میل ایرانی در دوراهی طعم چای خارجی و سلامت چای داخلی!

مدت‌هاست ذائقه بسیاری از ایرانیان در مصرف چای خارجی مورد سرزنش طرفداران تولید داخلی قرار دارد. و به این ترتیب آن عده‌ای را که بر اساس آخرین آمارها بیش از 70 درصد مصرف‌کنندگان چای را تشکیل می‌دهند، در سردرگمی میان طعم خوب چای خارجی و سالم بودن چای ایرانی به علت نداشتن مواد افزودنی قرار داده است. اختلافی که می‌توان گفت هیچ یک از طرفین در آن مقصر نیست. شاید همه چیز از وضعیت این کالای داخلی را بتوان در اظهار نظر اخیر نماینده سازمان جهانی چای در مورد چای ایرانی خلاصه کرد.

بر این اساس در سال 2016 چای ایرانی در مقیاس جهانی به رتبه 4 صعود کرد. اتفاق خوبی که به گفته «احمدرضا بخشی» نماینده سازمان جهانی چای، نه به علت کیفیت چای ایرانی بلکه بیشتر به علت طریقه نوشیدن چای ایرانیان و اکسسوری‌های مورد استفاده آن اتفاق افتاده است. او در ادامه گفته: « ما آمدیم چای ایرانی را به این شکل مطرح کردیم که این محصول فقط خود محصول چای ما نیست. ما در کنار چای و سرو آن از اکسسوری‌هایی مثل نبات زعفرانی، انواع شیرینی‌های ایرانی مثل قطاب و پشمک و … استفاده کرده و حتی روش سرو ما با بقیه فرق دارد. چای ایرانی با استکان کمر باریک عکس قدیمی دارد و قوری و سماور خاص خودمان را به دنیا معرفی کردیم. این کار باعث می‌شود که اگر سطح کیفی چای ایرانی انقدر بالا نیست، اما روش سرو ما باعث رشد و صادرات محصولات جانبی وابسته به چای ‌شود».

طعم نامطبوع چای ایرانی معلول کشت نادرست است

هر چند که به علت تحریم‌های اعمال شده علیه ایران که قیمت چای خارجی را تا دوبرابر افزایش داد، مصرف چای داخلی کمی رشد داشته اما نباید به این افزایش دل بست چرا که چای ایرانی در زمینه تولید با استانداردهای کیفی جهانی فاصله زیادی دارد. مشکل اصلی این چای در زمینه تولید عدم احیای اصولی زمین‌های کشاورزی است.

چایی که در شمال کشت می‌شود اگر از یک بوته جوان و نورس باشد، طعم خوبی نیز خواهد داشت. به‌مرور که بوته پیر می‌شود طعم و کیفیت اصلی خود را از دست‌ داده و بی‌کیفیت می‌شود. راه حل این مشکل در اصلاح و کف‌زنی بوته‌ها و زمین‌های کشاورزی نهفته است. به طوری که بوته‌های کهنه برداشته و بوته‌های نو گذاشته شود. برای این منظور نیز به گفته کارشناسان نیازمند استفاده از دانش و تخصص کشورهای پیشتاز در تولید چای مانند هند و سریلانکا هستیم.

اما در حال حاضر دولت از روش‌هایی چون کمک‌هایی نقدی به کشاورزان و خرید تضمینی آن برای سراپا نگه داشتن صنعت چای ایرانی بهره می‌برد. و این به معنار درجا زدن کشور در رقابت‌های جهانی است. نماینده سازمان جهانی چای در این باره در گفت‌وگو با موسسه تبیان پیشنهاد تشکیل کمیته‌ای با اتحادیه کشاورزان چای و اساتیدی از کشورهای مطرح در تولید چای را داده تا به این ترتیب قانون و اساس‌نامه‌ای برای مشخص کردن خط مشی صحیح تولید و نجات چای ایرانی تصویب شود.

در صورتی که این مهم به انجام برسد دیگر کشاورزان حتی نیاز به خرید تضمینی گندم توسط دولت که در حال حاضر با رقمی معادل 24 هزار تومان به فروش می‌رسد، ندارند. چرا که با افزایش کیفیت و به تبع آن افزایش قیمت معیشت کشاورزان چای نیز بهبود خواهد یافت.

کاهش تعرفه چای وارداتی، از سود مردم تا زیان چایکاران

با همه این اوصاف و تمام راه‌حل‌های پیش ‌رو دولت عرصه را روز‌ به روز به چایکاران تنگ می‌کند. کاهش تعرفه واردکنندگان چای از 20 درصد به 5 درصد راهی بود که دولت با حذف سهم واردکنندگان چای از ارز 4200 تومانی رفت. تا به این ترتیب به لحاظ کمی کمبودی برای این کالای استراتژیک در کشور احساس نشود و از سویی فشاری نیز به لحاظ قیمتی به مردم وارد نیاید. اما این سیاست را چایکاران به منزله تیر خلاصی بر پیکره صنعت چای داخلی از سوی دولت دانستند و به آن اعتراض کردند. از آن جهت که تخصیص درست منابع مالی می‌توانست در جهت حمایت از آنان برآید نه آن که کالای خارجی را به عنوان رقیب تقویت کند. این‌ها در شرایطی اتفاق می‌افتد که امروزه کشت چای تنها به مازندران و گیلان محدود شده و باغ‌های چای این دو شهر نیز در وضعیت خوبی قرار ندارند. بر اساس آخرین آمار منتشر شده در سال 97، ۵۰درصد از باغ‌های گیلان و مازندران همه‌‌ رها شده‌اند.

طبق آخرین‌ گفته‌های مسوولان تعاونی چایکاران منطقه پنج مرکزی از شهرهای دیگر افرادی آمده‌اند و باغ‌ها را خریده‌اند و در ۸۰ درصد آن‌ها که ویلاسازی کرده‌اند، باغ‌های چای مردم را چند سال قبل به متری ۵ هزار تومان خریده‌اند و در این شرایط زندگی این باغدار‌ها از هم پاشیده شده است. به این ترتیب بازار اشتغال نیز در آن نواحی از 2 میلیون نفر به 100 هزار نفر کاهش پیدا کرده است. مشکلاتی که همگی در گرو تخصیص درست منابع توسط دولت است و تاکنون اقدام موثری در این زمینه انجام نشده است.