ریسک خرید دلار بالا می‌رود؟

قیمت دلار امروز در چهارراه استانبول، تا حوالی ساعت ۱۱ با افزایش ۹ دهم درصد نسبت به روز گذشته، به رقم ۳۱۵۴۸ تومان رسید. بررسی‌های قیمتی نشان می‌دهد که دلار امروز نسبت به دیروز ۳۰ ریال ارزان‌تر شده است، اگر چه قرار بود در نتیحه ترزیق روزانه ۵۰ میلیون دلار اسکناس ارز به بازار، از شدت نوسان نرخ این ارز کاسته شود؛ اما به نظر می‌رسد روند کاهش قیمتی دلار بر خلاف رشد آن، آهسته و نامحسوس پیش می‌رود.

بانک مرکزی ایران، از ۲۰ مهرماه جاری تصمیم گرفته است در نقش «بازار ساز» برای شکستن نوسان قیمت ارز، ظاهر شود. این بانک با تزریق روزانه ۵۰ میلیون دلار اسکناس به بازار و همچنین تعیین سقف خرید ۵۰۰ هزار دلاری برای صرافی‌ها و بانک‌ها، در صدد کنترل نرخ ارز در بازار آزاد است.

بسیاری از آگاهان اقتصادی پیش از این بر این باور بودند که یکی از دلایل افزایش ناگهانی نرخ دلار در بازار آزاد، کمبود ارز در نتیجه کاهش درآمدهای حاصل از فروش نفت است. البته این گروه از کارشناسان در ادامه این طور توضیح داده بودند که با توجه به تشدید تحریم‌های اقتصادی غرب ونیز تداوم کاهش درآمدهای نفتی، قیمت‌ها در بازار آزاد، همچنان ملتهب خواهد بود.

همچنین که با استناد به گزارش سازمان برنامه و بودجه کشور، رقم درآمد نفت در سال ۹۹معادل ۵۰ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است که با توجه به شرایط فعلی حاکم بر اقتصاد در منطقی‌ترین پیش‌بینی، ۲۲ درصد از این رقم قابل تحقق خواهد بود. با این وجود اما بسیاری از موافقان سیاست‌های بانک مرکزی امیدوار هستند، افزایش عرضه اسکناس دلار بتواند به جو «انتظار تورمی» در بازار آزاد، پایان دهد. آیا این امید به واقعیت تبدیل خواهد شد؟ به نظر می‌رسد این پرسش پاسخی ناظر بر سیاست‌های خارجی نیز داشته باشد.

این را می‌توان از اظهار نظرهای کارشناسانی فهمید که می‌گویند: « با قوت گرفتن احتمال پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، به صورت خودکار التهاب بازار ارز در ایران فروکش خواهد کرد». در مقابل این اظهار نظر بسیاری دیگر از تحلیلگران اقتصادی نظری مخالف دارند و می‌گویند: «بدون مذاکره اقتصاد ایران روی آرامش نخواهد دید».

کارشناسان چه می‌گویند؟

«مجیدرضا حریری»، رییس اتاق بازرگانی ایران و چین در این‌باره به «فراز» گفت: «تحریم‌ و تاثیر مخرب آن بر بی‌اعتمادی مردم به سیاست‌های اقتصادی و دیپلماسی در ایران، چیزی نیست که با چند اقدام مسکن وار و ساده از آن گذشت. ممکن است برخی سیاست‌ها در کوتاه مدت تاثیری پیشگیرانه داشته باشد اما باید به فکر راهکارهای اساسی‌تر بود. چرا که اقتصاد ایران بیش از هر اقدامی نیاز به اصلاح بنیادی ساختارهایش دارد. به این مفهوم که با استراتژی بایدپیش رفت، برای تولید، صادرات واردات و حتی تامین نیاز داخل باید برنامه داشت».

همچنین که گفته می‌شود مساله اصلی بحران ارز، تنها ناظر بر کاهش درآمد نفت نیست، توزیع نامناسب درآمدهای نفتی، عدم توجه به ذخیره ارز و همچنین تسعیر ( تبدیل ارز به ریال) برای گذران هزینه‌های جاری دولت، مهم ترین عواملی است که طی سال‌های گذشته تاکنونموجب افزایش لجام گسیخته نرخ ارز در اقتصاد ایران بوده است.

پیش از این، «علی اصغر یوسف‌نژاد»، عضو هیات رییسه مجلس دهم، در جریان بررسی لایحه بودجه سال ۹۹گفته بود:«میزان هزینه های جاری در لایحه بودجه سال ۹۹ حدود ۳۶۷هزار میلیارد تومان است که اگر به دنبال تامین آن از درآمدهای عمومی باشیم تراز منفی ۱۰۷ هزار میلیارد تومانی ایجاد می شود».

کاهش انتظارات تورمی در بازار ارز

هر چه هست، این اقدام بانک مرکزی با واکنش‌های متفاوتی از سوی آگاهان اقتصادی و همچنین دست‌اندرکاران بازار مواجه شده است. در همین حال اما نکته‌ای که در همه اظهارنظرها و در واکنش به این پرسش که: « به چه دلیل با اقدام بانک مرکزی کاهش چشمگیر در قیمت دلار اتفاق نیفتاد»؟ روی آن تاکیده شده آن است که این اقدام بیش از آن که بخواهد موجب کاهش نرخ ارز در بازار آزاد شود، از صعود دوباره قیمت‌ها پیشگیری کرده است.

همچنین که از نگاه کارشناسان بازارهای مالی، نتیجه سیاست ارزی در بلند مدت مشخص خواهد شد. با کاهش یافتن انتظارات تورمی و در شرایطی که قیمت ارز به شدت افزایش یافته است، پیش‌بینی می شود به صورت خودکار تقاضا برای خرید کاهش پیدا کند. چرا که خریداران دلار در این شرایط که احتمال شکست ترامپ در انتخابات وجود دارد، ریسک خرید ارز با قیمت نجومی را نمی‌پذیرد.

«میثم رادپور»، یکی از تحلیل‌گران حوزه ارز در این باره به ایرنا، گفته است: « برای بررسی تاثیر این دخالت بانک مرکزی در بازار، نباید به اطلاعات همین چند روز اکتفا کرد. ما در بازار با عدم تطابق‌هایی مواجه هستیم که شرایط را پیچیده می‌کند. اما در این ایام از سوی بانک مرکزی تصمیم‌های مبارکی اتخاذ شده است که نمایان شدن آثار این اقدامات زمان‌بر است».

به نظر می‌رسد افزایش قیمت ارز در حالی به پاشنه آشیل مشکلات اقتصادی در ایران بدل شده است که شرایط برای کنترل اوضاع روز به روز سخت‌تر می‌شود. این نکته را حتی از لا به لای اظهار نظر مسئولان اقتصادی نیز می‌توان فهمید حالا بای منتظر ماند و دید آیا زور بازار سازی بانک مرکزی به سفته‌بازان چهارراه استانبول خواهد می‌رسد؟ گام بعدی چه خواهد بود؟