توسعه‌یافته که سرانه خودرو در آن ها بالاست، مقایسه کنیم و همچنین با درنظر گرفتن میانگین جهانی ۲۲۲ خودرو به ازای هر ۱۰۰۰ نفر، جایگاه چندان بدی برای ایران نیست.

۴۹ میلیون ایرانی فاقد خودرو هستند و برخی خانوارها ۲ تا ۳ خودرو دارند

طبق داده‌های آماری گفته شده ۴۷ درصد خانوارهای شهری و ۶۷ درصد خانوارهای روستایی در سال ۱۳۹۸ فاقد خودرو بوده‌اند (داده‌های هزینه- درآمد مرکز آمار). همچنین این مورد نیز بحث شد که از ۲۹ میلیون و ۶۷۳ هزار خانوار ایرانی، ۱۴ میلیون و ۲۴۱ هزار خانوار حداقل دارای یک خودرو بوده‌اند و ۱۵ میلیون و ۴۳۲ هزار خانوار حتی یک دستگاه خودرو هم نداشته‌اند. حال اگر تعداد ۱۸ میلیون و ۳۷۰ هزار دستگاه خودروی سواری درحال تردد در کشور را تقسیم بر تعداد ۱۴ میلیون و ۲۴۱ هزار خانوار دارای خودرو کنیم، به‌ازای هرکدام از این خانوارها ۱,۳ خودرو می‌رسد.

این موضوع بیانگر این نکته است که برخی خانوارها دارای چندین دستگاه خودرو هستند و برخی دیگر یک خودرو دارند. موضوع داشتن چندین خودرو در برخی خانوارها و نداشتن حتی یک دستگاه خودرو در بیش از ۱۵ میلیون خانوار به دلایلی که در ادامه می‌آید، امری بسیار حیاتی و مهم است. اما درخصوص اینکه ۱۵ میلیون خانوار فاقد حتی یک دستگاه خودرو چه جمعیتی را شامل می‌شوند، بررسی داده‌های پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان؛ تعاون، کار و رفاه اجتماعی نشان می‌دهد این تعداد باید حدود ۴۸ میلیون و ۹۷۰ نفر را شامل شود. البته با درنظر گرفتن بعد خانوار ۲/۳ نفری نیز این رقم چندان دور از ذهن نیست و می‌تواند موید صحت این موضوع باشد.

آشوب قیمت در بازار خودرو

نکته قابل تامل آن است که برخی مسئولان نرخ‌های فعلی را غیرواقعی می‌دانند و به مردم توصیه می‌کنند در شرایط فعلی خرید نکنند. از طرفی به زعم فعالان بازار خودرو تجویز چنین نسخه‌ای نه تنها مفید نیست بلکه تاکنون روند مثبتی برای حال آشفته بازار خودرو به دنبال نداشته است. گفتنی است، به زعم برخی کارشناسان، قیمت خودرو‌های داخلی طی دو هفته گذشته بالغ بر ۳۰ درصد دیگر گران شد و این در حالی است که نسبت به ابتدای سال با افزایش قیمت نزدیک به ۱۰۰ درصد مواجه بوده‌ایم. این در حالی است که علیرضا رزم حسینی، وزیر جدید صمت، سروسامان دادن به وضعیت کنونی بازار خودرو را از اولویت‌های این وزارتخانه دانست.

جای خالی نظارت

بررسی وضعیت بازار خودرو نشان می‌دهد سه شاخص نرخ ارز، تورم و مساله عرضه در بازار، بیشترین وزن را در ایجاد آشفتگی بازار خودرو دارند. هرچند هرسه بخش یادشده از متغیر‌های کلان اقتصادی تاثیر می‌پذیرند، اما نوسانات آن‌ها تاثیر مستقیمی بر وضعیت بازار این کالای مصرفی خواهد داشت. بر اساس گزارش‌های میدانی روند صعودی قیمت‌ها در بازار‌های موازی همچون سکه و ارز باعث شده تا هیچ‌کس حاضر به خرید خودرو آن هم با قیمت‌های نجومی نباشد و بلاتکلیفی محسوسی در این بازار مشاهده می‌شود. لازم به ذکر است بر اساس گزارش اقتصاد ٢۴، برخی از متقاضیان خرید، درحال حاضر قیمت انواع خودرو‌ها به‌صورت سلیقه‌ای در آگهی‌ها و توسط دلالان اعلام می‌شود؛ به‌نحوی‌که قیمت برخی از خودرو‌های داخلی از یک آگهی به آگهی دیگر حدود ۱۰۰میلیون تومان اختلاف دارد. در این شرایط مصرف‌کننده در بازار سرگردان بوده و نمی‌داند کدام قیمت منطقی و کدام قیمت صوری است.

قیمت های روز

تا لحظه نگارش این گزارش، نرخ برخی خودرو‌ها بر اساس گزارش‌های میدانی به این شرح است: قیمت پراید ۱۱۱، ۱۳۲میلیون تومان و پراید ۱۳۱ نیز از ۱۱۵ تا ۱۲۵میلیون تومان متغیر است. به‌علاوه پژو۲۰۰۸ به قیمت حدود یک میلیارد و میلیون تومان رسیده است. همچنین پژو۲۰۶ تیپ دو نیز با قیمت۲۴۰میلیون تومان، پژو ۲۰۶تیپ پنج ۲۷۳ میلیون تومان، پژو۲۰۷ اتومات ۴۲۳میلیون تومان، پژو۲۰۷ دنده‌ای ۴۲۴میلیون تومان، پژو ۴۰۵ GLX دوگانه‌سوز ۲۲۰میلیون تومان، پژو ۴۰۵ GLX بنزینی ۲۰۰میلیون تومان و پژوپارس اتوماتیک ۳۷۱میلیون تومان، معامله می‌شود. به علاوه تیبا هاچ‌بک ای‌ایکس ۱۵۳میلیون تومان، تیبا هاچ‌بک پلاس ۱۵۸میلیون تومان، دنا معمولی ۳۱۵میلیون تومان، دناپلاس دنده‌ای توربو از ۵۰۰ تا ۶۰۰میلیون تومان و رانا ال‌ایکس ۲۳۰میلیون تومان قیمت دارد.